Adhyaya 59
या अध्यायात पुलस्त्य ऋषी महौजस तीर्थाची माहात्म्यकथा सांगतात. महौजस हे पातक-नाशक तीर्थ असून येथे स्नान केल्याने तेज (कांतिः/शुभशक्ती) पुनः प्राप्त होते, असे वर्णन आहे. ब्रह्महत्येच्या दुष्परिणामांनी पीडित इंद्र (शक्र) श्री व तेज हरपून दुर्गंधयुक्त होतो आणि देवांकडून बहिष्कृत होतो. तेव्हा तो बृहस्पतीकडे जातो; बृहस्पती उपदेश करतात की पृथ्वीवरील तीर्थयात्राच तेज परत मिळविण्याचा उपाय आहे—तीर्थाविना तेजवृद्धी होत नाही. अनेक तीर्थे फिरून इंद्र अर्बुदास येतो. तेथे जलाशय पाहून स्नान करताच त्याला महा-ओज प्राप्त होते; दुर्गंध नाहीशी होते आणि देव त्याला पुन्हा स्वीकारतात. मग इंद्र कालविशेष फलश्रुती सांगतो—आश्विन शुक्लपक्षाच्या अखेरीस, शक्रोदयकाळी जो येथे स्नान करतो तो परम पद पावतो आणि जन्मोजन्मी श्रीसम्पन्न होतो. अशा रीतीने पाप, प्रायश्चित्त, तीर्थ आणि काळ-नियम यांचा एकत्रित उपदेश दिला आहे।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो महौजसं गच्छेत्तीर्थं पातकनाशनम् । यस्मिन्स्नातो नरो राजंस्तेजसा युज्यते ध्रुवम् । ब्रह्महत्याग्निना शक्रः पुरा दैन्यं परं गतः
पुलस्त्य म्हणाले—हे राजन्! त्यानंतर पातकनाशक महौजस तीर्थास जावे. तेथे स्नान केल्यास मनुष्य निश्चयाने तेजाने युक्त होतो. पूर्वी ब्रह्महत्येच्या अग्नीने दग्ध होऊन शक्र (इंद्र) परम दैन्याला गेला होता।
Verse 2
निःश्रीकस्तेजसा हीनो दुर्गन्धेन समन्वितः । परित्यक्तः सुरैः सर्वैर्विषादं परमं गतः
तो श्रीहीन, तेजहीन आणि दुर्गंधाने युक्त होता; सर्व देवांनी त्यागल्याने तो परम विषादात बुडून गेला।
Verse 3
ततः पप्रच्छ देवेन्द्रो द्विजश्रेष्ठं बृहस्पतिम् । भगवंस्तेजसो वृद्धिः कथं स्यान्मे यथा पुरा
मग देवेन्द्राने द्विजश्रेष्ठ बृहस्पतीला विचारले—“भगवन्! पूर्वीप्रमाणे माझे तेज पुन्हा कसे वाढेल?”
Verse 4
बृहस्पतिरुवाच । तीर्थयात्रां सुरश्रेष्ठ कुरुष्व धरणीतले । तीर्थं विना ध्रुवं वृद्धिस्तेजसो न भविष्यति
बृहस्पती म्हणाले—हे देवश्रेष्ठा! धरणीतलावर तीर्थयात्रा कर. तीर्थावाचून निश्चयच तेजाची वृद्धी होणार नाही.
Verse 5
ततस्तीर्थान्यनेकानि भ्रांत्वा शक्रो नराधिप । क्रमेणैवार्बुदं प्राप्तस्तत्र दृष्ट्वा जलाशयम् । स्नानं चक्रे ततः श्रान्तो महौजाः प्रत्यपद्यत
त्यानंतर शक्र (इंद्र), हे राजन्, अनेक तीर्थे फिरून क्रमाने अरबुदास पोहोचला. तेथे जलाशय पाहून श्रांत झालेला महौजाः स्नान करून पुन्हा महान तेज व बल प्राप्त करू लागला.
Verse 6
दुर्गन्धेन विनिर्मुक्तस्ततो देवैः समावृतः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शृणुध्वं सर्वदेवताः
दुर्गंधापासून मुक्त होऊन तो देवांनी वेढला गेला. मग हसत म्हणाला—हे सर्व देवहो, माझे वचन ऐका.
Verse 7
येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति प्राप्ते शक्रोच्छ्रये सदा । आश्विने शुक्लपक्षांते ते यास्यंति परां गतिम् । सुश्रीकाश्च भविष्यंति सदा जन्मनिजन्मनि
जे येथे शक्रोच्छ्रय येताच नेहमी—आश्विन शुक्लपक्षाच्या शेवटी—स्नान करतील, ते परम गतीस जातील. ते जन्मोजन्मी सदैव श्रीसमृद्ध व सौभाग्यवान होतील.
Verse 59
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे महौजसतीर्थप्रभाववर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील तृतीय अरबुदखंडात ‘महौजसा-तीर्थ-प्रभाव-वर्णन’ नामक एकोणसाठावा अध्याय समाप्त झाला.