Adhyaya 87

Verse 1

सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विप्रेन्द्राः सोमस्यायतनं शुभम् । यस्यापि दर्शनादेव मुच्यते पातकैर्नरः

सूत म्हणाले—हे विप्रेन्द्रहो, तेथे सोमदेवाचे एक शुभ आयतन आहे; ज्याचे केवळ दर्शन झाले तरी मनुष्य पापांतून मुक्त होतो।

Verse 2

सोमवारे तु संप्राप्ते सोमस्य ग्रहणे नरः । यस्तं पश्यति पापोऽपि नरकं न स पश्यति

सोमवार आला असता, सोम (चंद्र) ग्रहणकाळी जो कोणी त्याचे दर्शन घेतो, तो पापी असला तरी नरक पाहात नाही।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । सर्वेषामेव देवानां दृश्यंतेऽत्र समाश्रयाः । अत्र चंद्रस्य चैवैकः कथं जातः समाश्रयः

ऋषी म्हणाले—येथे सर्व देवतांची निवासस्थाने दिसतात; पण येथे चंद्राचा हा एक विशेष आश्रय कसा उत्पन्न झाला?

Verse 4

एतन्नः सूतपुत्रातिचित्रं मनसि वर्तते । तस्माद्वद महाभाग सर्वं त्वं वेत्स्यशेषतः

हे सूतपुत्रा! हे आमच्या मनात हे अतिशय अद्भुत वाटते; म्हणून, हे महाभाग, तू सर्व काही पूर्णपणे जाणतोस—कृपया सांग।

Verse 5

सूत उवाच । एनज्जगद्द्विजश्रेष्ठाः सर्वं सोममयं स्मृतम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते तस्मिंस्त्रैलोक्यं स्यात्प्रतिष्ठितम्

सूत म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठांनो! हे संपूर्ण जग सोममय मानले गेले आहे; म्हणून तो जिथे प्रतिष्ठित होतो, तिथे त्रैलोक्यही प्रतिष्ठित होते।

Verse 6

एताश्चौषधयः सर्वाः सस्याद्याश्चेह भूतले । सर्वाः सोममयास्ताश्च याभिर्जीवंति जंतवः

या भूमीवर असलेल्या सर्व औषधी आणि धान्यादी पिके—ज्यांद्वारे प्राणी जगतात—ती सर्व निश्चयच सोममय आहेत।

Verse 7

तस्माद्ब्रह्मादयो देवाः सोमं प्राप्य क्रमाद्द्विजाः । तृप्तिं यांति परां हृष्टा यतस्तस्माद्वरोऽत्र सः

म्हणून, हे द्विजांनो, ब्रह्मा आदि देव क्रमाने सोमास प्राप्त होऊन परम तृप्तीस पोहोचतात व हर्षित होतात; म्हणूनच येथे तो महान् वर (वरदान) आहे.

Verse 8

अग्निष्टोमादयो यज्ञास्तथा सोमे प्रतिष्ठिताः । तस्य पानाद्यतस्तृप्तिं तत्र यांति द्विजोत्तमाः

अग्निष्टोम आदि यज्ञ सोमामध्येच प्रतिष्ठित आहेत. त्याचे पान केल्याने तृप्ती मिळते म्हणून श्रेष्ठ द्विज त्या तृप्तीसाठी तेथे जातात.

Verse 9

एतस्मात्कारणात्सोमः सर्वेषामधिकः स्मृतः । देवानां दानवानां च स हि पूज्यतमः स्मृतः

या कारणामुळे सोम सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ मानला आहे. देव आणि दानव—दोघांमध्येही तोच सर्वाधिक पूज्य समजला जातो.

Verse 10

यथान्येषां सुरेन्द्राणां हर्म्याणि धरणीतले । क्रियन्ते रात्रिनाथस्य तद्वत्कुर्वंति मानवाः

जसे इतर देवेंद्रांसाठी पृथ्वीवर भव्य प्रासाद-देवालय उभारले जातात, तसेच मानव रात्रिनाथ (चंद्रदेव) यासाठीही उभारतात.

Verse 11

यैर्येर्नरैर्निशेशस्य प्रासादो विहितः क्षितौ । तेते मुक्तिपदं प्राप्ताः कृत्वाऽथ शुभसंचयम्

ज्या-ज्या नरांनी पृथ्वीवर निशेश (चंद्रदेव) याचा प्रासाद-देवालय उभारला, त्यांनी शुभ पुण्यसंचय करून मुक्तिपद प्राप्त केले.

Verse 12

यन्महेश्वरहर्म्याणां सहस्रेण भवेच्छुभम् । तदेके नैव चंद्रस्य प्राप्नुवंति शुभं नराः

महेश्वराच्या हजारो प्रासाद-मंदिरांमुळे जे शुभ पुण्य उत्पन्न होते, तेच पुण्य काही नर केवळ चंद्रदेवाच्या (मंदिर-निर्माणाने) प्राप्त करतात।

Verse 13

अथ चन्द्रोत्थहर्म्यस्य माहात्म्यं तद्द्विजोत्तमाः । ज्ञात्वा ब्रह्मादयो देवा भयसंत्रस्तमानसाः । तद्विघ्नार्थमिदं प्रोचुर्मेरुमूर्धानमाश्रिताः

मग, हे द्विजोत्तमांनो, या चंद्रोत्थ प्रासाद-मंदिराचे माहात्म्य जाणून ब्रह्मा आदि देव भयाने व्याकुळ झाले; मेरूच्या शिखरावर आश्रय घेऊन त्यास विघ्न आणण्यासाठी हे बोलले।

Verse 14

सौम्यर्क्षे सोमवारेण सौम्ये मासि च संस्थिते । तिथौ च सोमदेवत्ये प्राप्ते सोमग्रहे तथा । सकारैः पंचभिर्युक्ते काले सोमस्य मंदिरम्

नक्षत्र शुभ असताना, सोमवार, शुभ मास, सोमदेवतेची तिथी प्राप्त झाल्यावर, आणि सोमग्रह उदित असताना—तसेच ‘स’च्या पाच शुभ घटकांनी युक्त काळी—सोमदेवाचे मंदिर स्थापावे।

Verse 15

य एकाहेन संपाद्य प्रासादं स्थापयिष्यति । चंद्रं स सर्वदेवोत्थहर्म्यस्याप्नोति सत्फलम्

जो एकाच दिवसात कार्य पूर्ण करून चंद्रदेवाचा प्रासाद-मंदिर स्थापील, तो सर्वदेवोत्थ प्रासाद-हर्म्याच्या तुल्य असे सत्फळ प्राप्त करतो।

Verse 16

सहस्रगुणितं सम्यक्छ्रद्धापूतेन चेतसा । अन्यथा यस्तु चंद्रस्य प्रासादं प्रकरिष्यति

श्रद्धेने पवित्र झालेल्या चित्ताने विधिपूर्वक केले तर फल सहस्रगुणित होते; पण जो अन्यथा (अश्रद्धा वा अविधीने) चंद्रदेवाचा प्रासाद-मंदिर करील, त्याचे फल क्षीण होते।

Verse 17

वंशोच्छेदं समासाद्य नरकं स प्रयास्यति । एतस्मात्कारणाद्भीता न कुर्वंति नरा भुवि

वंशोच्छेद झाल्यास तो नरकास जातो. म्हणूनच भयभीत होऊन पृथ्वीवरील लोक ते अयोग्य कर्म करीत नाहीत.

Verse 18

प्रासादं रात्रिनाथस्य सुपुण्यमपि सद्द्विजाः । य एष रात्रिनाथस्य क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितः

हे सद्द्विजांनो, रात्रिनाथाचा हा अत्यंत पुण्यप्रद प्रासाद याच रात्रिनाथ-क्षेत्रात येथेच प्रतिष्ठित आहे.

Verse 19

प्रासादस्त्वंबरीषेण भूभुजा स विनिर्मितः । कथंचित्समयं प्राप्य यथोक्तं शास्त्रचिंतकैः

हा प्रासाद भूभुज राजा अंबरीषाने बांधला. योग्य समय मिळताच शास्त्रचिंतकांच्या विधानाप्रमाणे त्याने यथाविधि निर्माण केले.

Verse 20

तस्यैवोत्तरदिग्भागे द्वितीयोऽन्यः प्रतिष्ठितः । चन्द्रमा धंधुमारेण तद्वत्सोऽपि प्रतिष्ठितः

त्याच प्रासादाच्या उत्तर दिशेच्या भागात दुसरा एक प्रासाद प्रतिष्ठित झाला. तेथे धंधुमाराने चंद्रम्याची स्थापना केली; तसेच त्याच्या पुत्रानेही प्रतिष्ठा केली.

Verse 21

ततश्च तौ महीपालौ तत्प्रभावादुभौ द्विजाः । गतौ च परमां सिद्धिं जन्ममृत्युविवर्जिताम्

त्यानंतर, हे द्विजांनो, त्या (तीर्थाच्या) प्रभावाने ते दोन्ही महीपाल परम सिद्धीस प्राप्त झाले—जी जन्ममृत्युवर्जित आहे.

Verse 22

प्रासादोऽन्यस्तृतीयस्तु क्षेत्रे प्राभासिके तथा । इक्ष्वाकुणा नरेंद्रेण श्रद्धायुक्तेन निर्मितः

प्राभासिक पवित्र क्षेत्रात तिसरा आणखी एक प्रासादही तसाच उभारला गेला; श्रद्धायुक्त नरेन्द्र इक्ष्वाकूने तो निर्मिला।

Verse 23

प्रासादत्रयमेतद्धि मुक्त्वात्र धरणीतले । अपरो नास्ति चन्द्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम् । एकोऽस्ति नर्मदातीरे पुण्ये रेवोरिसंगमे

पृथ्वीवर येथे या तीन प्रासादांखेरीज चंद्राचा दुसरा (असा) देवालय नाही—हे सत्य मी सांगितले आहे। तथापि नर्मदेच्या तीरावर, पवित्र रेवा-संगमस्थानी आणखी एक आहे।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं चन्द्रमाहात्म्यमुत्तमम् । पठतां शृण्वतां चापि सर्वपातकनाशनम्

चंद्राचे हे उत्तम माहात्म्य मी तुम्हां सर्वांना पूर्णपणे सांगितले. जे याचे पठण करतात आणि जे श्रवण करतात, त्यांचे सर्व पातक नष्ट होते.

Verse 87

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठेनागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहत्म्ये सोमप्रासादमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडातील हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘सोमप्रासाद-माहात्म्य-वर्णन’ नामक सत्त्याऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला।