Adhyaya 86

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यापि च तत्रास्ति सप्तविंशतिका तथा । नक्षत्रैः स्थापिता देवी वांछितस्य प्रदायिनी

सूत म्हणाले—तेथे नक्षत्रांनी प्रतिष्ठित ‘सप्तविंशतिका’ नावाची आणखी एक देवी आहे; ती भक्तांना इच्छित फल प्रदान करते।

Verse 2

दक्षस्य तनया पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया । उद्वाहिता हि सोमेन पूर्वं ब्राह्मणसत्तमाः

हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, पूर्वी दक्षाच्या सत्तावीस कन्या सोम (चंद्रदेव) यांना विवाहाने दिल्या गेल्या होत्या।

Verse 3

तासां मध्ये ऽभवच्चैका रोहिणी तस्य वल्लभा । प्राणेभ्योऽपि सदासक्तस्तया सार्धं स तिष्ठति

त्यांच्यामध्ये रोहिणी नावाची एकच त्याची परमप्रिया झाली. तो प्राणांपेक्षाही अधिक तिच्यावर आसक्त होऊन सदैव तिच्याच संगतीत राहिला।

Verse 4

ततो दौर्भाग्यसंतप्ताः सर्वा स्ता दक्षकन्यकाः । वैराग्यं परमं गत्वा क्षेत्रेऽस्मिंस्तपसि स्थिताः

मग त्या सर्व दक्षकन्या दुर्भाग्याने संतप्त होऊन परम वैराग्याला पोहोचल्या आणि या पवित्र क्षेत्रात तपश्चर्येत स्थिर झाल्या।

Verse 5

संस्थाप्य देवतां दुर्गां श्रद्धया परया युताः । बलिपूजोपहारैस्तां पूजयंत्यः सुरेश्वरीम्

त्यांनी परम श्रद्धेने देवी दुर्गेची स्थापना केली आणि बलि, पूजा व उपहारांनी त्या सुरेश्वरीची उपासना केली।

Verse 6

ततः कालेन महता तासां सा तुष्टिमभ्यगात् । अब्रवीच्च प्रतुष्टोऽहं वरं दास्यामि पुत्रिकाः

दीर्घ काळानंतर देवी त्यांच्यावर प्रसन्न झाली व म्हणाली—“मी पूर्ण तृप्त आहे; मुलींनो, मी तुम्हाला वर देईन।”

Verse 7

तस्मात्तत्प्रार्थ्यतां चित्ते यद्युष्माकं व्यवस्थितम् । सर्वं दास्याम्यसंदिग्धं यद्युष्माकं हृदि स्थितम्

म्हणून तुमच्या चित्तात जे दृढ निश्चयाने ठरले आहे ते मागा. तुमच्या हृदयात जे वसले आहे ते सर्व मी निःसंशय देईन।

Verse 8

ततः प्रोचुश्च ताः सर्वाः प्रसादात्तव वांछितम् । अस्माकं विद्यते देवि यावत्त्रैलोक्यसंस्थितम्

तेव्हा त्या सर्व म्हणाल्या—“देवी, तुझ्या प्रसादाने आमची इच्छित कामना त्रैलोक्य टिकेपर्यंत असो।”

Verse 9

एकं पत्युः सुखं मुक्त्वा यत्सौभाग्यसमुद्भवम् । तस्मात्तद्देहि चास्माकं यदि तुष्टासि चंडिके

पतीच्या सौभाग्यातून उत्पन्न होणारे एकमेव सुख सोडता आम्ही सर्वकाही गमावले आहे. म्हणून, हे चंडिके, तू प्रसन्न असशील तर तेच आम्हाला दे।

Verse 10

वयं दौर्भाग्यदोषेण सर्वाः क्लेशं परं गताः । न शक्नुमः प्रियान्प्राणान्देहे धर्तुं कथंचन

दुर्दैवाच्या दोषामुळे आम्ही सर्वजणी अत्यंत क्लेशात पडलो आहोत; कोणत्याही प्रकारे प्रिय प्राण देहात धारण करू शकत नाही।

Verse 11

श्रीदेव्युवाच । अद्यप्रभृति युष्माकं सौभाग्यं पतिसंभवम् । मत्प्रसादादसंदिग्धं भविष्यति सुखोदयम्

श्रीदेवी म्हणाली—आजपासून तुमचे पतीसम्बंधी सौभाग्य माझ्या कृपेने निःसंशय सुखोदयाचे कारण होईल.

Verse 12

अन्यापि या पतित्यक्ता स्त्री मामत्र स्थितां सदा । पूजयिष्यति सद्भक्तया चतुर्दश्यामुपोषिता

पतित्यक्ता असली तरी जी स्त्री चतुर्दशीला उपवास करून येथे सदैव स्थित मला सद्भक्तीने पूजेल, तिला माझा प्रसाद मिळेल.

Verse 13

सा भविष्यति सौभाग्ययु्क्ता पुत्रवती सती । यावत्संवत्सरं तावदेकभक्तपरायणा

ती सौभाग्ययुक्त, पुत्रवती व सती होईल; आणि वर्षभर एकभक्त-व्रताला एकनिष्ठ राहील.

Verse 14

अक्षारलवणाशा या नारी मां पूजयिष्यति । न तस्याः पतिजं दुःखं दौर्भाग्यं वा भविष्यति

जी स्त्री क्षार व मीठ-लवणाचा त्याग करून माझी पूजा करील, तिला पतीजन्य दुःख किंवा दौर्भाग्य होणार नाही.

Verse 15

आश्विनस्य सिते पक्षे संप्राप्ते नवमीदिने । उपवासपरा या मां निशीथे पूजयिष्यति । तस्याः सौभाग्यमत्युग्रं सर्वदा वै भविष्यति

आश्विन शुद्ध पक्षातील नवमी तिथी आल्यावर जी स्त्री उपवासपरायण होऊन निशीथकाळी माझी पूजा करील, तिचे सौभाग्य सदैव अत्यंत प्रबळ राहील.

Verse 16

एवमुक्त्वा तु सा देवी विरराम द्विजोत्तमाः । ताश्च सर्वाः सुसंहृष्टा जग्मुर्दक्षस्य मंदिरम्

असे बोलून ती देवी मौन झाली, हे द्विजोत्तमा। आणि त्या सर्व स्त्रिया अत्यंत हर्षित होऊन दक्षाच्या मंदिरास गेल्या।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे दक्ष आहूतः शूलपाणिना । प्रोक्तः कस्मात्त्वया चन्द्रो यक्ष्मणा संनियोजितः । तदयुक्तं कृतं दक्ष जामाताऽयं यतस्तव

दरम्यान शूलपाणि (शिव) यांनी दक्षाला बोलावून म्हटले—“तू चंद्राला यक्ष्मा (क्षय) का लावला? हे दक्ष, हे अयोग्य आहे; कारण तो तुझा जावई आहे.”

Verse 18

दक्ष उवाच । अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया । ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः । मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्

दक्ष म्हणाला—“हे देव, याने माझ्या अठ्ठावीस कन्यांशी विवाह केला; त्या निर्दोष व अखंड चारित्र्याच्या असूनही त्यांना त्यागले. फक्त रोहिणीला सोडून—मी वारंवार निषेध केला तरी.”

Verse 19

ततो मयाऽतिकोपेन नियुक्तो राजयक्ष्मणा । असत्यजल्पको मन्दः कामदेववशं गतः

मग मी अतिशय क्रोधाने त्याला राजयक्ष्मा (क्षय)ने ग्रस्त केले. तो मंदबुद्धी, असत्य बोलणारा, कामदेवाच्या वशाला गेला होता.

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति सर्वासां समं स प्रचरिष्यति । मद्वाक्यान्नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

श्रीभगवान म्हणाले—“आजपासून तो सर्वांशी समभावाने वागेल. माझ्या वचनामुळे येथे संशय नाही; मी जे सांगितले ते सत्य आहे.”

Verse 21

त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् । तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति

तुझ्या मुखाने उच्चारलेले वचन कधीही असत्य ठरणार नाही। म्हणून तो कृष्णपक्ष व शुक्लपक्ष—दोन्ही पक्षांतून जाईल।

Verse 22

दक्षोऽपि बाढमित्येव तत्प्रोक्त्वा च ययौ गृहम् । चंद्रस्तु दक्षकन्यास्ताः समं पश्यति सर्वदा

दक्षानेही फक्त “तथास्तु” असे म्हणून तसेच बोलून तो घरी परतला। आणि चंद्र तेव्हापासून दक्षकन्यांकडे सदैव समदृष्टीने पाहू लागला।

Verse 23

गच्छमानः क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं च सद्द्विजाः । सापि देवी ततः प्रोक्ता सप्तविंशतिका क्षितौ । सर्वसौभाग्यदा स्त्रीणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता

हे सद्द्विजहो, तो कृष्णपक्ष व शुक्लपक्ष असा प्रवास करीत असतो; म्हणून ती देवी पृथ्वीवर ‘सप्तविंशतिका’ (सत्तावीस) म्हणून प्रसिद्ध आहे। त्या क्षेत्रात स्थित होऊन ती स्त्रियांना सर्व सौभाग्य प्रदान करते।

Verse 24

यश्चैतत्पुरतस्तस्याः संप्राप्ते चाष्टमीदिने । शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या स सौभाग्यमवाप्नुयात्

अष्टमीच्या दिवशी शुद्ध होऊन जो त्या देवीसमोर भक्तिभावाने याचे पठण करतो, तो सौभाग्य प्राप्त करतो।