Adhyaya 47

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । महाकालस्य माहात्म्यं विस्तरेण महामते । अस्माकं सूतज ब्रूहि सर्वं वेत्ति यतो भवान्

ऋषी म्हणाले— हे महामते, महाकाळाचे माहात्म्य विस्ताराने आम्हांस सांग. हे सूतपुत्रा, तू सर्वज्ञ आहेस; म्हणून सर्व काही निवेदन कर.

Verse 2

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं महीपाल इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रुद्रसेन इति ख्यातः सर्वशत्रुनिषूदनः

सूत म्हणाला— पूर्वी इक्ष्वाकुकुलाचा नंदन असा एक महीपाल राजा होता; तो ‘रुद्रसेन’ म्हणून प्रसिद्ध असून सर्व शत्रूंचा नाश करणारा होता.

Verse 3

समुद्र इव गांभीर्ये सौम्यत्वे शशिसंनिभः । वीर्ये यथा सहस्राक्षो रूपे कन्दर्पसन्निभः

तो गांभीर्यात समुद्रासारखा, सौम्यतेत चंद्रासमान; पराक्रमात सहस्राक्ष इंद्रासारखा आणि रूपात कंदर्पासमान होता.

Verse 4

तस्य कांतीति विख्याता पुरी सर्वगुणान्विता । राजधान्यभवच्छ्रेष्ठा प्रोच्चप्राकारतोरणा

त्याची ‘कान्ती’ नावाची पुरी सर्वगुणसंपन्न होती. उंच प्राकार व भव्य तोरणांनी युक्त ती राजधानी सर्वांत श्रेष्ठ ठरली.

Verse 5

तथैवासीत्प्रिया तस्य भार्या परमसंमता । ख्याता पद्मवतीनाम रूपौदार्य गुणान्विता

तसेच त्याची परमप्रिय व अत्यंत मान्य अशी पत्नी होती. ती ‘पद्मवती’ म्हणून प्रसिद्ध, रूप, औदार्य व सद्गुणांनी युक्त होती.

Verse 6

स तया सहितो राजा वैशाख्या दिवसे सदा । समभ्येति निजस्थानात्सैन्येनाल्पेन संवृतः

तो राजा पत्नीसमवेत नेहमी वैशाख महिन्यातील एका दिवशी आपल्या स्थानाहून निघे आणि अल्प सैन्याने वेढलेला असे.

Verse 7

चमत्कारपुरे क्षेत्रे पीठे तत्र द्विजोत्तमाः । महाकालस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम् । करोति श्रद्धया युक्तः सभार्यः स महीपतिः

हे द्विजोत्तमांनो! चमत्कारपुराच्या पवित्र क्षेत्रातील त्या पीठावर तो महीपति पत्नीसमवेत महाकालदेवाच्या समोर श्रद्धायुक्त होऊन रात्रिजागर करीत असे.

Verse 8

उपवासपरो भूत्वा ध्यायमानो महेश्वरम् । गीतवाद्येन हृद्येन नृत्येन द्विजसत्तमाः । धर्माख्यानेन विप्राणां वेदाध्ययनविस्तरैः

उपवासपर होऊन महेश्वराचे ध्यान करीत, हे द्विजसत्तमांनो, मधुर गीत-वाद्य, नृत्य, विप्रांचे धर्माख्यान आणि वेदांचे विस्तृत अध्ययन-स्वाध्याय यांद्वारे (ते जागरण होत असे).

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । ददौ दानानि विप्रेभ्यस्तपस्विभ्यो विशेषतः

त्यानंतर पहाटे उठून स्नान करून, धुतलेले वस्त्र परिधान करून शुचिर्भूत होऊन, त्याने दाने दिली—विशेषतः विप्रांना व तपस्वींना.

Verse 10

दीनांधकृपणेभ्यश्च तथान्येभ्यः सहस्रशः । वर्षेवर्षे सदैवं स समभ्येत्य महीपतिः । वैशाख्यां जागरं तस्य देवस्य पुरतोऽकरोत्

त्याने दीन, अंध व दरिद्री जनांना तसेच हजारो इतरांना दान दिले. अशा रीतीने तो राजा वर्षानुवर्षे येऊन वैशाख महिन्यात त्या देवाच्या समोर रात्रजागरण करीत असे.

Verse 11

यथायथा स भूपालः कुरुते रात्रिजागरम् । महाकालाग्रतस्तस्य तथा वृद्धिः प्रजायते

ज्या प्रमाणात तो भूपाल महाकाळाच्या समोर रात्रजागरण करीत असे, त्याच प्रमाणात त्याची समृद्धी वाढत असे; कारण ते महाकाळाच्या सान्निध्यात होत असे.

Verse 12

शत्रवो विलयं यांति लक्ष्मीर्वृद्धिं प्रगच्छति । एकदा स समायातस्तत्र यावन्महीपतिः

त्याचे शत्रू नष्ट होत आणि लक्ष्मी वाढत असे. एकदा तो महीपती तेथे (त्या तीर्थस्थानी) आला.

Verse 13

तत्रैव दिवसे तावन्महाकालस्य चाग्रतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्नानादिग्भ्यः समागतान्

त्याच दिवशी तेथे महाकाळाच्या समोर त्याने विविध दिशांतून आलेले ब्राह्मणश्रेष्ठ पाहिले.

Verse 14

वेदाध्ययनसंपन्नान्व्रतनिष्ठापरायणान् । एके तत्र कथाश्चक्रुः सुपुण्या ब्राह्मणोत्तमाः

ते वेदाध्ययनात पारंगत व व्रतनिष्ठेत तत्पर होते. तेथे काही परम पुण्यवान ब्राह्मणोत्तमांनी पवित्र कथा-चर्चा आरंभिली.

Verse 15

राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां तथा परे । तीर्थानां च तथा चान्ये ब्रह्मर्षीणां तथा परे । यज्ञानां सागराणां च द्वीपानां च मनोहराः

काही जण राजर्षी व पुराणांच्या कथा सांगत होते, तर काही देवर्षींचे माहात्म्य वर्णन करीत होते। कोणी तीर्थांचे, कोणी ब्रह्मर्षींचे; तसेच यज्ञ, सागर आणि मनोहर द्वीपांचेही रम्य प्रसंग निघत होते।

Verse 16

अथ तान्पृथिवीपालः स प्रणम्य यथाक्रमम् । उपविष्टः सभामध्ये तैः सर्वैश्चाभिनंदितः

मग तो पृथ्वीपाल राजा त्यांना यथाक्रम प्रणाम करून सभेमध्ये बसला; आणि त्या सर्वांनी त्याचे सादर अभिनंदन केले।

Verse 17

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते कथांते ते मुनीश्वराः । पप्रच्छुर्भूमिपालं तु कौतूहलसमन्विताः

मग कथा एका टप्प्यावर येताच, कौतूहलाने भरलेले ते मुनीश्वर भूमिपाल राजाला प्रश्न विचारू लागले।

Verse 18

वैशाखीदिवसे राजंस्त्वं सदाभ्येत्य दूरतः । वर्षेवर्षेऽस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम्

“हे राजन्! वैशाखीच्या दिवशी तू नेहमी दूरवरूनही येतोस; आणि वर्षानुवर्षे या देवासमोर रात्रिजागर करतोस।”

Verse 19

प्रकरोषि प्रयत्नेन त्यक्त्वान्याः सकलाः क्रियाः । स्नानदानादिका याश्च निर्दिष्टाः शास्त्रचिंतकैः

“तू हे मोठ्या प्रयत्नाने करतोस आणि इतर सर्व क्रिया सोडून देतोस—स्नान, दान इत्यादी शास्त्रचिंतकांनी सांगितलेल्या कर्मांनाही बाजूला ठेवतोस।”

Verse 20

न ते यदि रहस्यं स्यात्तदाऽशेषं प्रकीर्तय । नूनं त्वं वेत्सि तत्सर्वं यत्फलं रात्रिजागरे

हे जर तुझ्यासाठी हे रहस्य नसेल, तर सर्वस्वी सांग. निश्चयच रात्रिजागरणाने कोणते पुण्यफळ मिळते ते तू पूर्णपणे जाणतोस.

Verse 22

अहमासं वणिग्जात्या पुरा वै वैदिशे पुरे । निर्धनो बंधुभिर्मुक्तः परिभूतः पदेपदे

पूर्वी विदिशा नगरीत मी वणिककुळात जन्मलो. पण मी निर्धन होतो—बंधूंनी टाकलेला आणि पावलोपावली अपमानित झालो.

Verse 23

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । वैदिशे नाकरोद्वृष्टिं सप्त वर्षाणि पंच च

मग काही काळ भगवान् पाकशासन (इंद्र) यांनी विदिशेत पाऊस पाडला नाही—सात वर्षे आणि आणखी पाच वर्षे.

Verse 24

ततो वृष्टिनिरोधेन सर्वे लोकाः क्षुधार्द्दिताः । अन्नाभावान्मृताः केचित्केचिद्देशांतरे गताः

पावसाच्या अडथळ्यामुळे सर्व लोक भुकेने त्रस्त झाले. अन्नाअभावी काही मेले, तर काही परदेशी/दूर देशांत निघून गेले.

Verse 25

ततोऽहं स्वां समादाय पत्नीं क्षुत्क्षामगात्रिकाम् । अश्रुपूर्णमुखीं दीनां प्रस्खलन्तीं पदेपदे

मग मी माझ्या पत्नीला सोबत घेतले—भुकेने कृश झालेली, अश्रूंनी भरलेला चेहरा, दीन आणि पावलोपावली ठेचकाळणारी.

Verse 26

सौराष्ट्रं मनसि ध्यात्वा प्रस्थितस्तदनन्तरम् । सुभिक्षं लोकतः श्रुत्वा जीवनाय द्विजोत्तमाः

मनात सौराष्ट्राचे ध्यान धरून मी तत्क्षणी निघालो. लोकांकडून तेथे सुभिक्ष आहे असे ऐकून, हे द्विजोत्तमांनो, जीवननिर्वाहासाठी प्रस्थित झालो.

Verse 27

क्रमेण गच्छमानोऽथ भिक्षान्नकृतभोजनः । आनर्तविषयं प्राप्तश्चमत्कारपुरांतिके

हळूहळू चालत, भिक्षेत मिळालेल्या अन्नावर उदरनिर्वाह करीत मी आनर्त देशात पोहोचलो—चमत्कार नावाच्या नगराजवळ.

Verse 28

तत्र रम्यं मया दृष्टं पद्मिनीखण्डमंडितम् । सरः स्वच्छोदकापूर्णं जलपक्षिभिरावृतम्

तेथे मला एक रम्य सरोवर दिसले, कमळांच्या गुच्छांनी अलंकृत; स्वच्छ पाण्याने परिपूर्ण आणि जलपक्ष्यांनी आच्छादित.

Verse 29

ततोऽहं तत्समासाद्य स्नातः शीतेन वारिणा । क्षुधार्तश्च तृषार्तश्च श्रमार्तश्च विशेषतः

मग मी त्या सरोवराजवळ जाऊन त्याच्या शीतल पाण्यात स्नान केले; जरी मी भुकेने व्याकुळ, तहानेने त्रस्त आणि विशेषतः श्रमाने थकलेलो होतो.

Verse 30

अथाहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेश जलाशयात् । जलजानि क्रयार्थाय येन स्यादद्य भोजनम्

तेव्हा माझ्या भार्येने मला म्हटले—“हे नाथ, या जलाशयातून जलज कमळे आणा; ती विकून आजचे भोजन होईल.”

Verse 32

ततो मया गृहीतानि पद्मानि द्विजसत्तमाः । विक्रयार्थं प्रभूतानि वाच्छमानेन भोजनम्

मग, हे द्विजश्रेष्ठ, अन्न मिळावे या इच्छेने विक्रीसाठी मी पुष्कळ कमळे गोळा केली।

Verse 33

चमत्कारपुरं प्राप्य ततोऽहं द्विजसत्तमाः । भ्रांतस्त्रिकेषु सर्वेषु चत्वरेषु गृहेषु च

पुढे, हे द्विजश्रेष्ठ, ‘चमत्कारपुर’ नगरास पोहोचून मी सर्व तिठ्यांवर, चौकांत आणि घरोगरी भटकत राहिलो।

Verse 34

न कश्चित्प्रतिगृह्णाति तानि पद्मानि मानवः । मम भाग्यवशाल्लोको जातः क्रयपराङ्मुखः

पण कोणीही मनुष्य ती कमळे घेईना; माझ्या दुर्भाग्यामुळे लोक खरेदीपासून परावृत्त झाले होते।

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकण्ठस्य श्रांतस्य मम भास्करः । अस्ताचलमनुप्राप्तः संध्याकालस्ततोऽभवत्

मग भुकेने कोरडा पडलेला कंठ व श्रमाने थकलेला मी; सूर्य अस्ताचलास गेला आणि संध्याकाळ झाली।

Verse 36

ततो वैराग्यमापन्नः सुप्तोऽहं भग्नमंदिरे । तानि पद्मानि भूपृष्ठे निधाय सह भार्यया

मग वैराग्याने व्याकुळ होऊन मी भग्न मंदिरात झोपलो; पत्नीसमवेत ती कमळे जमिनीवर ठेवली।

Verse 37

अथार्धरात्रे संप्राप्ते श्रुतो गीतध्वनिर्मया । ततश्च चिंतितं चित्ते जागरोऽयमसंशयम्

मग अर्धरात्र येताच मला गीताचा नाद ऐकू आला. तेव्हा मनात विचार केला—हे निःसंशय जागरण आहे.

Verse 38

तस्माद्गच्छामि चेत्कश्चित्पद्मान्येतानि मे नरः । मूल्येन प्रतिगृह्णाति भोजनं जायते ततः

म्हणून मी जातो; जर कोणी पुरुष ही माझी कमळे किंमत देऊन स्वीकारेल, तर त्यातून भोजन मिळेल.

Verse 39

एवं विनिश्चयं कृत्वा पद्मान्यादाय सत्वरम् । सभार्यः प्रस्थितस्तत्र यत्र गीतस्य निःस्वनः

असा निश्चय करून मी त्वरेने कमळे घेऊन, पत्नीसमवेत, जिथून गीताचा निनाद येत होता तिकडे निघालो.

Verse 40

ततश्चायतने तस्मिन्प्राप्तोऽहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं देवदेवेशं महाकालं प्रपूजितम् । अग्रस्थितैर्द्विजश्रेष्ठैर्जपगीतपरायणैः

त्यानंतर, हे मुनिश्रेष्ठा, मी त्या आयतनात पोहोचलो. देवदेवेश महाकाल विधिपूर्वक पूजिला जाताना दिसला; पुढे उभे असलेले द्विजश्रेष्ठ जप व कीर्तनात तत्पर होते.

Verse 41

एके नृत्यं प्रकुर्वंति गीतमन्ये जपं परे । अन्ये होमं द्विजश्रेष्ठा धर्माख्यानमथापरे

काही जण नृत्य करीत होते, काही गात होते, काही जप करीत होते. हे द्विजश्रेष्ठा, काही होम करीत होते आणि काही धर्मकथा-आख्यान सांगत होते.

Verse 42

ततः कश्चिन्मया पृष्टः क्रियते जागरोऽत्र किम् । क एते जागरासक्ता लोकाः कीर्तय मे द्रुतम्

मग मी कोणास तरी विचारले—“इथे जागर का केला जातो? जागरात आसक्त हे लोक कोण आहेत? मला लवकर सांग.”

Verse 43

तेनोक्तमेष देवस्य महाकालस्य जागरः । क्रियते ब्राह्मणैर्भक्त्या उपवासपरायणैः

त्याने सांगितले—“हा देव महाकालाचा जागर आहे; उपवासपरायण ब्राह्मण तो भक्तीने करतात.”

Verse 44

अद्य पुण्यतिथिर्नाम वैशाखी पुण्यदा परा । यस्यामस्य पुरो भक्त्या नरः कुर्यात्प्रजागरम् । महाकालस्य देवस्य सौख्यं प्राप्नोत्यसंशयम्

आज ‘वैशाखी’ नावाची परम पुण्यदायिनी तिथी आहे. या दिवशी जो मनुष्य या महाकालदेवाच्या समोर भक्तीने रात्र-जागर करतो, तो निःसंशय प्रभूची कृपा व कल्याण प्राप्त करतो.

Verse 45

संति पद्मानि मे यच्छ मूल्यमादाय भद्रक । भोजनार्थमहं दद्मि कलधौतपलत्रयम्

“माझ्याकडे कमळे आहेत; भद्रक, ती मला दे आणि त्यांचे मूल्य घे. भोजनासाठी मी तुला सुवर्णाचे तीन पल देईन.”

Verse 46

ततोऽवधारितं चित्ते मया ब्राह्मणसत्तमाः । पूजयामि महाकालं पद्मैरेतैः सुरेश्वरम्

मग, हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, मी मनात ठरविले—“या कमळांनी मी देवेश्वर महाकालाची पूजा करीन.”

Verse 47

न मया सुकृतं किंचिदन्यदेहांतरे कृतम् । नियतं तेन संभूत इत्थंभूतोऽस्मि दुर्गतः

पूर्वदेहांतरी मी कोणतेही पुण्यकर्म केले नाही. त्याच कारणाने निश्चितच मी या अवस्थेला आलो आहे—आज मी दुर्दशेत पडलो आहे.

Verse 48

परं क्षुत्क्षामकंठेयं भार्या मे प्रियवादिनी । अन्नाभावान्न संदेहः प्रातर्यास्यति संक्षयम्

याहून वाईट म्हणजे माझी प्रियभाषिणी पत्नी—भुकेने तिचा कंठ कोरडा व क्षीण झाला आहे. अन्नाभावामुळे, शंका नाही, ती सकाळपर्यंत क्षीण होईल.

Verse 49

एवं चिंतयमानस्य मम सा दयिता ततः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयावनता स्थिता

मी असे चिंतन करीत असता, तेव्हा माझी दयिता विनयाने मस्तक झुकवून मधुर वचन बोलली.

Verse 50

मा नाथ कुरु पद्मानां विक्रयं धनलोभतः । कुरुष्व च हितं वाक्यं यत्ते वक्ष्यामि सांप्रतम्

हे नाथ, धनलोभाने कमळांची विक्री करू नका. मी आत्ता जे हितकारक सांगते ते ऐकून तसेच करा.

Verse 51

उपवासो बलाज्जातः सस्याभावादसंशयम् । अस्माकं जागरं चापि भविष्यति बुभुक्षया

धान्याच्या अभावामुळे निःसंशय आमच्यावर बलात् उपवास आला आहे. आणि भुकेमुळे आमचे रात्रिजागरणही होईल.

Verse 52

तत्रोभाभ्यां कृतं स्नानं दिवा सरसि शोभने । घर्मार्त्ताभ्यां श्रमार्त्ताभ्यां कृतदेवार्चनं तथा

तेथे त्या दोघांनी दिवसा त्या शोभिवंत सरोवरात स्नान केले; आणि उष्णता व श्रमाने पीडित असूनही देवाची पूजा-अर्चना केली।

Verse 53

तस्माद्देवं महाकालं पूजयामोऽधुना वयम् । पद्मैरेतैः परं श्रेय आवयोर्येन जायते

म्हणून आता आपण देव महाकालाची पूजा करू; या कमळपुष्पांच्या अर्पणाने आपल्यादोघांचे परम कल्याण व मंगल होईल।

Verse 54

राजोवाच । उभाभ्यामथ हृष्टाभ्यां पूजितोऽयं महेश्वरः । तैः पद्मैः सत्त्वमास्थाय कृत्वा पूजां द्विजोत्तमाः

राजा म्हणाला—हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो! मग आनंदित झालेल्या त्या दोघांनी या महेश्वराची पूजा केली; आणि त्या कमळांनी, शुद्धता व दृढता धारण करून, पूजन केले।

Verse 55

क्षुत्पीडया समायाता नैव निद्रा कथंचन । स्वल्पापि मंदिरे चात्र स्थितयोर्हरसन्निधौ

भुकेच्या पीडेमुळे आम्हा दोघांना कशीही झोप आली नाही; येथे या मंदिरात, हर (शिव) यांच्या सान्निध्यात राहूनही, किंचितही नाही।

Verse 56

ततः प्रभातसमये प्रोद्गते रविमंडले । मृतोऽहं क्षुधयाविष्टः स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

मग प्रभातकाळी, सूर्य-मंडल उगवले तेव्हा, भुकेने व्याकुळ झालेला मी याच ठिकाणी मरण पावलो—हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो!

Verse 57

अथ सा दयिता मह्यं तदादाय कलेवरम् । हर्षेण महताविष्टा प्रविष्टा हव्यवाहनम्

तेव्हा माझी प्रिया माझे ते शरीर उचलून, महान हर्षाने भरून, यज्ञाग्नीत प्रविष्ट झाली।

Verse 58

तत्प्रभावादहं जातः कांतीनाथो महीपतिः । दशार्णाधिपतेः कन्या सापि जातिस्मरा सती

त्या प्रभावामुळे मी ‘कांतीनाथ’ नावाचा पृथ्वीपति झालो; आणि तीही दशार्णाधिपतीची कन्या म्हणून जन्मली—सती व पूर्वजन्मस्मरणयुक्त।

Verse 59

ततः स्वयंवरं प्राप्ता मां विज्ञाय निजं पतिम् । मयापि सैव विज्ञाय पूर्वपत्नी समाहृता

नंतर ती स्वयंवरास आली व मला आपला पती ओळखून मला वरण केली; आणि मीही तिला पूर्वजन्माची पत्नी जाणून सहधर्मिणी म्हणून स्वीकारले।

Verse 60

एतस्मात्कारणादस्य महाकालस्य जागरम् । वर्षेवर्षे च वैशाख्यां करोमि द्विजसत्तमाः

या कारणामुळे, हे द्विजश्रेष्ठांनो, मी वैशाख महिन्यात दरवर्षी महाकालाचे जागरण करतो।

Verse 61

अनया प्रियया सार्धं पुष्पधूपानुलेपनैः । पूजयित्वा महाकालं सत्यमेतन्मयोदितम्

या प्रियेसह पुष्प, धूप व अनुलेपनांनी महाकालाची पूजा करून, मी हे सत्य वचन सांगत आहे।

Verse 62

कृतो विप्रा मया त्वेष स तदा रात्रिजागरः । यथाप्येतत्फलं जातं देवस्यास्य प्रभावतः

हे विप्रहो, मी तेव्हा तोच रात्रिजागर केला; आणि अशा रीतीने हे फळ प्राप्त झाले—याच देवाच्या प्रभावाने।

Verse 63

अधुना श्रद्धया युक्तो यथोक्तविधिना ततः । यत्करोमि न जानामि किं मे संयच्छते फलम्

आता मी श्रद्धायुक्त होऊन, शास्त्रोक्त विधीनुसार हे करीत आहे; पण याचे मला कोणते फळ मिळेल ते मला माहीत नाही.

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं मया सत्यं द्विजोत्तमाः । येन सत्येन तेनैष महाकालः प्रसीदतु

हे द्विजोत्तमहो, हे सर्व मी तुम्हांला सत्यरूपाने सांगितले आहे; त्या सत्याच्या बळावर हा महाकाल प्रसन्न होवो.

Verse 65

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रचक्रुर्जपतेस्तस्य साधुवादाननेकशः

सूत म्हणाला—हे ऐकून द्विजश्रेष्ठांचे नेत्र विस्मयाने फुलले; आणि जप करणाऱ्या त्या राजाला त्यांनी अनेकदा साधुवाद देऊन स्तुती केली.

Verse 66

ब्राह्मणा ऊचुः । सत्यमुक्तं महीपाल त्वयैतदखिलं वचः । महाकालप्रसादेन न किंचिद्दुर्लभं भुवि

ब्राह्मण म्हणाले—हे महीपाल, तू हे सर्व वचन सत्यच बोललास; महाकालाच्या प्रसादाने पृथ्वीवर काहीही दुर्लभ नाही.

Verse 67

तस्माद्विशेषतः सर्वे वर्षेवर्षे वयं नृप । करिष्यामोऽस्य देवस्य श्रद्धया रात्रिजागरम्

म्हणून, हे नृपा, आम्ही सर्व विशेषतः वर्षानुवर्षे श्रद्धेने या देवाचे रात्रिजागर करीत राहू।

Verse 68

ततः स पार्थिवस्ते च सर्व एव द्विजातयः । प्रचक्रुर्जागरं तस्य महाकालस्य संनिधौ

त्यानंतर तो राजा आणि ते सर्व द्विजाति महाकालाच्या सान्निध्यात त्याचे जागरण करू लागले।

Verse 69

विशेषाद्धर्षसंयुक्ता विविधैर्गीतवादनैः । धर्माख्यानैश्च नृत्यैश्च वेदोच्चारैः पृथग्विधैः । तदारभ्य नृपाः सर्वे प्रचक्रुर्विस्मयान्विताः

विशेष आनंदाने युक्त होऊन विविध गीते-वाद्ये, धर्मकथा, नृत्ये आणि निरनिराळे वेदोच्चार यांद्वारे, त्या वेळेपासून सर्व राजे विस्मययुक्त होऊन जागरण करू लागले।

Verse 70

ततः प्रभाते विमले समुत्थाय स भूपतिः । पूजयित्वा महाकालं तांश्च सर्वान्द्विजोत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ हृष्टः ससैन्यः स्वपुरं प्रति

नंतर निर्मळ प्रभाती उठून त्या भूपतीने महाकालाची पूजा केली आणि त्या सर्व द्विजोत्तमांचा सत्कार केला; त्यांची अनुज्ञा घेऊन तो हर्षित होऊन सैन्यासह स्वनगराकडे निघून गेला।

Verse 71

ततः कालेन संप्राप्य देहान्तं स महीपतिः । संप्राप्तः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

नंतर कालांतराने देहांत प्राप्त झाल्यावर तो महीपती जरा-मरणरहित परम धामास प्राप्त झाला।

Verse 72

एतद्वः सर्वमाख्यातं महाकालसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मण श्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो! महाकालसमुद्भव हे माहात्म्य मी तुम्हांस सर्वथा सांगितले; ते सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे.

Verse 210

राजोवाच । रहस्यं परमं चैव यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । युष्माभिः कीर्तयिष्यामि तथाप्यखिलमेव हि

राजा म्हणाला—हे द्विजोत्तमांनो! तुम्ही विचारलेले परम रहस्य मी तुम्हांस सांगीन; खरेच, सर्व काही सविस्तर वर्णन करीन.