Adhyaya 191

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतपुत्र त्वया प्रोक्तं सावित्री नागता च यत् । कौटिल्येन समायुक्तैराहूता वचनैस्तथा । पुलस्त्येन पुनश्चैव प्रसक्ता गृहकर्मणि

ऋषी म्हणाले— हे सूतपुत्रा! तू सांगितलेस की सावित्री आली नाही. कौशल्ययुक्त, मन वळविणाऱ्या वचनांनी तिला बोलाविले तरी पुलस्त्याने तिला पुन्हा गृहकर्मातच गुंतविले. जे खरे घडले ते आम्हांस सविस्तर सांग।

Verse 2

ततस्तु ब्रह्मणा कोपाद्गायत्री च समाहृता । देवैर्विप्रेश्चे साऽतीव शंसिता भार्यतां गता

त्यानंतर ब्रह्माच्या क्रोधामुळे गायत्रीला बोलावून आणले. देव व ब्राह्मणऋषींनी तिची अत्यंत स्तुती केली आणि तिला (ब्रह्माची) पत्नीपद प्राप्त झाले।

Verse 3

सावित्री च कथं जाता तां ज्ञात्वा यज्ञमण्डपे । पत्नीशालां प्रविष्टां च सर्वं नो विस्तराद्वद

आणि सावित्रीचा यात कसा संबंध आला? यज्ञमंडपात जे घडले ते जाणून ती पत्नीशाळेत कशी प्रविष्ट झाली—हे सर्व आम्हांस सविस्तर सांग।

Verse 4

सूत उवाच । सावित्री वशगं कांतं ज्ञात्वा विश्वासमागता । स्थिरा भूत्वा तदा सर्वा देवपत्नीः समानयत्

सूत म्हणाला— आपला प्रिय पती पराधीन झाला आहे हे जाणून सावित्रीने धैर्य धरले. मग मन स्थिर करून तिने सर्व देवपत्नींना एकत्र आणले।

Verse 5

गौरी लक्ष्मीः शची मेधा तथा चैवाप्यरुन्धती । स्वधा स्वाहा तथा कीतिर्बुद्धिः पुष्टिः क्षमा धृतिः । तथा चान्याश्च बहवो ह्यप्सरोभिः समन्विताः

गौरी, लक्ष्मी, शची, मेधा व अरुंधती; स्वधा व स्वाहा; तसेच कीर्ती, बुद्धी, पुष्टी, क्षमा व धृती—यांच्यासह इतरही अनेक दिव्य स्त्रिया अप्सरांच्या समूहांसह तेथे एकत्र जमल्या।

Verse 6

घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा । अप्सराणां गणाः सर्वे समाजग्मुर्द्विजोत्तमाः

घृताची, मेनका, रंभा, उर्वशी व तिलोत्तमा—हे द्विजश्रेष्ठा, अप्सरांचे सर्व गण तेथे येऊन एकत्र झाले।

Verse 7

सा ताभिः सहिता देवीपूर्णहस्ताभिरेव च । संप्रहृष्टमनोभिश्च प्रस्थिता मण्डपं प्रति

ती देवी त्यांच्यासह, हातात पूर्ण अर्घ्य-उपहार घेऊन, हर्षित मनाच्या सख्यांसह मण्डपाकडे प्रस्थान केली।

Verse 8

वाद्यमानेषु वाद्येषु गीतध्वनियुतेषु च । गन्धर्वाणां प्रमुख्यानां किन्नराणां विशेषतः

वाद्ये वाजत होती व गीतध्वनी निनादत होती—विशेषतः प्रमुख गंधर्व व किन्नरांकडून—तेव्हा ती मंगल यात्रा पुढे सरकली।

Verse 9

प्रस्थिता सा महाभागा यावत्तद्यज्ञमण्डपम् । तावत्तस्यास्तदा चक्षुः प्रास्फुरद्दक्षिणं मुहुः

ती महाभागा देवी त्या यज्ञमण्डपाकडे जात असता, त्याच वेळी तिचा उजवा डोळा वारंवार फडफडू लागला।

Verse 10

अपसव्यं मृगाश्चक्रुस्तथान्येऽपि खगादयः । विपर्यस्तेन संयाति शब्दान्कुर्वंति चासकृत्

मृग अपसव्य म्हणजे डावीकडे अशुभ रीतीने चालू लागले; पक्षी इत्यादी इतर प्राणीही उलट्या गतीने फिरू लागले आणि वारंवार कर्कश शब्द करू लागले.

Verse 11

दक्षिणानि तथाऽङ्गानि स्फुरमाणानि वै मुहुः । तस्या मनसि संक्षोभं जनयति निरर्गलम्

तिचे उजवे अंग वारंवार फडफडू व थरथरू लागले; त्यामुळे तिच्या मनात अखंड, आवरता न येणारा क्षोभ निर्माण झाला.

Verse 12

ताश्च देवस्त्रियः सर्वा नृत्यंति च हसंति च । गायंति च यथोत्साहं तस्याः पार्श्वे व्यवस्थिताः

त्या सर्व देवस्त्रिया तिच्या बाजूला उभ्या राहून नाचू लागल्या, हसू लागल्या आणि जितक्या उत्साहाने शक्य तितक्या गाऊ लागल्या.

Verse 13

न जानंति च संक्षोभं तथा शकुनजं हृदि । अन्योन्यस्पर्द्धया सर्वा गीतनृत्यपरायणाः

तिच्या हृदयातील क्षोभ व शकुनजन्य अस्वस्थता त्यांना कळली नाही; परस्पर स्पर्धेत त्या सर्वजणी गीत-नृत्यातच तल्लीन राहिल्या.

Verse 14

अहंपूर्वमहंपूर्वं प्रविशामि महामखे । इत्यौत्सुक्यसमोपेतास्ता गच्छंति तदा पथि

“मी आधी, मी आधी महायज्ञात प्रवेश करीन”—अशा उत्कंठेने युक्त होऊन त्या तेव्हा मार्गाने पुढे निघाल्या.

Verse 191

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्र्या यज्ञागमनकालिकोत्पाताद्यपशकुनोद्भववर्णनंनामैकनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखण्डात, हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यात “सावित्रीच्या यज्ञागमनकाळी उत्पन्न झालेले उत्पात व अपशकुन यांचे वर्णन” नामक एकशे एक्याण्णवावा अध्याय समाप्त झाला।