Adhyaya 37

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । कृष्णकृष्णेति कृष्णेति श्वपचो जागरन्निशि । जपेदपि कलौ नित्यं कृष्णरूपी भवेद्धि सः

श्री प्रह्लाद म्हणाले—कलियुगात एखादा श्वपच (चांडाळ)ही रात्री जागून नित्य ‘कृष्ण, कृष्ण’ असा जप करील, तर तो निश्चयच कृष्णरूपी होतो।

Verse 2

कृष्णकृष्णेति कृष्णेति कलौ वदत्यहर्निशम् । नित्यं यज्ञायुतं पुण्यं तीर्थकोटिसमुद्भवम्

कलियुगात जो मनुष्य अहोरात्र “कृष्ण, कृष्ण—कृष्ण” असे पुनःपुन्हा म्हणतो, तो नित्य दहा हजार यज्ञांइतके पुण्य मिळवितो; ते कोटी तीर्थांच्या पावित्र्यातून उद्भवलेले असते।

Verse 3

संपूर्णैकादशी भूत्वा द्वादश्यां वर्द्धते यदि । उन्मीलिनीति विख्याता तिथीनामुत्तमा तिथिः

एकादशी पूर्ण होऊनही जर द्वादशीत वाढत (व्याप्त) राहिली, तर ती तिथी ‘उन्मीलिनी’ म्हणून प्रसिद्ध होते—तिथींमध्ये सर्वोत्तम तिथी।

Verse 4

वंजुलीवासरे ये वै रात्रौ कुर्वंति जागरम् । यज्ञायुतायुतं पुण्यं मुहूर्तार्द्धेन जायते

वंजुली-वासरी जे लोक रात्री जागरण करतात, त्यांना केवळ अर्ध्या मुहूर्तात दहा हजार गुणिले दहा हजार यज्ञांइतके पुण्य प्राप्त होते।

Verse 5

संपूर्णा द्वादशी भूत्वा वर्द्धते चापरे दिने । त्रयोदश्यां मुनिश्रेष्ठा वंजुली दुर्ल्लभा कलौ

हे मुनिश्रेष्ठा! द्वादशी पूर्ण होऊनही जर पुढील दिवशी वाढत वाढत त्रयोदशीपर्यंत पोहोचली, तर तो वंजुली-योग कलियुगात दुर्लभ असतो।

Verse 6

उन्मीलिनीमनुप्राप्य ये प्रकुर्वंति जागरम् । निमिषार्द्धेन तत्पुण्यं गवां कोटिफलप्रदम्

उन्मीलिनी तिथी प्राप्त झाल्यावर जे जागरण करतात, त्यांना अर्ध्या निमिषातही असे पुण्य मिळते की जे कोटी गायी दान केल्याचे फळ देणारे आहे।

Verse 7

संपूर्णैकादशी भूत्वा प्रत्यऽहं वर्द्धते यदि । दर्शश्च पौर्णमासी च पक्षवृद्धिस्तथोच्यते

एकादशी पूर्ण होऊन जर ती दिवसेंदिवस वाढत राहिली, तर दर्श (अमावस्या) व पौर्णिमा—दोन्ही ‘पक्षवृद्धि’, म्हणजे पक्षाचा वाढलेला काल, असे म्हणतात.

Verse 8

पक्षवृद्धिकरीं प्राप्य ये प्रकुर्वंति जागरम् । निमिषार्द्धार्द्धमात्रेण गवां कोटिफलप्रदम्

पक्षवृद्धि करणारी तिथी आली असता जे जागरण करतात, ते केवळ निमिषाच्या चतुर्थांश वेळेतही कोटी गायी दान केल्याचे फल देणारे पुण्य मिळवतात.

Verse 9

श्रीप्रह्लाद उवाच । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा मुच्यते सर्व किल्बिषैः । स याति परमं स्थानं दाहप्रलयवर्जितम्

श्री प्रह्लाद म्हणाले—चक्रतीर्थात स्नान केल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि दाह व प्रलय यांपासून रहित परम धामास जातो.

Verse 10

चक्रं प्रक्षालितं यत्र कृष्णेन स्वयमेव हि । तेन वै चक्रतीर्थं हि पुण्यं च परमं हरेः । भवंति तत्र पाषाणाश्चक्रांका मुक्तिदायकाः

जिथे स्वयं श्रीकृष्णांनी चक्र धुतले, तेच ‘चक्रतीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध आहे—हरेचे परम पवित्र तीर्थ. तेथे चक्रचिन्हांकित पाषाण प्रकट होतात, जे मुक्तिदायक आहेत.

Verse 11

तत्रैव यदि लभ्यंते चक्रैर्द्वादशभिः सह । द्वादशात्मा स विज्ञेयो मोक्षदः परिकीर्तितः

तेथेच जर बारा चक्रचिन्हांसह पाषाण मिळाला, तर तो ‘द्वादशात्मा’ असा जाणावा; तो मोक्ष देणारा म्हणून कीर्तित आहे.

Verse 12

एकचक्रेण पाषाणो द्वारवत्यां सुशोभनः । सुदर्शनाभिधेयोसौ मोक्षैकफलदायकः

द्वारवतीत एकचक्रचिन्हांकित सुशोभित शिळा ‘सुदर्शन’ या नावाने प्रसिद्ध आहे; ती एकमेव फल—मोक्ष—प्रदान करते।

Verse 13

लक्ष्मीनारायणौ द्वौ तौ भुक्तिमुक्तिफलप्रदौ । त्रिभिश्चैवाच्युतं देवं सदेन्द्रपददायकम्

दोन वेळा जप केल्याने लक्ष्मी–नारायणांची प्राप्ती होते; ते भोग व मोक्ष ही दोन्ही फळे देतात. तीन वेळा जपाने अच्युत देव मिळतो, जो इंद्रपदही प्रदान करतो।

Verse 14

भूतिदो विघ्नहंता च चतुश्चक्रो जनार्द्दनः । पञ्चभिर्वासुदेवस्तु जन्ममृत्युभयापहः

चार वेळा जपाने जनार्दन—चक्रधारी, संपत्ती देणारा व विघ्नहर्ता—प्राप्त होतो; पाच वेळा जपाने वासुदेव मिळतो, जो जन्म-मृत्यूचे भय दूर करतो।

Verse 15

प्रद्युम्नः षड्भिरेवासौ लक्ष्मीं कांतिं ददाति च । सप्तभिर्बलदेवस्तु गोत्रकीर्तिविवर्द्धनः

सहा वेळा जपाने तोच प्रभू प्रद्युम्नरूपाने प्राप्त होतो; तो लक्ष्मी व कांती देतो. सात वेळा जपाने बलदेवरूप मिळतो; तो गोत्र व कीर्ती वाढवतो।

Verse 16

वांछितं चाष्टभिर्भक्त्या ददाति पुरुषोत्तमः । सर्वं दद्यान्नवव्यूहो दुर्ल्लभो यः सुरोत्तमैः

आठ वेळा भक्तीने जप केल्यास पुरुषोत्तम इच्छित वर देतो; नव-व्यूह सर्व काही देतो—तो देवश्रेष्ठांनाही दुर्लभ आहे।

Verse 17

राज्यप्रदो दशभिस्तु दशावतार एव च । एकादशभिरैश्वर्य्यमनिरुद्धः प्रयच्छति

दहा जपांनी तो राज्य देणारा होतो—तोच दशावतारांचा ईश्वर. अकरा जपांनी अनिरुद्ध प्रभु ऐश्वर्य व दिव्य समृद्धी प्रदान करतो.

Verse 18

निर्वाणं द्वादशात्मा तु चक्रैर्द्वादशभिः स्मृतम् । अत ऊर्ध्वमनंतोऽसौ सौख्यमोक्षप्रदायकः

निर्वाण हे द्वादशस्वरूप आहे—द्वादश चक्रांनी ते स्मरले जाते. यापुढे अनंत प्रभु आध्यात्मिक सुख व मोक्ष दोन्ही देतात.

Verse 19

ये केचित्तत्र पाषाणाः कृष्णचक्रेण मुद्रिताः । तेषां स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

तेथे जे काही दगड श्रीकृष्णाच्या चक्रमुद्रेने अंकित आहेत, त्यांचा केवळ स्पर्श केल्यानेच सर्व पापकल्मषांपासून मुक्ती मिळते.

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं मनोवाक्कायकर्मजम् । तत्सर्वं विलयं याति चक्रांकितप्रपूजनात्

ब्रह्महत्या इत्यादी पापे आणि मन-वाणी-देहकर्मातून उत्पन्न सर्व दोष—चक्रांकित वस्तूचे भक्तीने पूजन केल्याने सर्व नष्ट होतात.

Verse 21

म्लेच्छदेशे शुभे वाऽपि चक्रांको यत्र तिष्ठति । योजनानि दश द्वे च मम क्षेत्रं च सुन्दरि

म्लेच्छदेशात असो वा पुण्यप्रदेशात—जिथे चक्रांक उभा आहे, हे सुंदरी, त्याच्या भोवती बारा योजनांपर्यंत माझे पवित्र क्षेत्र आहे.

Verse 22

मृत्युकाले च संप्राप्ते हृदये यस्तु धारयेत् । चक्राकं पापदलनं स याति परमां गतिम्

मृत्यूकाळ येता जो हृदयात पापदलन करणारे चक्रचिन्ह धारण करतो, तो परम गतीस प्राप्त होतो।

Verse 23

गोमतीसंगमे स्नात्वा भृगुतीर्थे तथैव च । न मातुर्वसते कुक्षौ यद्यपि स्यात्स पातकी

गोमतीच्या संगमात व तसेच भृगुतीर्थात स्नान केल्यास, पातकी असला तरी तो पुन्हा मातृकुक्षीत वास करत नाही।

Verse 24

तामसं राजसं वापि यत्कृतं विष्णुपूजनम् । तत्सात्त्विकत्वमभ्येति निम्नगांभो यथार्णवे

तामस वा राजस भावाने केलेलेही विष्णुपूजन सात्त्विक फलास पोहोचते—जसे नदीचे पाणी समुद्रात मिळून समुद्रस्वभाव होते।

Verse 37

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रस्थसुदर्शनप्रमुखानन्तान्तचक्रचिह्नांकित पाषाणमाहात्म्यवर्णनपूर्वकतत्पूजनफलादिकथनंनाम सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील चतुर्थ द्वारकामाहात्म्यात ‘द्वारकाक्षेत्रातील सुदर्शनापासून अनंतापर्यंत चक्रचिन्हांकित पाषाणांची महिमा व त्यांच्या पूजनफळांचे वर्णन’ नावाचा सत्त्त्रिंशावा अध्याय समाप्त झाला।