Adhyaya 53

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेद्ब्रह्मपदं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र पूर्वं पदं न्यस्तं ब्रह्मणा लोककारिणा

पुलस्त्य म्हणाले—त्यानंतर त्रैलोक्यात प्रसिद्ध ब्रह्मपद तीर्थास जावे, जिथे पूर्वी लोकनिर्माता ब्रह्म्याने आपले पाऊल ठेवले होते.

Verse 2

पुरा ब्रह्मादयो देवास्तत्र सर्वे समाहिताः । अर्बुदे पर्वते रम्य ऋषयश्च सुनिर्मलाः

प्राचीन काळी ब्रह्मा इत्यादी सर्व देव तेथे एकाग्रचित्ताने जमले होते; आणि रम्य अर्बुद पर्वतावर ऋषीही अत्यंत निर्मळ होते.

Verse 3

अचलेश्वरयात्रायां सुभक्त्या भाविता नृप । अथ ते मुनयः सर्वे प्रोचुर्देवं पितामहम्

हे नृपा! अचलेश्वर-यात्रेत उत्तम भक्तीने भावित होऊन ते सर्व मुनी तेव्हा देव पितामह (ब्रह्मा) यांस संबोधून बोलले।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । प्रभूतनियमैर्होमैर्व्रतस्नानैश्च नित्यशः । उपवासैश्च निर्विण्णा वयं सर्वे पितामह

ऋषी म्हणाले—हे पितामहा! अनेक नियम, होम, नित्य व्रत-स्नान आणि उपवास यांमुळे आम्ही सर्वजण थकून गेलो आहोत.

Verse 5

तस्मात्सदुपदेशं त्वं किंचिद्दातुमिहार्हसि । तरामो येन देवेश दुर्गं संसारसागरम्

म्हणून, हे देवेशा! येथे आम्हांस काही सत्-उपदेश द्यावा; ज्यायोगे आम्ही हा दुर्गम संसार-सागर तरून जाऊ.

Verse 6

अयाचितोपचारैश्च जपहोमैः सुदुष्करैः । मन्त्रैर्व्रतैस्तथा दानैः स्वर्गप्राप्तिं वदस्व नः

अयाचित उपचारांनी, अतिदुष्कर जप-होमांनी, तसेच मंत्र, व्रत व दान यांनी स्वर्गप्राप्ती कशी होते ते आम्हांस सांगा.

Verse 7

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा तदा देवः कृपान्वितः । चिंतयामास सुचिरमिह किंचित्प्रहस्य च

त्यांचे वचन ऐकून करुणामय देव तेव्हा बराच वेळ विचार करू लागला आणि मध्येच किंचित हसला.

Verse 8

ततः स्वकं पदं त्यक्त्वा रम्ये पर्वतरोधसि । अथोवाच मुनीन्सर्वान्ब्रह्मा संश्लक्ष्णया गिरा

त्यानंतर ब्रह्मदेवांनी आपले आसन सोडून त्या रम्य पर्वतप्रदेशात सर्व मुनींना कोमल व सुयोग्य वाणीने संबोधिले।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । एतन्महापदं रम्यं सर्वपातकनाशनम् । स्पृशंतु ऋषयः सर्वे ततो यास्यथ सद्गतिम्

ब्रह्मदेव म्हणाले—हे रम्य महापद सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे। सर्व ऋषींनी यास स्पर्श करावा; मग तुम्ही सद्गतीस जाल।

Verse 10

विना स्नानेन दानेन व्रतहोमजपादिभिः । हितार्थं सर्वलोकानां मया न्यस्तं पदं शुभम्

स्नान, दान, व्रत, होम, जप इत्यादींविना देखील, सर्व लोकांच्या हितासाठी मी हे शुभ पदचिन्ह स्थापित केले आहे।

Verse 11

अस्मिन्पदे मया न्यस्ते यांति लोकाः सहस्रशः । स्पृशंतु ऋषयः सर्वे देवाश्चापि पदं मम

माझ्या द्वारा हे पदचिन्ह स्थापित झाल्यावर हजारो-हजारो जीव उच्च लोकांना जातात। सर्व ऋषींनी—आणि देवांनीही—माझ्या या पदास स्पर्श करावा।

Verse 12

एकैवात्र प्रकर्त्तव्या श्रद्धा वाऽव्यभिचारिणी । यश्च श्रद्धान्वितः सम्यक्पदमेतन्मुनीश्वराः

येथे एकच करावयाचे—अव्यभिचारिणी, अढळ श्रद्धा। आणि जो श्रद्धायुक्त होऊन विधिपूर्वक या पदाकडे येतो, हे मुनीश्वरहो…

Verse 13

पूजयिष्यति संप्राप्ते कार्तिके पूर्णिमादिने । तोयैः फलैश्च विविधैर्गंधमाल्यानुलेपनैः

कार्तिक पौर्णिमेचा दिवस आला की तो त्या पवित्र पदचिन्हाची जलाने, विविध फळांनी तसेच सुगंध, माळा व चंदनादि लेपनांनी श्रद्धेने पूजा करील।

Verse 14

ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु मिष्टान्नेन स्वशक्तितः । स यास्यति न सन्देहो मम लोकं सुदुर्लभम्

स्वशक्तीनुसार ब्राह्मणांना मिष्ट व पवित्र अन्नाने भोजन घालून तो—निःसंशय—माझा अत्यंत दुर्लभ लोक प्राप्त करतो।

Verse 15

पुलस्त्य उवाच । ततो मुनिगणाः सर्वे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः । पूजयित्वा पदं तत्र ब्रह्मलोकं समागताः

पुलस्त्य म्हणाले—त्यानंतर सम्यक् श्रद्धायुक्त सर्व मुनिगणांनी तेथे त्या पदचिन्हाची पूजा केली आणि पुढे ब्रह्मलोकास गेले।

Verse 16

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पदं पूज्यं नरोत्तम । पितामहपदं सम्यक्छ्रद्धया स्वर्गदायकम्

म्हणून, हे नरोत्तम! सर्व प्रयत्नाने पितामह ब्रह्माच्या त्या पदचिन्हाची सम्यक् श्रद्धेने पूजा करावी; ते स्वर्ग देणारे आहे।

Verse 17

अन्यत्कौतूहलं राजन्महद्दृष्टं महाद्भुतम् । पदस्य तस्य यच्छ्रुत्वा जायते विस्मयो महान्

आणखी एक कौतूहल, हे राजन्—अतिशय महान व महाद्भुत असे दृश्य दिसले आहे; त्या पदचिन्हाविषयी ऐकताच मोठा विस्मय उत्पन्न होतो।

Verse 18

आयामविस्तरेणाऽपि प्राप्ते कृतयुगे नृप । न संख्या जायते राजञ्छुक्लवर्णस्य मानवैः

हे नृपा! कृतयुग प्राप्त झाल्यावर, आयाम-विस्ताराने मोजले तरी त्या श्वेतवर्ण रूपाची संख्या मनुष्यांना कळत नाही, राजन्।

Verse 19

ततस्त्रेतायुगे प्राप्ते रक्तवर्णं प्रदृश्यते । सुव्यक्तं संख्यया युक्तं सर्वलोकनमस्कृतम्

मग त्रेतायुग प्राप्त झाल्यावर ते रक्तवर्ण दिसते—सुस्पष्ट, संख्येने परिमेय आणि सर्व लोकांनी नमस्कारिलेले।

Verse 20

द्वापरे कपिलं तच्च लघुमात्रं प्रदृश्यते । कलौ कृष्णं सुसूक्ष्मं च रम्ये पर्वतरोधसि

द्वापरयुगात ते कपिलवर्ण व लघुमात्र दिसते; आणि कलियुगात ते कृष्णवर्ण व अतिसूक्ष्म होऊन त्या रम्य पर्वत-घाटीत दिसते।

Verse 53

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे ब्रह्मपदोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील तृतीय अर्बुदखंडात ‘ब्रह्मपदोत्पत्ती-माहात्म्य-वर्णन’ नामक त्रेपन्नावा अध्याय समाप्त झाला।