Adhyaya 55
या अध्यायात पुलस्त्य ऋषी राजाला शुभ रुद्रह्रद तीर्थास जाण्याचा व तेथे भक्तिभावाने स्नान करण्याचा उपदेश करतात. असे सांगितले आहे की जो भक्तीने त्या सरोवरात स्नान करतो तो पवित्र होऊन शिवगणांच्या सान्निध्यास पात्र ठरतो आणि ‘गणाधीशत्व’सारखी उच्च अवस्था प्राप्त करतो। पुढे तीर्थाची उत्पत्तिकथा येते—अंधक दैत्यवधानंतर वृषभध्वज भगवान शिव आपल्या गणांसह तेथे स्नान करून ह्रदाची स्थापना करतात; म्हणून ते ‘रुद्रह्रद’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. तसेच चतुर्दशी तिथीस स्नान केल्यास सर्व तीर्थांच्या संगमासमान पुण्य मिळते, असा कालविशेषाचा नियम सांगितला आहे. शेवटी प्रभास खंडातील अर्बुद खंडाचा ५५वा अध्याय अशी कोलोफन नोंद देऊन समाप्ती केली आहे।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पुण्यं रुद्रह्रदं शुभम् । यत्र स्नातो नरो भक्त्या गणाधीशत्वमाप्नुयात्
पुलस्त्य म्हणाले—हे नृपश्रेष्ठ! त्यानंतर पुण्य व शुभ अशा रुद्रह्रदास जावे. तेथे भक्तिभावाने स्नान केल्यास मनुष्य शिवगणांमध्ये गणाधीशपद प्राप्त करतो.
Verse 2
पुरा हत्वांऽधकं दैत्यं सगणो वृषभध्वजः । ततः स्नातो ह्रदं कृत्वा ततो रुद्रह्रदोऽभवत्
पूर्वी काळी वृषभध्वज भगवान् शिवांनी गणांसह अंधक दैत्याचा वध करून तेथे स्नान केले. तेथे ह्रद निर्माण झाल्यामुळे ते स्थान ‘रुद्रह्रद’ म्हणून प्रसिद्ध झाले.
Verse 3
चतुर्द्दश्यां महाराज यस्तत्र कुरुते नरः । स्नानं तस्य भवेत्पुण्यं सर्वतीर्थसमुद्भवम्
हे महाराज! जो मनुष्य चतुर्दशीच्या दिवशी तेथे स्नान करतो, त्याच्या स्नानाचे पुण्य सर्व तीर्थांच्या एकत्रित पुण्यासमान होते.
Verse 55
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे रुद्रह्रदमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील तृतीय अर्बुदखण्डात ‘रुद्रह्रद-माहात्म्यवर्णन’ नामक पंचपन्नासावा अध्याय समाप्त झाला.