Adhyaya 91

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्विरराम पितामहः । संतोष्य पावकं क्रुद्धं स्वयमेव द्विजोत्तमाः

सूत म्हणाले—असे बोलून भगवान् पितामह (ब्रह्मा) शांत झाले. हे द्विजोत्तमांनो, त्यांनी स्वतःच क्रुद्ध पावक (अग्नी) शांत केला।

Verse 2

ततः सर्वैः सुरैः सार्धं शक्रविष्णुशिवादिभिः । जगाम ब्रह्मलोकं च देवास्ते च निजं पदम्

त्यानंतर शक्र, विष्णु, शिव इत्यादी सर्व देवांसह ते ब्रह्मलोकास गेले; आणि ते देव आपापल्या धामास परतले।

Verse 3

पावकोऽपि द्विजेंद्राणामग्निहोत्रेषु संस्थितः । हविर्जग्राह विधिवद्वसोर्द्धारोद्भवं तथा

पावक (अग्नी)ही द्विजेंद्रांच्या अग्निहोत्रांत प्रतिष्ठित होऊन, विधिपूर्वक वसोर्धारेतून उत्पन्न झालेले हविर्द्रव्य स्वीकारू लागला।

Verse 4

एवं तत्र समुद्भूतमग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः प्रातर्मुच्यते दिनजादघात्

अशा रीतीने तेथे अनुपम अग्नितीर्थ प्रकट झाले। जिथे पहाटे स्नान केल्याने मनुष्य दररोज साचलेल्या पापांपासून मुक्त होतो।

Verse 5

अथ संप्रस्थितान्दृष्ट्वा तान्देवान्स्वाश्रमं प्रति । गजेंद्रशुकमण्डूकास्ते प्रोचुर्दुःखसंयुताः

नंतर त्या देवांना आपल्या आश्रमाकडे निघताना पाहून, दुःखाने व्याकुळ झालेले गजेंद्र, शुक आणि मांडूक बोलू लागले।

Verse 6

युष्मत्कृते वयं शप्ताः पावकेन सुरेश्वराः । तस्माज्जिह्वाकृतेऽस्माकमुपायश्चिंत्यतामपि

हे सुरेश्वरा! तुमच्यामुळे आम्ही पावकाने (अग्नीने) शापित झालो आहोत. म्हणून आमच्या जिभेच्या या विषयावर काही उपायही विचार करा.

Verse 7

देवा ऊचुः । विपरीतापि ते जिह्वा यथान्येषां गजोत्तम । कार्यक्षमा न संदेहो भविष्यति विशेषतः

देव म्हणाले—हे गजोत्तमा! तुझी जीभ जरी उलटी झाली तरी, इतरांप्रमाणेच ती आपल्या कार्यास समर्थ होईल; यात विशेषतः संशय नाही.

Verse 8

तथा यूयं नरेन्द्राणां मंदिरेषु व्यवस्थिताः । बहु मानसमायुक्ता मृष्टान्नं भक्षयिष्यथ

तसेच तुम्ही राजांच्या राजवाड्यांत निवास कराल. अनेक मनोहर भावांनी युक्त होऊन उत्तम, परिष्कृत अन्न भक्षण कराल.

Verse 9

यथा च शुक ते जिह्वा कृता मंदा हविर्भुजा । तथापि भूमिपालानां शंसनीया भविष्यति

हे शुका! हविर्भुज अग्नीने तुझी जिव्हा जरी मंद केली असली, तरीही तू भूमिपालांमध्ये प्रशंसनीय ठरशील।

Verse 10

श्रीमतां च तथान्येषामस्मदीयप्रसादतः । त्वं च मंडूक यत्तेन विजिह्वो वह्निना कृतः । तद्भविष्यति ते शब्दो विजिह्वस्यापि दीर्घगः

आमच्या प्रसादाने हे श्रीमंतांस तसेच इतरांनाही तसेच घडेल. आणि हे मण्डूक! अग्नीने तुला ‘विजिह्व’ केले; म्हणून तुझा शब्दही विभक्त-जिव्हेप्रमाणे दूरवर जाणारा होईल।

Verse 11

एवमुक्त्वाऽथ ते देवाः स्वस्थानं प्रस्थितास्ततः । तेषामनुग्रहं कृत्वा कृपया परया युता

असे बोलून ते देव तेथून आपल्या धामाकडे निघून गेले. अनुग्रह करून, परम करुणेने युक्त होऊन ते प्रस्थित झाले।