Adhyaya 55

Verse 1

सूत उवाच । तस्या एव समीपस्थं देवदेवं नलेश्वरम् । दृष्ट्वा विमुच्युते पापात्स्थापितं नलभूभुजा

सूत म्हणाले—त्याच तीर्थाच्या जवळ देवदेव नलेश्वर आहेत, ज्यांची स्थापना राजा नलाने केली. त्यांचे दर्शन होताच मनुष्य पापातून मुक्त होतो।

Verse 2

यस्तं पश्येन्नरो भक्त्या माघे षष्ठ्यां सिते द्विजाः । सर्व रोगविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमं पदम्

हे द्विजांनो! माघ महिन्यात शुक्ल षष्ठीला जो नर भक्तिभावाने त्यांचे दर्शन करतो, तो सर्व रोगांपासून मुक्त होऊन परम पद प्राप्त करतो.

Verse 3

कण्डूः पामाथ दद्रूणि मंडलानि विचर्चिका । दर्शनात्तस्य नश्यन्ति जन्तूनां भावितात्मनाम्

खाज, पामा, दाद, वर्तुळाकार चट्टे व विचर्चिका—त्यांचे केवळ दर्शन होताच भावितचित्त जीवांचे हे विकार नष्ट होतात.

Verse 4

अस्ति तस्याग्रतः कुण्डं स्वच्छोदकसुपूरितम् । मत्स्यकूर्मसमाकीर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

त्याच्या समोर स्वच्छ निर्मळ पाण्याने भरलेले एक कुंड आहे; त्यात मासे व कासवे भरलेली असून कमळांच्या गुच्छांनी ते शोभून दिसते.

Verse 5

यस्तत्र कुरुते स्नानं प्रत्यूषे सोमवासरे । अपि कुष्ठामयमस्तः स भूयः स्यात्पुनर्नवः

जो सोमवारी पहाटे तिथे स्नान करतो, तो कुष्ठरोगी असला तरी पुन्हा नव्यासारखा, पुनर्नव होतो.

Verse 6

यदा संस्थापितः शंभुर्नलेन पृथिवीभुजा । तदा तुष्टेन स प्रोक्तो ब्रूहि किं ते करोम्यहम्

जेव्हा पृथ्वीपति नलाने शंभूची स्थापना केली, तेव्हा प्रसन्न झालेल्या भगवंताने म्हटले—“सांग, तुझ्यासाठी मी काय करू?”

Verse 7

नल उवाच । अत्र स्थेयं त्वया देव सदा सन्निहितेन च । सर्वलोकहितार्थाय रोगनाशाय शंकर

नल म्हणाला—हे देव शंकर! सर्व लोकांच्या हितासाठी व रोगनाशासाठी आपण येथे सदैव सन्निध राहावे।

Verse 8

शंकर उवाच । अहं त्वद्वचनाद्राजन्संप्राप्ते सोमवासरे । प्रत्यूषे च निवत्स्यामि प्रासादे नात्र संशयः

शंकर म्हणाला—हे राजन्! तुझ्या वचनानुसार सोमवारी येताच पहाटे मी या प्रासादात निवास करीन; यात संशय नाही।

Verse 9

प्राणिनां रोगनाशाय शुक्लपक्षे विशेषतः

प्राण्यांच्या रोगनाशासाठी—विशेषतः शुक्लपक्षात।

Verse 10

यो मामत्र स्थितं तत्र दिवसे वीक्षयिष्यति । स्नात्वा सुविमले कुंडे सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । तस्य नाशं प्रयास्यंति व्याधयो गात्रसंभवाः

जो सम्यक् श्रद्धेसह या अतिनिर्मळ कुंडात स्नान करून दिवसा तेथे स्थित मला दर्शन घेईल, त्याच्या देहात उत्पन्न झालेल्या व्याधी नष्ट होतील।

Verse 11

योऽस्य कुंडस्य संभूतां मृत्तिकामपि मानवः । संधास्यति निजे देहे सोमवारे निशाक्षये । सोऽपि रोगैर्विनिर्मुक्तः संभविष्यति पुष्टिमान्

जो मनुष्य या कुंडातून उत्पन्न झालेली माती सोमवारी रात्रीच्या शेवटी आपल्या देहाला लावेल, तोही रोगमुक्त होऊन पुष्ट होईल।

Verse 12

निष्कामस्तु पुनर्यो मां तस्मिन्काले नृपोत्तम । पूजयिष्यति सद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स यास्यति

हे नृपश्रेष्ठा! जो त्या काळी निष्काम होऊन पुष्प, धूप व अनुलेपनांनी सद्भक्तीने माझी पूजा करील, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन माझ्या लोकास जाईल।

Verse 13

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्त्रैलोक्यदीपको हरः । अन्तर्धानं गतो विप्रा यथा दीपोऽत्र तत्क्षणात्

सूत म्हणाले—असे बोलून त्रैलोक्यदीपक भगवान हर, हे विप्रहो, त्या क्षणीच येथे दिवा विझावा तसे अंतर्धान पावले।

Verse 15

एष संस्थापितः शंभुर्मया युष्मत्पुरोंतिके । येन दृष्टेन रोगाणां सर्वेषां जायते क्षयः

हा शंभू मी तुमच्या नगराजवळ स्थापित केला आहे; ज्याचे केवळ दर्शन घेतल्याने सर्व रोगांचा क्षय होतो।

Verse 16

अधुनाहं गमिष्यामि स्वराज्याय कृते द्विजाः । निषधां च पुरीमेष सर्वैः पूज्यः समाहितैः

हे द्विजहो! आता मी माझ्या राज्यासाठी प्रस्थान करीत आहे. निषधापुरीतील हा प्रभू सर्वांनी एकाग्र मनाने पूजावा।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं पार्थिवशार्दूल करिष्यामः समाहिताः । तव देवकृते यत्नं यात्राद्यासु क्रियासु च

ब्राह्मण म्हणाले—हे पार्थिवशार्दूल! आम्ही एकाग्र होऊन तसेच करू. तुमच्यासाठी आणि देवकार्याकरिता यात्रादि पवित्र क्रियांमध्येही आम्ही प्रयत्न करू।

Verse 18

तथा पूजां करिष्यामः श्रद्धया परया युताः । अस्माकं पुत्रपौत्रा ये भविष्यंति तथा परे । वंशजास्ते करिष्यंति पूजामस्य सुभक्तितः

अशा प्रकारे आम्ही परम श्रद्धायुक्त होऊन त्यांची पूजा करू. आमचे पुत्र-पौत्र व पुढे होणारे इतर वंशजही शुभ भक्तीने या प्रभूची पूजा करतील.

Verse 19

सूत उवाच । एवमुक्तः स भूपालस्तैर्विप्रैस्तुष्टिसंयुतः । प्रतस्थे तान्प्रणम्योच्चैः सर्वैस्तैश्चाभिनंदितः

सूत म्हणाले—असे सांगितल्यावर तो भूपाल त्या विप्रांमुळे संतुष्ट झाला. त्यांना आदराने प्रणाम करून तो निघाला; आणि ते सर्व त्याचे स्तुतीपूर्वक अभिनंदन करू लागले.

Verse 20

एवं स भगवाञ्छंभुस्तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । हिताय सर्वलोकानां सर्वरोगक्षयावहः

अशा प्रकारे भगवान् शंभू त्या स्थानी प्रतिष्ठित राहिले—सर्व लोकांच्या हितासाठी—आणि सर्व रोगांचा क्षय करणारे ठरले.

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वीक्षणीयः सदा हि सः । विशेषात्सोमवारेण शाश्वतं श्रेय इच्छता

म्हणून सर्व प्रयत्नाने त्यांचे दर्शन नेहमी घ्यावे; विशेषतः सोमवारी—जो शाश्वत श्रेय इच्छितो त्याने.

Verse 55

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यातील ‘नलेश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नावाचा पंचपन्नासावा अध्याय समाप्त झाला.