Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

रुक्मिणी देवकीपुत्रश्चक्रतीर्थं च गोमती । गोपीनां चंदनं लोके तुलसी दुर्लभा कलौ

rukmiṇī devakīputraścakratīrthaṃ ca gomatī | gopīnāṃ caṃdanaṃ loke tulasī durlabhā kalau

रुक्मिणी, देवकीपुत्र (कृष्ण), चक्रतीर्थ आणि गोमती—हे सर्व प्रसिद्ध आहेत. कलियुगात जगात गोपींचे चंदन व तुळस दुर्मिळ आहेत.

रुक्मिणीRukmiṇī
रुक्मिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुक्मिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
देवकी-पुत्रःDevakī’s son (Kṛṣṇa)
देवकी-पुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवकी (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘देवक्याः पुत्रः’)
चक्र-तीर्थम्Cakratīrtha
चक्र-तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘चक्रस्य तीर्थम्’)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
गोमतीthe Gomati (river)
गोमती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगोमती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
गोपीनाम्of the gopīs
गोपीनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगोपी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
चन्दनम्sandalwood
चन्दनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम्
तुलसीTulasī
तुलसी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतुलसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दुर्लभाrare
दुर्लभा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तुलसी)
कलौin the Kali age
कलौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘कलियुगे’ इत्यर्थे अधिकरणम्

Sūta (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration context)

Tirtha: Cakra-tīrtha; Gomatī (within Dvārakā)

Type: tirtha

Scene: A devotional still-life and map-like tableau: Kṛṣṇa and Rukmiṇī presiding above; below, Cakra-tīrtha waters with a subtle discus motif and the flowing Gomatī; in the foreground, a small, precious sprig of tulasī and a tiny container of gopī-candana labeled ‘durlabha in Kali’.

R
Rukmiṇī
D
Devakīputra (Kṛṣṇa)
C
Cakra-tīrtha
G
Gomatī
G
Gopīs
C
Candana
T
Tulasī
K
Kali-yuga

FAQs

The verse elevates Dvārakā’s sacred persons and tīrthas, and highlights the preciousness/rarity of key devotional supports in Kali-yuga.

Cakra-tīrtha and the Gomati within the Dvārakā sacred region.

Implicit Vaiṣṇava practice markers: use/seek tulasī and gopī-candana (though no direct injunction is stated).