Adhyaya 75
सूता एक प्राचीन पुण्यइतिहास सांगतात—रुद्राने ब्रह्माला एक अनुपम क्षेत्र प्रदान केले आणि तेथे ‘हाटकेश्वर’ नावाच्या लिंगाची प्रतिष्ठा झाली. पुढे कलियुगदोषांमुळे बाधित ब्राह्मणांचे रक्षण व्हावे म्हणून शंभूने ते क्षेत्र षण्मुख (स्कंद/कार्त्तिकेय) याच्या स्वाधीन केले. ब्रह्माच्या विनंतीने आणि पितृआज्ञेनुसार गाङ्गेय (कार्त्तिकेय) तेथेच निवास करू लागला. कार्त्तिक महिन्यात कृत्तिका-योग असताना प्रभूचे दर्शन केल्यास अनेक जन्मांचे पुण्य मिळते आणि मनुष्य विद्वान व समृद्ध ब्राह्मण म्हणून जन्म घेतो—असा कालविधी सांगितला आहे. नंतर महसेनाचा भव्य प्रासाद/मंदिर उंच, तेजस्वी व सर्वांचे लक्ष वेधणारा असे वर्णन येते. हे ऐकून देव कुतूहलाने तेथे येतात, अत्यंत पावन नगरीचे दर्शन करतात आणि उत्तर-पूर्व प्रांगणात यज्ञ करून यथाविधी दक्षिणा देतात. तो यज्ञस्थळ ‘देवयजन’ म्हणून प्रसिद्ध होते; तेथे विधिपूर्वक केलेल्या एका यज्ञाचे फळ इतरत्र केलेल्या शंभर यज्ञांइतके—असे माहात्म्य प्रतिपादिले आहे.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । पुरा कल्पे भगवता एतत्क्षेत्रमनुत्तमम् । रुद्रेण ब्रह्मणे दत्तं तुष्टेन द्विजसत्तमाः
सूत म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठांनो! पूर्वीच्या कल्पात भगवान रुद्र प्रसन्न होऊन हे अनुपम पवित्र क्षेत्र ब्रह्मदेवांना प्रदान करून गेले।
Verse 2
यदा तु स्थापितं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । देवैः प्रीतेन रुद्रेण प्रदत्तं ब्रह्मणे पुनः
आणि जेव्हा हाटकेश्वर नावाचे लिंग स्थापित झाले, तेव्हा देवांनी प्रसन्न केलेल्या रुद्रांनी ते पुन्हा ब्रह्मदेवांना अर्पण केले।
Verse 3
एतत्क्षेत्रं तदा दत्तं शंभुना षण्मुखस्य ह । रक्षणार्थं हि विप्राणां कलिकालादिदोषतः
तेव्हा शंभूंनी हे क्षेत्र षण्मुखाला दिले—कलियुगादि दोषांपासून विप्रांचे रक्षण व्हावे म्हणून।
Verse 4
ब्रह्मणा प्रार्थितेनेदं स्वयमादिममुत्तमम् । पित्रादिष्टस्तु गांगेयस्तत्र वासमथाकरोत्
ब्रह्मदेवांनी प्रार्थना केल्यावर हे आद्य व उत्तम क्षेत्र स्वयं प्रकट झाले; आणि मग पित्याच्या आज्ञेने गांगేయाने तेथे निवास केला।
Verse 5
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यः कुर्यात्स्वामिदर्शनम् । सप्तजन्म भवेद्विप्रो धनाढ्यो वेदपारगः
कार्तिक मासात कृत्तिका-योगी जो येथे स्वामीचे दर्शन करतो, तो सात जन्मांपर्यंत ब्राह्मण, धनवान व वेदपारंगत होतो।
Verse 6
महासेनस्य देवस्य प्रासादं सुमनोहरम् । उच्चैः स्थितं सर्वलोके पातुकाममिवांबरम्
देव महासेनाचा अतिमनोहर प्रासाद-मंदिर उंचावर स्थित आहे; जणू आकाशाप्रमाणे सर्व लोकांचे रक्षण करावयास इच्छित आहे।
Verse 7
तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे कौतुकादेत्य सत्वरम् । वीक्षांचक्रुस्ततो गत्वा दृष्ट्वा मेध्यतमं पुरम्
हे ऐकून सर्व देवगण कुतूहलाने त्वरेने तेथे आले; आत जाऊन त्यांनी त्या अत्यंत पवित्र पुण्यनगरीचे दर्शन करून नीट निरीक्षण केले।
Verse 8
प्रासादस्योत्तरे देशे प्राच्ये देशे तथा द्विजाः । यज्ञक्रियासमारंभांश्चकुर्विप्रैर्यथोदितान्
प्रासादाच्या उत्तरेस व पूर्व दिशेसही द्विजांनी विप्रांनी सांगितल्याप्रमाणे यज्ञकर्मांचा आरंभ केला।
Verse 9
इष्ट्वा च विबुधाः सर्वे दत्त्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । जग्मुस्त्रिविष्टपं हृष्टा लब्ध्वा तत्स्थानजं फलम्
पूजन-यज्ञ करून व त्यांना यथोचित दक्षिणा देऊन, त्या स्थानजन्य फलाची प्राप्ती करून सर्व देवगण हर्षाने त्रिविष्टपाला (स्वर्गाला) गेले।
Verse 10
ततस्तु देवयजनंनाम तस्य बभूव ह । यदन्यत्र शतं कृत्वा क्रतूनां फलमाप्नुयात् । तदत्रैकेन लभते क्रतुना दक्षिणावता
मग ते स्थान ‘देवयजन’ या नावाने प्रसिद्ध झाले. अन्यत्र शंभर यज्ञ केल्याने जे फळ मिळते, ते येथे विधिपूर्वक दक्षिणेसह एका यज्ञानेच प्राप्त होते.