Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 48

Devanagari script

चंद्रभागा चांगिरसे पुलहाय कुशावती । पावनार्थं जांबवती जगाम क्रतवे तथा

Transliteration

caṃdrabhāgā cāṃgirase pulahāya kuśāvatī | pāvanārthaṃ jāṃbavatī jagāma kratave tathā

Translation

आंगिरसासाठी चंद्रभागा, पुलहासाठी कुशावती आली; आणि पावनार्थ जांबवतीही क्रतूसाठी गेली।

Word by Word

• चन्द्रभागा: Candrabhāgā (river)
• चन्द्रभागा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + भागा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (चन्द्रस्य भागा इति नाम); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st) एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• आङ्गिरसे: to Āṅgirasa
• आङ्गिरसे: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; चतुर्थी (4th) एकवचनम्

• पुलहाय: to Pulaha
• पुलहाय: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पुलह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; चतुर्थी (4th) एकवचनम्

• कुशावती: Kuśāvatī (river)
• कुशावती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुशावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st) एकवचनम्

• पावनार्थम्: for purification
• पावनार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पावन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पावनस्य अर्थः/पावनार्थः); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd) एकवचनम्; प्रयोजनवाचकं (for the sake of purification)

• जाम्बवती: Jāmbavatī (river)
• जाम्बवती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जाम्बवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st) एकवचनम्

• जगाम: went
• जगाम: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• क्रतवे: to Kratu
• क्रतवे: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; चतुर्थी (4th) एकवचनम्

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थक

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sauti), narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada (completion with Candrabhāgā, Kuśāvatī, Jāmbavatī)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: Candrabhāgā, Kuśāvatī, and Jāmbavatī arrive as river-goddesses to complete the fivefold confluence; sages Aṅgiras, Pulaha, and Kratu receive them; the waters glow with purificatory radiance.

Characters & Entities

• Candrabhāgā
• Kuśāvatī
• Jāmbavatī
• Aṅgiras
• Pulaha
• Kratu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is supported by sacred geography: rivers, sages, and divine intent converge to sanctify a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcanada Tīrtha, described through the arrival of its sanctifying rivers.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse emphasizes purification (pāvana) as the aim; bathing and offerings are detailed later.