Adhyaya 36

Verse 1

सूत उवाच । प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा स्थितस्तत्र सभास्थले । पप्रच्छात्युत्सुकमना बलिस्तत्क्षेत्रवैभवम्

सूत म्हणाले—प्रह्लादाचे वचन ऐकून बळी तेथे सभास्थानी उभा राहिला. अत्यंत उत्सुक मनाने त्याने त्या क्षेत्राचे वैभव विचारले.

Verse 2

प्रह्लादस्तद्वचः श्रुत्वा भक्तिभावपुरस्कृतम् । अभिनन्द्य च तं प्रेम्णा प्रवक्तुमुपचक्रमे

भक्तिभावाने उच्चारलेले ते वचन ऐकून प्रह्लादाने प्रेमाने त्याचे अभिनंदन केले आणि सांगण्यास आरंभ केला.

Verse 3

प्रह्लाद उवाच । एकैकस्मिन्पदे दत्ते पुरीं द्वारवतीं प्रति । पुण्यं क्रतुसहस्राणां फलं भवति देहिनाम्

प्रह्लाद म्हणाला—द्वारवती पुरीकडे एक एक पाऊल टाकले तरी देहधाऱ्यांना हजारो यज्ञांच्या फळासमान पुण्य प्राप्त होते.

Verse 4

येऽपीच्छंति मनोवृत्त्या गमनं द्वारकां प्रति । तेषां प्रलीयते पापं पूर्वजन्मायुतार्जितम्

जे केवळ मनोवृत्तीनेही द्वारकेकडे जाण्याची इच्छा करतात, त्यांच्या पूर्वजन्मांतून साठलेले असंख्य पाप नष्ट होते।

Verse 5

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठंति विग्रहे । यावन्न गच्छते जंतुः कलौ द्वारवतीं प्रति

अत्यंत उग्र पापेही देहात तेव्हाचपर्यंत राहतात, जोवर कलियुगात जीव द्वारवती (द्वारका) कडे प्रस्थान करत नाही।

Verse 6

लोभेनाऽप्युपरोधेन दंभेन कपटेन वा । चक्रतीर्थे तु यो गच्छेन्न पुनर्विशते भुवि

लोभ, अडथळा, दंभ किंवा कपट यांमुळेही जो चक्रतीर्थास जातो, तो पुन्हा या भुवीवर प्रवेश करत नाही (पुनर्जन्म घेत नाही)।

Verse 7

हीनवर्णोऽपि पापात्मा मृतः कृष्णुपुरीं प्रति । कलि कालकृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः । भक्त्या कृष्णमुखं दृष्ट्वा न लिप्यति कदाचन

हीन वर्णाचा पापीही कृष्णुपुरी (द्वारका) कडे जात असताना मरण पावला, तरी तो कधी लिप्त होत नाही. कलियुगाने निर्माण केलेल्या अत्यंत उग्र दोषांनी ग्रस्त मनुष्यही भक्तीने कृष्णमुखाचे दर्शन घेतल्यास तो कधीही मलिन होत नाही।

Verse 8

तावद्विराजते काशी ह्यवंती मथुरापुरी । यावन्न पश्यते जंतुः पुरीं कृष्णेन पालिताम्

काशी, अवंती आणि मथुरापुरी तेव्हाचपर्यंत शोभून दिसतात, जोवर जीव कृष्णाने पालित त्या पुरीचे (द्वारकेचे) दर्शन घेत नाही।

Verse 9

येषां कृष्णालये प्राणा गता दानवनायक । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

हे दानवनायक! ज्यांचे प्राण कृष्णाच्या धाम द्वारकेत निघून जातात, त्यांना पुन्हा परत येणे होत नाही—कोट्यवधी कल्पांनंतरही नाही।

Verse 10

दुर्लभो द्वारकावासो दुर्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्लभं गोमतीस्नानं रुक्मिणीदर्शनं कलौ

कलियुगात द्वारकावास दुर्लभ, कृष्णदर्शन दुर्लभ; पवित्र गोमतीत स्नान आणि रुक्मिणीचे दर्शनही दुर्लभ आहे।

Verse 11

नित्यं कृष्णपुरीं रम्यां ये स्मरंति गृहे स्थिताः । न तेषां पातकं किंचिद्देहमाश्रित्य तिष्ठति

जे घरी राहूनही नित्य रम्य कृष्णपुरी (द्वारका)चे स्मरण करतात, त्यांच्या देहाला कोणतेही पातक चिकटून राहत नाही।

Verse 12

केशवार्चा गृहे यस्य न तिष्ठति महीपते । तस्यान्नं न च भोक्तव्यमभक्ष्येण समं स्मृतम्

हे महीपते! ज्याच्या घरी केशवाची पूजा स्थिर नाही, त्याचे अन्न खाऊ नये; ते शास्त्रात अभक्ष्याच्या सम मानले आहे।

Verse 13

नोष्णत्वं द्विज राजे वै न शीतत्वं हुताशने । वैष्णवानां न पापत्वमेकादश्युपवासिनाम्

जसे अग्नीत उष्णतेचा अभाव नसतो आणि चंद्रात शीतलतेचा, तसेच एकादशी उपवास करणाऱ्या वैष्णवांत पापत्व नसते।

Verse 14

नास्ति नास्ति महाभागाः कलिकालसमं युगम् । स्मरणात्कीर्त्तनाद्विष्णोः प्राप्यते परमव्ययम्

हे महाभागांनो! कलियुगासारखा दुसरा युग नाही—मुळीच नाही; विष्णूचे स्मरण व कीर्तन केल्याने परम अव्यय पद प्राप्त होते।

Verse 15

सत्यभामापतिर्यत्र यत्र पुण्या च गोमती । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र स्नात्वा कलौ युगे

जिथे सत्यभामापती (श्रीकृष्ण) विराजमान आहेत आणि जिथे पुण्य गोमती वाहते—कलियुगात तिथे स्नान केल्याने नर मुक्तीकडे प्रस्थान करतात।

Verse 16

माधवे शुक्लपक्षे तु त्रिस्पृशां द्वादशीं यदि । लभते द्वारकायां तु नास्ति धन्यतरस्ततः

माधव (वैशाख) मासाच्या शुक्लपक्षात द्वारकेत त्रिस्पृशा द्वादशी मिळाली, तर त्याहून अधिक धन्य कोणी नाही।

Verse 17

त्रिस्पृशां द्वादशीं प्राप्य गत्वा कृष्णपुरीं नरः । यः करोति हरेर्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्

त्रिस्पृशा द्वादशी प्राप्त करून कृष्णपुरी (द्वारका) येथे जाऊन जो नर हरीच्या भक्तीने पूजन करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवतो।

Verse 18

नंदायां तु जयायां वै भद्रा चैव भवेद्यदि । उपवासार्चने गीते दुर्ल्लभा कृष्णसन्निधौ

जर नंदा, जया आणि भद्रा (शुभ योग) आले, तर कृष्णसन्निधीत उपवास, अर्चन आणि भजन-कीर्तन अत्यंत दुर्लभ व अमूल्य ठरते।

Verse 19

उदयैकादशी स्वल्पा अंते चैव त्रयोदशी । संपूर्णा द्वादशी मध्ये त्रिस्पृशा च हरेः प्रिया

उदयकाळी एकादशी अल्प असते आणि शेवटी त्रयोदशी येते, मध्ये पूर्ण द्वादशी असते—हीच त्रिस्पृशा, हरिला अत्यंत प्रिय।

Verse 20

एकेन चोपवासेन उपवासाऽयुतं फलम् । जागरे शतसाहस्रं नृत्ये कोटिगुणं कलौ

कलियुगात एका उपवासाचे फळ दहा हजार उपवासांइतके; जागरणाने एक लाख पट; आणि भक्तिनृत्याने ते पुण्य कोटीपटीने वाढते।

Verse 21

तत्फलं लभते मर्त्त्यो द्वारकायां दिनेदिने । गृहेषु वसतामेतत्किं पुनः कृष्णसंनिधौ

तेच फळ मनुष्याला द्वारकेत दिवसेंदिवस मिळते. घरी राहणाऱ्यांनाही हे मिळत असेल, तर श्रीकृष्णाच्या सान्निध्यात किती अधिक!

Verse 22

वाङ्मनःकायजैर्दोषैर्हता ये पापबुद्धयः । द्वारवत्यां विमुच्यंते दृष्ट्वा कृष्णमुखं शुभम्

वाणी, मन व देहजन्य दोषांनी बाधित पापबुद्धीचे लोकही द्वारवतीत श्रीकृष्णाचे शुभ मुख दर्शन करून मुक्त होतात।

Verse 23

दैत्येश्वर नराः श्लाघ्या द्वारवत्यां गताश्च ये

हे दैत्येश्वरा! जे नर द्वारवतीस गेले आहेत, ते खरोखरच स्तुत्य व धन्य आहेत।

Verse 24

दुर्ल्लभानीह तीर्थानि दुर्लभाः पर्वतोत्तमाः । दुर्ल्लभा वैष्णवा लोके द्वारकावसतिः कलौ

या जगात तीर्थे दुर्लभ, श्रेष्ठ पर्वतही दुर्लभ। लोकांत वैष्णव दुर्लभ, आणि कलियुगात द्वारकावास तर अत्यंत दुर्लभ आहे।

Verse 25

गवां कोटिसहस्राणि रत्नको टिशतानि च । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णसन्निधौ

कोट्यवधी गायी व कोट्यवधी रत्ने दान दिल्याने जे पुण्यफळ मिळते, तेच फळ श्रीकृष्णाच्या सन्निधीत प्राप्त होते।

Verse 26

यस्याः सीमां प्रविष्टस्य ब्रह्महत्यादिपातकम् । नश्यते दर्शनादेव तां पुरीं को न सेवते

जिच्या सीमेत प्रवेश करताच ब्रह्महत्या इत्यादी पापे केवळ दर्शनाने नष्ट होतात—अशा पुरीची सेवा-भक्ती कोण करणार नाही?

Verse 27

चक्रांकिता शिला यत्र गोमत्युदधिसंगमे । यच्छति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते

जिथे गोमती व समुद्राच्या संगमावर चक्रांकित शिळा आहे, जी पूजिली असता मोक्ष देते—अशा पुरीची सेवा कोण करणार नाही?

Verse 28

सिंहस्थे च गुरौ विप्रा गोदावर्य्यां तु यत्फलम् । तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

हे विप्रहो! सिंहस्थ योगात गुरु (बृहस्पती) असता गोदावरीत जे पुण्यफळ मिळते, तेच फळ श्रीकृष्णाच्या सन्निधीत गोमतीत केवळ स्नानाने मिळते।

Verse 29

द्वारकाऽवस्थितं तोयं षण्मासं पिबते नरः । तस्य चक्रांकितो देहो भवते नात्र संशयः

जो मनुष्य द्वारकेत असलेले पाणी सहा महिने पितो, त्याच्या देहावर चक्रचिन्ह अंकित होते—यात संशय नाही।

Verse 30

मन्वन्तरसहस्राणि काशीवासेन यत्फलम् । तत्फलं द्वारकायां च वसतः पंचभिर्द्दिनैः

हजारो मन्वंतर काशीत वास केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ द्वारकेत केवळ पाच दिवस राहणाऱ्यास प्राप्त होते।

Verse 31

तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भगा दैत्यपुंगव । यावन्न पश्यते भक्त्या कलौ कृष्णप्रियां पुरीम्

हे दैत्यश्रेष्ठ! कलियुगात जोवर स्त्री भक्तिभावाने कृष्णप्रिय पुरी (द्वारका)चे दर्शन घेत नाही, तोवर ती अपत्यहीन व दुर्भाग्यवती मानली जाते।

Verse 32

रुक्मिणीं सत्यभामां च देवीं जांबवतीं तथा । मित्रविंदां च कालिंदीं भद्रां नाग्नजितीं तथा

त्यांच्यासोबत रुक्मिणी, सत्यभामा आणि देवी जांबवती होत्या; तसेच मित्रविंदा, कालिंदी, भद्रा आणि नाग्नजितीही होत्या।

Verse 33

संपूज्य लक्ष्मणां तत्र वैष्णवीः कृष्णवल्लभाः । एताः संपूज्य विधिवच्छ्रेष्ठपुत्रश्च लभ्यते

तेथे लक्ष्मणा आणि कृष्णवल्लभा वैष्णवी देवतांची विधिपूर्वक पूजा केल्यास श्रेष्ठ पुत्र प्राप्त होतो।

Verse 34

तावद्भवभयं पुंसां गृहभंगश्च मूर्खता । यावन्न पश्यते भक्त्या कलौ कृष्णपुरीं नरः

कलियुगात जोवर मनुष्य भक्तीने कृष्णपुरी द्वारकेचे दर्शन घेत नाही, तोवर त्याला संसारभय, गृहभंग आणि मूर्खतेचा अंधकार भोगावा लागतो।

Verse 35

न सर्वत्र महापुण्यं संगमे सरितांपतेः । जाह्नवीसंगमान्मुक्तिर्गोमतीनीरसंगमात् । संपर्के गोमतीनीरपूतोऽहं कृष्णसन्निधौ

सर्व नद्यांच्या संगमात महापुण्य मिळतेच असे नाही। जाह्नवी (गंगा) संगमाने मुक्ति सांगितली आहे आणि गोमतीच्या जलसंगमानेही मोक्ष प्राप्त होतो। गोमतीच्या पावन जलस्पर्शाने, कृष्णसन्निधीत, मीही शुद्ध झालो आहे।

Verse 36

गोमतीनीरसंपृक्तं ये मां पश्यंति मानवाः । न तेषां पुनरावृत्तिरित्याह सरितांपतिः

गोमतीच्या जलाने स्पर्शित होऊन जे मानव माझे दर्शन करतात, त्यांना पुनर्जन्माची परतफेड नाही—असे सरितांचा पति (समुद्र) सांगतो।

Verse 37

द्वारकां गच्छमानस्य विपत्तिश्च भवेद्यदि । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

द्वारकेला जात असताना जर कोणावर विपत्ती आली तरी, त्या व्यक्तीस शेकडो कोटी कल्पांपर्यंतही पुनरावृत्ती (संसारात परतणे) होत नाही।