Adhyaya 56

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्

सूत म्हणाले—त्या स्थळापासून फार दूर नाही सुरेश्वर सांबादित्य. त्यांचे दर्शन घेतल्याने मनुष्याच्या हृदयात वसलेल्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

Verse 2

यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति

जो मनुष्य माघ शुद्ध सप्तमीला, रविवारच्या दिवशी, भक्तीने (त्यांचे) दर्शन करतो—तो नरकांचे दर्शन करीत नाही.

Verse 3

आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः

पूर्वी गालव नावाचा एक द्विज महामुनी होता—तो नित्य स्वाध्यायात रत आणि वेद-वेदांगांत पारंगत होता.

Verse 4

शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः

तो शुचिव्रतांमध्ये तत्पर, स्वभावाने शांत, देव व द्विज यांना परायण; कृतज्ञ, सुशील आणि यज्ञकर्मात निपुण होता.

Verse 5

तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत

अशा प्रकारे वागत असता त्याचे उत्तर वय आले; आणि अपुत्र असल्यामुळे, हे द्विजश्रेष्ठ, त्याच्या मनात दुःख उत्पन्न झाले.

Verse 6

ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः

तेव्हा त्या भक्तिमानाने सर्व गृहकृत्ये परित्यागून, याच पवित्र क्षेत्रात मन एकाग्र करून, सूर्यदेवांची आराधना केली।

Verse 7

वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके

वटवृक्षाचा आश्रय घेऊन, परम श्रद्धायुक्त होऊन, पंचरात्र-विधानाप्रमाणे रवि (सूर्य) पूजेसाठी त्याने अर्चा/प्रतिमा स्थापिली।

Verse 8

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः

पावसाळ्यात तो उघड्या आकाशाखाली शयन करी; हेमंतात जलाचा आश्रय घेई; ग्रीष्मात पंचाग्नि-साधना करी—निराहार, इंद्रियजयी।

Verse 9

ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्

नंतर पंधरावे वर्ष पूर्ण होताच भगवान् रवि प्रकट झाले; वटवृक्षाजवळ उभे राहून, समीपस्थ त्या साधकास ते बोलले।

Verse 10

श्रीसूर्य उवाच । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्

श्रीसूर्य म्हणाले—आज मी तुला वर देणारा आहे; तुझे कल्याण होवो। हे गालव, वर माग; तो अत्यंत दुर्लभ असला तरी मी तो तुला शीघ्र, निःसंशय देईन।

Verse 11

गालव उवाच । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्

गालव म्हणाला—हे देवश्रेष्ठ! मी अपुत्र असून आयुष्याच्या उत्तरावस्थेत आहे. म्हणून माझ्या वंशाची वृद्धी करणारा परम पुत्र मला प्रदान करा.

Verse 15

सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्

हे द्विजश्रेष्ठ! जो भक्तिभावाने सप्तमीस निराहार व्रत करतो, तो निःसंशय वंशविवर्धक पुत्र प्राप्त करतो.

Verse 16

एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्

असे बोलून सप्ताश्व दिवाकर (सूर्य) शांत झाला; आणि गालवही प्रसन्नचित्ताने आपल्या निवासस्थानी गेला.

Verse 17

नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः

फार काळ न लोटताच त्याला पुत्र झाला—त्या देवाने जसे सांगितले होते तसेच—तो सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होता.

Verse 18

ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना

मग पित्याने स्वतः त्याचे नाव ‘वटेश्वर’ ठेवले; कारण वटवृक्षाजवळ स्थित प्रसन्न अंशुमाली (सूर्य) यांनी तो पुत्र दान केला होता.

Verse 19

वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः

हे द्विजश्रेष्ठांनो! वटेश्वराचे पुत्र व पौत्र पाहून गालवाने अतिविशाल तप केले आणि सूर्यलोकास प्राप्त झाला।

Verse 20

वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्

वटेश्वरानेही पित्याने तेथे रवि (सूर्य) स्थापन केला आहे हे जाणून, त्याच हेतूसाठी अतिशय मनोहर प्रासाद (मंदिर) बांधून घेतला।

Verse 21

ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये

त्या वेळेपासून तो लोकात ‘वटादित्य’ या नावाने ओळखला जाऊ लागला; अपुत्रांना पुत्र देणारा म्हणून त्रिभुवनात विख्यात झाला।

Verse 22

सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्

सप्तमी तिथी रविवारी आली असता उपवासपरायण जो भक्त क्रमाने सप्तार्चन व द्वादशोपचार विधीने त्याची पूजा करतो, तो आपल्या वंशवृद्धीस कारणीभूत असा श्रेष्ठ पुत्र प्राप्त करतो।

Verse 23

निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि

आणि जो मनुष्य निष्काम भावाने भक्तिपूर्वक त्याची पूजा करतो, तो निश्चयच मोक्ष प्राप्त करतो—जो देवांनाही दुर्लभ आहे।

Verse 24

अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्

तेव्हा देवर्षी नारदांनी पूर्वी ही गाथा गायिली—पुत्रप्रद देव, सुरेश्वर वटादित्याचे दर्शन घेऊन।

Verse 25

अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्

एखादी स्त्री शंभर वर्षेही वंध्या असो, किंवा निःसंतान अथवा दुर्भाग्यवती असो—सांबसूर्याच्या प्रसादाने ती तत्क्षणी गर्भवती होते।

Verse 26

किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे

पुत्रप्राप्तीसाठी येथे देवांचा स्वामी सांबसूर्य प्रत्यक्ष असताना, दान, व्रत, ध्यान आणि उपवासयुक्त जप यांचा काय उपयोग?

Verse 27

वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्

जो पुरुष एक वर्षभर प्रत्येक रविवारी भक्तिभावाने दर्शन करतो, तो येथे आपला काळ सफल करून पुत्र व उत्तम सुख प्राप्त करतो।

Verse 28

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये

म्हणून, हे द्विजांनो! आत्महितासाठी व आपल्या वंशवृद्धीसाठी सर्व प्रयत्नांनी आणि काळजीपूर्वक त्या देवाचे दर्शन घ्यावे।