Adhyaya 110

Verse 1

श्रीदेव्युवाच । नैतेष्वपि सुरश्रेष्ठ सर्वेषु भुवि मानवाः । अपि दीर्घायुषो भूत्वा स्नातुं शक्ताः कथंचन

श्रीदेवी म्हणाल्या—हे देवश्रेष्ठ! पृथ्वीवरील मनुष्य दीर्घायुषी झाले तरी, या सर्व तीर्थांत स्नान करण्यास कधीही समर्थ नाहीत।

Verse 2

एतेषामपि साराणि मम तीर्थानि कीर्तय । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

यांतील सारभूत माझी प्रधान तीर्थे कीर्तन करा; ज्यांत विधिपूर्वक स्नान केल्यास मनुष्य सर्व तीर्थांचे फल प्राप्त करतो।

Verse 3

ईश्वर उवाच । एतेषां मध्यतो देवि तीर्थाष्टकमनुत्तमम् । अस्ति स्नातैर्नरैस्तत्र सर्वेषां लभ्यते फलम्

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, यांमध्ये एक अनुपम तीर्थाष्टक आहे; तेथे स्नान करणाऱ्या नरांना सर्व तीर्थांचे फळ प्राप्त होते।

Verse 4

नैमिषं चैव केदारं पुष्करं कृमिजांगलम् । वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रभासं हाटकेश्वरम्

नैमिष, केदार, पुष्कर, कृमिजांगल, वाराणसी, कुरुक्षेत्र, प्रभास आणि हाटकेश्वर—ही (आठ) प्रसिद्ध पुण्यक्षेत्रे आहेत।

Verse 5

अष्टास्वेतेषु यः स्नातः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सत्यमेतन्मयोदितम्

जो या आठही (क्षेत्रांत) योग्य व दृढ श्रद्धेसह स्नान करतो, तो सर्व तीर्थांत स्नान केल्यासारखा होतो—हे सत्य मी सांगतो।

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । कलिकाले महादेव भविष्यति कथंचन । स्नानं तस्मान्मम ब्रूहि यत्सारं तीर्थमेव हि

श्रीदेवी म्हणाल्या—हे महादेव, कलियुगात प्राण्यांचे कसे होईल? म्हणून जे खरे सारभूत तीर्थ आहे, त्या स्नानाविषयी मला सांगा।

Verse 7

अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी

हे देवदेव त्रिलोचन! मी जर तुमची वल्लभा, भक्त आणि तुमच्या चित्तानुसार वागणारी असेन, तर या आठांपैकी (मला सांगा)…

Verse 8

ईश्वर उवाच । अष्टानामपि देवेशि क्षेत्राणामस्ति चोत्तमम् । एतेषामपि तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ईश्वर म्हणाले—हे देवेशी! या आठही पवित्र क्षेत्रांमध्ये एक क्षेत्र परम श्रेष्ठ आहे; त्यांपैकी ते क्षेत्र ‘हाटकेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध आहे।

Verse 9

यत्र सर्वाणि क्षेत्राणि संस्थितानि ममाज्ञया । तथान्यानि च तीर्थानि कलिकालेऽपि संस्थिते

जिथे माझ्या आज्ञेने सर्व क्षेत्रे स्थित आहेत; तसेच इतर तीर्थेही कलियुगातसुद्धा स्थिरपणे स्थापित राहतात।

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी त्या क्षेत्राची सेवा निश्चयाने करावी; मोक्ष इच्छिणाऱ्या मनुष्यांसाठी—हे सत्य मी सांगितले आहे।

Verse 11

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातमष्टषष्टिसमुद्भवम् । समुच्चयं द्विजश्रेष्ठा नामदेवसमन्वितम्

सूत म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठांनो! अष्टषष्टि-समुद्भव हा हा समुच्चय मी तुम्हाला पूर्णपणे सांगितला आहे; तो दिव्य नामांनी युक्त आहे।

Verse 13

यश्चैतत्पठते भक्त्या ह्यष्टषष्टिसमुद्भवम् । स्नानजं लभते पुण्यं शृण्वानः श्रद्धयान्वितः

जो भक्तीने अष्टषष्टि-समुद्भव हा पाठ करतो, तो स्नानजन्य पुण्य प्राप्त करतो; आणि जो श्रद्धेने ऐकतो, तोही तेच फळ मिळवतो।

Verse 110

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ऽष्टषष्टितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ ग्रंथ नागरखण्डातील श्रीहाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात “अष्टषष्टि तीर्थमाहात्म्यवर्णन” नामक एकशे दहावा अध्याय समाप्त झाला।