Adhyaya 52

Verse 1

। सूत उवाच । उमामहेश्वरौ तत्र स्थापितौ तेन भूभुजा । प्रासादं परमं कृत्वा साधुदृष्टिसुखप्रदम्

सूत म्हणाले—तेथे त्या राजाने उमा-महेश्वरांची स्थापना केली; आणि साधूंच्या दृष्टीस सुख देणारा परम उत्तम प्रासाद उभारून त्या पवित्र धामाची प्रतिष्ठा केली।

Verse 2

तस्याग्रतः शुभं कुंडं तत्र चैव विनिर्मितम् । स्वच्छोदकेन सम्पूर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

त्या धामाच्या समोरच तेथे एक शुभ कुंडही बांधले गेले—स्वच्छ पाण्याने परिपूर्ण आणि कमळांच्या समूहांनी शोभिवंत।

Verse 3

स्नात्वा तत्र नरो भक्त्या तौ पश्येद्यः समाहितः । माघशुक्लचतुर्दश्यां न स भूयोऽत्र जायते

जो मनुष्य तेथे भक्तीने स्नान करून, एकाग्र मनाने, माघ शुक्ल चतुर्दशीस त्या दिव्य दांपत्याचे दर्शन घेतो—तो पुन्हा येथे जन्म घेत नाही।

Verse 4

तस्यैव पूर्वदिग्भागेऽगस्त्यकुण्डसमीपतः । अस्ति वापी महापुण्या सर्वपातकनाशिनी

त्याच्याच पूर्व दिशेच्या भागात, अगस्त्यकुंडाजवळ, एक महापुण्यदायी वापी आहे—जी सर्व पातकांचा नाश करते।

Verse 5

तस्यां यः कुरुते स्नानं मासि वै फाल्गुने नरः । सोपवासः सिताष्टम्यां वांछितं लभते च सः

जो मनुष्य फाल्गुन महिन्यात त्या कूपात स्नान करतो आणि शुक्ल अष्टमीला उपवास करतो, तो इच्छित वर निश्चयाने प्राप्त करतो।

Verse 6

तस्या दक्षिणदिग्भागे तत्रास्ति कपिला नदी । कपिलो यत्र संप्राप्तः सिद्धिं सांख्यसमुद्भवाम्

त्या स्थळाच्या दक्षिणेस कपिला नदी वाहते; जिथे कपिल मुनींनी सांख्यसमुद्भव आध्यात्मिक सिद्धी प्राप्त केली।

Verse 7

कपिलायाश्च पूर्वेण सिद्धक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । यत्र सिद्धिं गताः सिद्धाः पुरा शत सहस्रशः

कपिलाच्या पूर्वेस प्रसिद्ध सिद्धक्षेत्र आहे; जिथे प्राचीन काळी शतसहस्र सिद्धांनी सिद्धी प्राप्त केली।

Verse 8

यो यं काममभिध्याय तपस्तत्र समाचरेत् । षण्मासाभ्यंतरे नूनं स तमाप्नोति मानवः

जो मनुष्य ज्या कामनेचे चिंतन करून तेथे तप आचरतो, तो निश्चयाने सहा महिन्यांच्या आत तोच हेतू प्राप्त करतो।

Verse 9

तस्याधस्ताच्छिला विप्रा विद्यते वैष्णवी शुभा । भ्रमन्ती चतुरस्रा च सर्वपातकनाशिनी

त्या स्थळाच्या खाली, हे विप्रहो, एक शुभ वैष्णवी शिळा आहे; परिक्रमेने फिरणारी व चतुरस्रही, जी सर्व पातकांचा नाश करते।

Verse 10

सदा महानदीतोयक्षालिता मुक्तिदा नृणाम् । गंगायमुनयोर्मध्ये संनिविष्टा सरस्वती

महानदीच्या जलाने सदैव धुतलेली ती सरस्वती मनुष्यांना मुक्तिदायिनी आहे; ती गंगा-यमुनेच्या मध्ये स्थित आहे.

Verse 11

त्रिवेणी वहते तस्याः पुरतो भुक्तिमुक्तिदा । तस्यामुपरि दग्धानां ब्राह्मणानां विशेषतः

तिच्या समोर त्रिवेणी वाहते, जी भोग व मोक्ष दोन्ही देणारी आहे; आणि विशेषतः तिच्या तीरावर दग्ध झालेल्या ब्राह्मणांसाठी (हे फळ सांगितले आहे)।

Verse 12

नूनं मुक्तिर्भवेत्तेषां चिता भस्मनि गोष्पदम् । दृश्यते तत्र तज्ज्ञात्वा संस्कार्या ब्राह्मणा मृताः

निश्चितच त्यांना मुक्ति होते; तेथे चिताभस्मात ‘गायीच्या खुराचा ठसा’ दिसतो. हे चिन्ह जाणून मृत ब्राह्मणांचे तेथे विधिपूर्वक संस्कार करावेत.

Verse 13

तस्यैवोत्तरदिग्भागे रुद्रकोटिर्द्विजोत्तमाः । अस्ति संपूजिता विप्रै र्दाक्षिणात्यैर्महात्मभिः

हे द्विजोत्तम! त्याच्याच उत्तर दिशेच्या भागात ‘रुद्रकोटि’ नावाचे तीर्थ आहे, जे दक्षिण देशातील महात्मा ब्राह्मणांनी श्रद्धेने पूजिलेले आहे.

Verse 14

महायोगिस्वरूपेण दाक्षिणात्या द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे श्रुत्वा स्वयमुमापतिम्

हे द्विजोत्तम! दक्षिण देशातील ब्राह्मणांनी चमत्कारपुराच्या क्षेत्रात महायोगीस्वरूपाने स्वयं उमापती (शिव) विराजमान आहेत असे ऐकून (तेथे जाण्याचा संकल्प केला).

Verse 15

ततः कौतूहलाविष्टाः श्रद्धया परया युताः । कोटिसंख्या द्रुतं जग्मुस्तस्य दर्शनवांछया

मग पवित्र कुतूहलाने आविष्ट व परम श्रद्धेने युक्त असे ते, कोटीसंख्येने, त्याच्या दर्शनाच्या आकांक्षेने त्वरेने निघाले।

Verse 16

अहंपूर्वमहंपूर्वं वीक्षयिष्यामि तं हरम् । इति श्रद्धासमो पेताश्चक्रुस्ते शपथं गताः

“मी आधी, मी आधी त्या हराचे दर्शन घेईन”—असे म्हणत, श्रद्धेने भारावून, त्यांनी परस्परांत शपथ घेतली।

Verse 17

एतेषां मध्यतो यस्तं महायोगिनमीश्वरम् । चरमं देवमीक्षेत भविष्यति स पापकृत्

यांच्यामध्ये जो कोणी त्या महायोगी ईश्वरदेवाचे शेवटी दर्शन घेईल, तो पापकृत ठरेल।

Verse 18

ततस्तेषामभिप्रायं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । भक्तिप्रीतो हितार्थाय कोटिरूपैर्व्यवस्थितः

मग त्यांचा अभिप्राय जाणून, भक्तीने प्रसन्न झालेले भगवान महेश्वर त्यांच्या हितासाठी कोटी रूपांनी प्रकट झाले।

Verse 19

हेलया दर्शनं प्राप्तः सर्वेषां द्विजसत्तमाः । ततः प्रभृति तत्स्थानं रुद्रकोटीतिविश्रुतम्

हे द्विजश्रेष्ठा! सहजपणे सर्वांना त्यांचे दर्शन मिळाले; तेव्हापासून ते स्थान ‘रुद्रकोटी’ म्हणून प्रसिद्ध झाले।

Verse 20

तदर्थं पठितः श्लोको नारदेन पुरा द्विजाः । रुद्रावर्तं समालोक्य प्रहृष्टेन द्विजोत्तमाः

हे द्विजांनो! याच हेतूसाठी नारदांनी पूर्वी हा श्लोक पठण केला. रुद्रावर्त पाहून श्रेष्ठ ब्राह्मण अत्यंत आनंदित झाले.

Verse 21

आषाढीं कार्तिकीं माघीं तथा चैत्रसमुद्भवाम् । धन्याः पृथिव्यां लप्स्यंते रुद्रावर्ते चतुर्दशीम्

आषाढ, कार्तिक, माघ किंवा चैत्र—या कोणत्याही महिन्यात रुद्रावर्त येथे चतुर्दशी तिथी मिळविणारे पृथ्वीवर धन्य आहेत.

Verse 22

आजन्मशतसाहस्रं कृत्वा पापं नरः क्षितौ । रुद्रावर्तं समालोक्य विपाप्मत्वं प्रपद्यते

पृथ्वीवर मनुष्याने जरी लक्ष जन्मांपर्यंत पाप केले असले, तरी रुद्रावर्ताचे केवळ दर्शन घेतल्याने तो पापमुक्त होतो.

Verse 23

रुद्रावर्त्ते नरो गत्वा दृष्ट्वा योगेश्वरं हरम् । शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां विपाप्मा जायते ध्रुवम्

जो मनुष्य रुद्रावर्तास जाऊन शुक्लपक्षातील चतुर्दशीला योगेश्वर हराचे दर्शन घेतो, तो निश्चयच पापमुक्त होतो.

Verse 24

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं महायोगिपुरे द्विजाः । रुद्रावर्ते स चाप्नोति फलं शतमखोद्भवम्

हे द्विजांनो! रुद्रावर्तातील महायोगिपुर येथे जो श्राद्ध करतो, त्याला इंद्राच्या शत यज्ञांपासून उत्पन्न होणारे फळ प्राप्त होते.

Verse 25

उपवासपरो भूत्वा यः कुर्याद्रात्रिजागरम् । कामगेन विमानेन स स्वर्गे याति मानवः

जो उपवासपरायण होऊन रात्रिजागरण करतो, तो मनुष्य कामगामी दिव्य विमानाने स्वर्गास जातो.

Verse 26

तत्र यः कपिलां दद्याद्ब्राह्मणायाहिताग्नये । स गणः स्यान्न संदेहो हरस्य दयितस्तथा

तेथे जो आहिताग्नि ब्राह्मणास कपिला गाय दान देतो, तो निःसंशय हराचा (शिवाचा) गण होतो आणि हरास प्रिय होतो.

Verse 27

षडक्षरं जपेद्यस्तु महायोगिपुरः स्थितः । मंत्रं तस्य भवेच्छ्रेयः षङ्गुणं राजसूयतः

महायोगिपुरात राहून जो षडक्षर मंत्राचा जप करतो, त्याच्या जपाचे फळ राजसूय यज्ञापेक्षा सहापट श्रेष्ठ होते.

Verse 28

यस्तस्य पुरतो भक्त्या जपेद्वा शतरुद्रियम् । चतुर्णामपि वेदानां सोऽधीतानां भजेत्फलम्

जो त्या प्रभूच्या समोर भक्तीने शतरुद्रीय जपतो, तो चारही वेदांच्या अध्ययनाचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 29

गीतं वा यदि वा नृत्यं तत्पुरः कुरुते नरः । स सर्वेषां भजेच्छ्रेयो मखानां नात्र संशयः

गीत असो वा नृत्य—जो त्या प्रभूच्या समोर करतो, तो सर्व यज्ञांच्या फळास तुल्य परम श्रेय प्राप्त करतो; यात संशय नाही.

Verse 30

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठाः स मुनिर्ब्रह्मसंभवः । विरराम ततो हृष्टस्तीर्थयात्रां गतो द्रुतम्

हे द्विजश्रेष्ठांनो! असे बोलून ब्रह्मसम्भव तो मुनी विराम पावला; आणि हर्षित होऊन तो शीघ्र तीर्थयात्रेस निघून गेला।