Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48
Devanagari script
ततः संप्रस्थिता यावत्प्रगच्छामि पदात्पदम् । यावद्दूरतरं यामि तावत्सा मृगतृष्णिका
Transliteration
tataḥ saṃprasthitā yāvatpragacchāmi padātpadam | yāvaddūrataraṃ yāmi tāvatsā mṛgatṛṣṇikā
Translation
मग मी निघालो आणि पावलोपावली पुढे जात राहिलो; जितका जितका दूर जातो, तितकीच ती मृगतृष्णा टिकून राहते।
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (Sequence marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then/from there)
संप्रस्थिताhaving set out, departed
संप्रस्थिता:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंप्रस्थित (कृदन्त; सम् + प्र + √स्था (धातु) + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त; (सा मृगतृष्णिका इत्यस्य विशेषणम्)
यावत्as long as
यावत्:
Sambandha (Correlative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (correlative: 'as long as/so far as')
प्रगच्छामिI go forward
प्रगच्छामि:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√गम् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
पदात्from a step
पदात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; (अव्ययीभाववत् प्रयोगः)
पदम्(to) a step
पदम्:
Karma (Internal object/कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; पुनरुक्ति-प्रयोग (idiom: step by step)
यावत्as far as
यावत्:
Sambandha (Correlative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (as far as)
दूरतरम्farther
दूरतरम्:
Desha (Extent/देश-परिमाण)
TypeAdjective
Rootदूरतरा (प्रातिपदिक; दूर + तर)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of extent: 'farther')
यामिI go
यामि:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
तावत्so much, to that extent
तावत्:
Sambandha (Correlative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; तावत्-यावत् सम्बन्ध (correlative: 'so much/so long')
साthat (she/it)
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
मृगतृष्णिकाmirage
मृगतृष्णिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग-तृष्णिका (प्रातिपदिक; मृग + तृष्णिका)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मृगस्य तृष्णिका = मरीचिका)
Speaker
Unspecified narrator within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya
FAQs
Illusions lure one onward without fulfillment; discernment (viveka) is needed to seek the real ‘tīrtha’ rather than deceptive appearances.
No; this verse emphasizes the phenomenon of mirage encountered on the way, contrasting with true sacred water.
None; it is a narrative description used to highlight deception in the desert.