Adhyaya 58

Verse 1

। सूत उवाच । एवं संस्थाप्य गांगेयः पुण्यं देवचतुष्टयम् । ततः संस्थापयामास गंगां त्रिपथगामिनीम्

सूत म्हणाले—अशा प्रकारे गाङ्गेय (भीष्म) यांनी पुण्य अशा चार देवतांची स्थापना करून, नंतर त्रिपथगामिनी गंगेची स्थापना केली।

Verse 2

कूपिकायां महाभाग शिवलिंगस्य पूर्वतः । ततः प्रोवाच तान्हृष्टः संपूज्य द्विजसत्तमान्

हे महाभाग! शिवलिंगाच्या पूर्वेस असलेल्या त्या लहान कूपिकेजवळ, श्रेष्ठ द्विजांना विधिपूर्वक पूजून हर्षित होऊन तो त्यांना म्हणाला।

Verse 3

अस्यां यः पुरुषः स्नानं कृत्वा मां वीक्षयिष्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकं प्रयास्यति

या तीर्थात जो पुरुष स्नान करून नंतर माझे दर्शन करील, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन शिवलोकास जाईल।

Verse 4

करिष्यति तथा यस्तु शपथं चात्र मानवः । असत्यं यास्यति क्षिप्रं स यमस्य गृहं प्रति

परंतु जो मनुष्य येथे शपथ घेऊन असत्य बोलतो, तो लवकरच यमाच्या गृहाकडे जातो।

Verse 5

एवमुक्त्वा महाभागो भीष्मः कुरुपितामहः । जगाम स्वपुरं तस्माद्धर्षेण महता वृतः

असे बोलून महाभाग कुरुपितामह भीष्म, महान हर्षाने भरून त्या स्थानाहून आपल्या नगरास निघून गेले।

Verse 6

सूत उवाच । तत्रासीच्छूद्रसंभूतः पौंड्रकोनाम नामतः । बालभावे समं मित्रैः स क्रीडति दिवानिशम्

सूत म्हणाले—तेथे शूद्रकुळात जन्मलेला ‘पौंड्रक’ नावाचा एक पुरुष होता; बालपणी तो मित्रांसह दिवसरात्र खेळत असे।

Verse 7

हास्यभावाच्च मित्रस्य पुस्तकं तेन चोरितम् । मित्रैः पृष्टः पौण्ड्रकः स प्राह नैव मया हृतम्

हास्यभावाने त्याने मित्राचे पुस्तक चोरले. मित्रांनी विचारले असता पौण्ड्रक म्हणाला—“ते मी मुळीच घेतले नाही.”

Verse 8

पुस्तकं चैव युष्माकं चिन्तनीयं सदैव तत् । भवद्भिर्यत्नमास्थाय दृश्यतां क्वापि पुस्तकम्

“ते पुस्तक तुमचेच आहे; त्याची सदैव चिंता ठेवावी. तुम्ही प्रयत्न करून कुठेतरी ते पुस्तक शोधून पाहा.”

Verse 9

कृताश्च शपथास्तत्र स्नात्वा भागीरथीजले । अदुष्टचेतसा तेन दत्तं तत्पुस्तकं हृतम्

तेथे भागीरथीच्या जलात स्नान करून शपथा घेतल्या गेल्या; आणि ज्याचा चित्तदोष नाही असे मानले, त्यानेच चोरलेले पुस्तक जणू योग्य दान असल्याप्रमाणे परत दिले.

Verse 10

पुनश्च रुचिरं हास्यं कृत्वा तेन समं बहु । अथासावभवत्कुष्ठी तत्क्षणादेव गर्हितः

पुन्हा त्याच्यासोबत खूप रम्य विनोद करून; तो त्या क्षणीच कुष्ठरोगी झाला आणि निंद्य ठरला.

Verse 11

स त्यक्तो बांधवैः सर्वैः कलत्रैरपि वल्लभैः । ततो वैराग्यमापन्नो भृगुपातं पपात सः

सर्व नातेवाईकांनी, अगदी प्रिय पत्नीने/पत्नींनीही, त्याला सोडून दिले. मग तो वैराग्य पावून भृगुपात तीर्थास गेला.

Verse 12

जातश्च तत्प्रभावेन कुष्ठेन परिवर्जितः । शास्त्रचौर्यकृताद्दोषान्मूकरूपः स हास्यकृत्

त्या तीर्थप्रभावाने तो कुष्ठरोगातून मुक्त झाला. पण शास्त्रचौर्याच्या दोषामुळे तो विनोदी असूनही मूक-रूप झाला.

Verse 13

न कार्यः शपथस्तस्मात्तस्याग्रेऽपि लघुर्द्विजाः । अपि हास्योपचारेण आत्मनः सुखमिच्छता

म्हणून, हे द्विजांनो, त्याच्या समोरही शपथ हलक्याने करू नये. जो स्वतःचे कल्याण इच्छितो, त्याने विनोदानेसुद्धा असा उपाचार टाळावा.

Verse 58

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवगंगामाहात्म्यवर्णनंनाम अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यातील ‘शिवगंगामाहात्म्यवर्णन’ नावाचा अठ्ठावन्नावा अध्याय समाप्त झाला.