Adhyaya 1
अध्याय १ मध्ये ऋषी विचारतात—इतर देव-रूपांपेक्षा शिवलिंगाची विशेष पूजा का केली जाते? सूत आनर्त-वनातील प्रसंग सांगतात—सतीवियोगाने शोकाकुल त्रिपुरान्तक शिव दिगंबर, कपालपात्र धारण करून भिक्षेसाठी तपोवनात येतात. त्यांना पाहून आश्रमातील स्त्रिया मोहित होऊन नित्यकर्म सोडतात; पुरुष तपस्वी हे आश्रमधर्माचे उल्लंघन मानून शिवाला शाप देतात, त्यामुळे त्यांचे लिंग भूमीवर पडते. पडलेले लिंग पृथ्वी भेदून पाताळात जाते आणि त्रैलोक्यात कंप, उत्पात व अमंगल चिन्हे दिसू लागतात. देव ब्रह्माकडे जातात; ब्रह्मा कारण ओळखून त्यांना शिवाकडे नेतात. शिव म्हणतात—देव व द्विजजनांनी परिश्रमपूर्वक लिंगपूजा केल्याशिवाय मी ते पुन्हा प्रतिष्ठित करणार नाही. देव त्यांना धीर देतात की सती हिमालयकन्या गौरी म्हणून पुनर्जन्म घेईल. मग ब्रह्मा पाताळात लिंगपूजा करतात; विष्णू व इतर देवही पूजन करतात. प्रसन्न होऊन शिव वर देतात व लिंग पुनःस्थापित करतात; ब्रह्मा सुवर्णलिंग घडवून प्रतिष्ठा करतात, जे पाताळात ‘हाटकेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध होते. शेवटी सांगितले आहे—श्रद्धेने नित्य स्पर्श, दर्शन व स्तुतीसह लिंगपूजा करणे हे महान तत्त्वांचे समग्र पूजन असून शुभ आध्यात्मिक फल देते.
Shlokas
Verse 1
। ओंनमः पुरुषोत्तमाय । अथ स्कान्दे महापुराणे षष्ठनागरखण्डप्रारम्भः । व्यास उवाच । स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः । यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी
ॐ पुरुषोत्तमास नमस्कार। आता स्कंदमहापुराणातील षष्ठ नागरखंडाचा आरंभ होतो। व्यास म्हणाले—जटाजूटधारी धूर्जटी (शिव) तुमच्या विजयासाठी असो; ज्यांच्या सान्निध्यात आजही जाह्नवी (गंगा) एकाच पांढऱ्या केसाचा अद्भुत भास निर्माण करते।
Verse 2
ऋषय ऊचुः । हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते । विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः
ऋषी म्हणाले—हे महामते, हराच्या (शिवाच्या) इतर अंगांना बाजूला ठेवून विशेषतः देव व असुर त्याच्या लिंगाचीच पूजा का करतात?
Verse 3
तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि । सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः
म्हणून, हे महाबाहो, हे यथाविधी सांगणे तुम्हास योग्य आहे। हे सूत, आत्ता आम्हाला हे सर्वस्वरूपाने ऐकण्याची परम उत्सुकता आहे।
Verse 4
सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः । कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे
सूत म्हणाला—तुम्ही मांडलेला हा प्रश्न खरोखरच महान व भारदस्त आहे। तरीही मी स्वयंभू प्रभूस नमस्कार करून याचे वर्णन करीन।
Verse 5
आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम् । मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्
आनर्त प्रदेशात एक वन आहे, जे मुनिजनांचे आश्रयस्थान आहे; ते सर्व प्राण्यांना मनोहर असून तेथील वृक्ष सर्व ऋतूंमध्ये फळांनी भरलेले असतात।
Verse 6
तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्
तेथे एक रम्य आश्रमस्थान आहे, जे सौम्य स्वभावाच्या सत्पुरुषांनी सेविलेले आहे। ते तपस्वींनी भरलेले असून वेदपाठाच्या ध्वनीने शोभून दिसते.
Verse 7
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा । दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः
ते पवित्र वन कठोर व्रतधारी विप्रांनी सेविलेले होते—काही केवळ जलाहारी, काही वायुभक्षी, काही गळून पडलेल्या पानांचेच भक्षण करणारे; काही दातांनाच जणू उखळी करून तप करणारे, आणि काही दगडावर कुटलेल्या धान्यावर निर्वाह करणारे।
Verse 8
स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः । वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः
ते स्थान स्नान-होमात तत्पर, जप व स्वाध्यायात रत अशा साधूंनीही वसलेले होते—वानप्रस्थांनी, त्रिदंडी संन्याशांनी, हंसस्वरूप मुनींनी आणि कुटीत राहणाऱ्या वैराग्यशीलांनीही।
Verse 9
स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः
ते आश्रमवन स्नातक, दान्त यती आणि पंचाग्नि-साधक यांनी परिपूर्ण होते. आणि काही काळ गेल्यावर भगवान त्रिपुरांतक—त्रिपुराचा संहारक—(तेथे प्रकट झाले).
Verse 10
सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः । तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते
सती-वियोगाने संतप्त होऊन, इकडे-तिकडे भटकत ते त्या वनात येऊन पोहोचले, जे सौम्य व शांत सत्त्वांनी सेविलेले होते.
Verse 11
क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः । पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः । काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः
तेथे मुंगूस सापांसह आनंदाने खेळत; सिंह हत्तींशी; दंश करणारे प्राणी उंदरांसह; आणि कावळे घुबडांच्या थव्यांसह—सर्व वैरभावरहित होते।
Verse 12
ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा । नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः
मग भगवान रुद्रांनी ते आश्रमस्थान पाहून, नग्न अवस्थेत हातात कपालपात्र घेऊन भिक्षेसाठी तेथे प्रवेश केला।
Verse 13
अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम् । अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः
मग त्याच्या देहातून प्रकट झालेल्या, पूर्वी कधी न पाहिलेल्या त्या रूपाला पाहून, सर्व तापसी स्त्रिया कामवश झाल्या।
Verse 14
गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च । मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः
गृहकर्म आणि गुरुजनांची सेवा सोडून, त्या जागोजागी उभ्या राहून परस्पर संभाषण करू लागल्या।
Verse 15
एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम् । विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः
त्यांच्यातील एकीने स्वतःला धन्य मानून, निःसंकोच त्या महात्मा तापसाच्या सर्व अंगांना बिलगून त्याचे आलिंगन केले।
Verse 16
तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम् । दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः
तसेच इतर स्त्रिया कुतूहलाने आविष्ट होऊन सर्व दिशांनी धावू लागल्या; त्यालाच उद्देशून विस्फारलेल्या नेत्रांनी त्या धावताना दिसल्या।
Verse 17
काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः । अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः
काहींचे अंग अर्धेच उटण्याने माखले होते, काहींच्या फक्त एका डोळ्यात अंजन होते; काहींचे केस अर्धवट बांधलेले, तर काही घाबरून बालकांना टाकूनच धावल्या।
Verse 18
एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः । बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्
स्त्रियांच्या अशा नजरेखाली महेश्वर राजमार्गाने फिरत राहिला आणि ‘भिक्षा द्या’ असे पुकारत राहिला।
Verse 19
अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम् । कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः
मग त्या मुनींनी त्याला असा निर्वस्त्र पाहिले—जो स्त्रियांमध्ये कामोद्रेक निर्माण करणारा होता—आणि क्रोधाने लाल झालेल्या नेत्रांनी ते बोलले।
Verse 20
यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले
‘अरे पापी! तू आमच्या या आश्रमाची विडंबना व अवमान केला आहेस; म्हणून तुझे लिंग त्वरित या वसुधातलावर पडो!’
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत् । भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह
त्याच क्षणी त्याचे लिंग भूमीवर पडले; धरणीचा पृष्ठभाग फोडून ते पाताळात प्रविष्ट झाले.
Verse 22
सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः । गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्
लिंगापासून वंचित व लज्जायुक्त महेश्वराने एक गहन गर्तेचा आश्रय घेतला आणि भ्रूणरूप धारण करून त्यात प्रवेश केला.
Verse 23
अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः । उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः
मग लिंगाच्या पतनामुळे त्रैलोक्यभय सूचित करणारे भयंकर उत्पात सर्वत्र प्रकट झाले, हे द्विजश्रेष्ठा.
Verse 24
शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च । त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः
पर्वतशिखरे झडू लागली, दिवसा देखील उल्का पडू लागल्या; आणि सर्व सागर हळूहळू आपली मर्यादा सोडू लागले.
Verse 25
अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः
तेव्हा भयाने व्याकुळ झालेल्या सर्व देवगणांनी—शक्र व विष्णू यांच्या नेतृत्वाखाली—जिथे देव पितामह ब्रह्मा होते तिकडे प्रस्थान केले.
Verse 26
प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः । त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्
ते नम्र होऊन, वेदोत्पन्न स्तोत्रांनी स्तुती करून म्हणाले—जो त्रैलोक्यात सृष्टीस्वरूप असून कमलासनावर विराजमान आहेत।
Verse 27
किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम् । त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्
हे देव, हे देव! हे काय, हे काय? असे अधरोत्तर—उलटेपालटे—कसे घडते आहे, ज्यामुळे अखिल त्रैलोक्य व्याकुळ झाले आहे?
Verse 28
प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव । किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः
हे पद्मसंभव! प्रलयासारखी चिन्हे दिसत आहेत. मग काय आत्ताच, अकाळीही, परिक्षय—विनाश—होणार आहे?
Verse 29
सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः । गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः
देव, मनुष्य व दैत्य—सर्वांचा तो मंत्रपरामर्श जाणणारा आहे; आणि भयार्त देहधाऱ्यांची गती व आश्रय तो सर्वलोकपितामह (ब्रह्मा)च आहे।
Verse 30
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः । उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा
देवांचे ते वचन ऐकून चतुराननाने दीर्घकाळ ध्यान केले; दिव्यदृष्टीने जाणून मग तो बोलला।
Verse 31
प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः । शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी
हे देवश्रेष्ठांनो! हा प्रलयाचा काळ नाही. ऐका—एका विशिष्ट कारणामुळे हे महान उत्पात (अपशकुन) उद्भवले आहेत.
Verse 32
ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः
देवदेव शूलिनाचे लिंग ऋषींनी पाडले आहे; महात्मा मुनींच्या शापाने, अनर्तक देशात, पत्नी-संबंधी कारणामुळे।
Verse 33
तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः
त्यामुळे चराचरांसह संपूर्ण त्रैलोक्य व्याकुळ झाले आहे. म्हणून आपण तिथे जाऊ, जिथे देव महेश्वर आहेत.
Verse 34
येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः । नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः । त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्
जो आमच्या वचनाप्रमाणे त्वरेने त्या लिंगाची पुनःस्थापना करील, तोच संकट दूर करील. अन्यथा वेळेआधीच संपूर्ण त्रैलोक्याचा उघड नाश होईल—हे सत्य मी सांगतो.
Verse 35
अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ
मग ब्रह्मा-विष्णूंच्या अग्रस्थानी सर्व देवगण—आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव आणि दोन्ही अश्विन—(एकत्र झाले).
Verse 36
प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः
ते घाईघाईने त्या स्थानी गेले, जिथे देव महेश्वर होते—गर्ताच्या मध्यभागी पडून, निद्रित, आणि परम लज्जेने आच्छादित।
Verse 37
देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर
देव म्हणाले—हे देवदेवेश! भक्तांना अभय देणाऱ्या! तुला नमस्कार। हे जगदाधार! ज्याच्या शिरावर चंद्रराज विराजमान आहे, तुला नमस्कार।
Verse 38
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
तूच यज्ञ, तूच वषट्कार; तूच जल, तूच पृथ्वी, हे विभो। तुझ्याच द्वारा हे सर्व त्रैलोक्य—चराचरसहित—निर्मिले आहे।
Verse 39
त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः
हे सुरश्रेष्ठ! तूच पालन करतोस आणि तूच संहाराकडे नेतोस. तू विष्णू आहेस, तू चतुर्वक्त्र (ब्रह्मा) आहेस; तू चंद्र आहेस, तू दिवाकर (सूर्य) आहेस।
Verse 40
त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते । अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले
हे महादेव! तुझ्याविना येथे काहीच अस्तित्वात नाही. हे देव! धरातलावर एखाद्या मनुष्याने महापाप केले तरी—
Verse 41
तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम् । महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्
हे महादेवा! तुझे नाम जरी संकीर्तन केले तरी मनुष्य त्रिदिवाच्या धामास पोहोचतो. ‘महादेव, महादेव, महादेव’ या कीर्तनाने।
Verse 42
कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्
ब्रह्महत्येसारख्या पापांच्या कोट्यवधी राशी, तसेच इतर अत्यंत दारुण पापांच्या कोट्यवधी—‘महादेव’ असे कीर्तन करताच तत्क्षणी नष्ट होतात।
Verse 43
विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
जसा मनुष्यांमध्ये ब्राह्मण श्रेष्ठ आणि नद्यांमध्ये महासागर श्रेष्ठ, तसा तू सर्व देवांवर अधिपत्यात प्रतिष्ठित आहेस।
Verse 44
नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
जसा नक्षत्रांमध्ये चंद्र आणि तेजस्वींमध्ये सूर्य श्रेष्ठ, तसा तू सर्व देवांवर अधिपत्यात प्रतिष्ठित आहेस।
Verse 45
धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
जसा धातूंमध्ये कांचन (सुवर्ण) श्रेष्ठ आणि गंधर्वांमध्ये नारद श्रेष्ठ, तसा तू सर्व देवांवर अधिपत्यात प्रतिष्ठित आहेस।
Verse 46
ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः
जसे औषधींमध्ये धान्य श्रेष्ठ आणि पर्वतांमध्ये सुवर्णपर्वत, तसेच आपण सर्व देवांच्या अधिपत्यात प्रतिष्ठित आहात।
Verse 47
तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो । संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम
म्हणून, हे विभो, आमच्यावर व सर्व मानवांवर कृपा करा। हे देवश्रेष्ठ, आपलेच पवित्र लिंग पुन्हा धारण करून त्याचे पुनः संधारण करा।
Verse 48
नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति । यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो
नाहीतर, हे देव, त्रैलोक्य निश्चयच नाश पावेल, हे प्रभो—जर हे लिंग भूमीवर पडून तेथेच स्थिर राहिले तर।
Verse 49
सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः । प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः
सूत म्हणाले—त्यांचे वचन ऐकून भगवान वृषभध्वज, ज्यांच्यासमोर सर्व देव नतमस्तक होते, त्या देवांना लज्जायुक्त संकोचाने बोलले।
Verse 50
मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम । लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्
हे देवश्रेष्ठ, सती-वियोगाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन मी हे लिंग परित्याग केले—द्विजांच्या शापाच्या निमित्ताने।
Verse 51
कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये । देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्
त्रिभुवनात माझे हे लिंग पाडण्यास कोण समर्थ—देव असो वा ब्राह्मण? हे तुम्हालाही स्पष्टपणे माहीत आहे।
Verse 52
तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात् । किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः
म्हणून मी धरातलावरून हे लिंग धारण करणार नाही। पत्नीविना मी याचे काय करावे?
Verse 53
देवा ऊचुः । तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम । सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्
देव म्हणाले—हे देवोत्तम! पूर्वी जी तुझी प्रिया सती मरण पावली, ती मेनकेच्या गर्भात पुन्हा जन्मली आहे—हिमाचलाची कन्या ‘गौरी’ या नावाने।
Verse 54
भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक । तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्
हे त्रिपुरांतक! ती पुन्हा तुझीच पत्नी होईल. म्हणून हे लिंग उचलून दिवौकसांचे कल्याण कर।
Verse 55
देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः । पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्
देवदेव म्हणाले—आजपासून जर देव आणि द्विज माझ्या लिंगाची प्रयत्नपूर्वक पूजा करतील, तर मी हे धारण करीन।
Verse 56
ब्रह्मोवाच । अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर । तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः
ब्रह्मा म्हणाले—हे शंकर! मी स्वतः तुझ्या लिंगाची पूजा करीन; तसेच इतर सर्व देवही करतील—मग पृथ्वीवरील मानव तर नक्कीच करतील।
Verse 57
ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः । स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः
त्यानंतर पितामह ब्रह्मा देवांसह पाताळात प्रवेश करून, भक्तिभावाने स्वतः त्या पवित्र लिंगाची पूजा करू लागले।
Verse 58
तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा । तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः
त्यानंतर लगेच विष्णूंनी श्रद्धेने पवित्र झालेल्या मनाने पूजा केली; तसेच शक्र (इंद्र) आदींसह इतर सर्व देवही श्रद्धायुक्त होऊन पूजेस प्रवृत्त झाले।
Verse 59
ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः । प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या महादेवांनी पितामहास हे वचन सांगितले, आणि विनयाने नतमस्तक उभ्या असलेल्या वासुदेव (विष्णु) यांनाही म्हणाले।
Verse 60
भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम् । वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
मी तुमच्यादोघांवर पूर्णतः प्रसन्न आहे; म्हणून, हे महाभागांनो, माझ्याकडून इच्छित वर स्वीकारा—तो जरी अत्यंत दुर्लभ असला तरीही।
Verse 61
तावूचतुः । यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम् । आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्
ते दोघे म्हणाले—“हे देवेश! आपण प्रसन्न असाल तर लिंगाच्या योगे त्रिभागांत आम्हां दोघांना संयुक्त आश्रय द्या, ज्यायोगे एकच एकत्र शरणस्थान होईल.”
Verse 62
सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः । स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्
सूत म्हणाला—“‘तथास्तु’ असे म्हणून प्रभूंनी संमती दिली; आणि सर्व देवाधिपतींनी पूजिलेल्या त्या लिंगास घेऊन योग्य स्थानी प्रतिष्ठापित केले.”
Verse 63
ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः । कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः
त्यानंतर पितामह (ब्रह्मा) यांनी सुवर्ण घेऊन त्याच आकाराचे लिंग घडविले आणि हर्षाने स्वतःच्या हातांनी तेथे प्रतिष्ठापित केले.
Verse 64
प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन् । लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्
मग त्यांनी उद्गार काढला—“भो विप्रांनो!” आणि ‘साधु!’ या नादाने असा घोष केला की, ऐकणाऱ्या त्रिदिववास्यांसह समस्त लोकत्रय दुमदुमून गेले.
Verse 65
मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम् । ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्
“आज मी हे लिंग सुवर्णाने निर्माण केले आहे; पाताळात ‘हाटकेश्वर’ या नावाने ते सर्वत्र प्रसिद्ध होईल.”
Verse 66
तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः । मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः
तसेच इतर मनुष्यही भक्तिभावाने सोन्या इत्यादी पदार्थांनी तसेच मणी, मोती व श्रेष्ठ रत्नांनी पूर्णरूपाने शिवलिंगे घडवितात।
Verse 67
त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम् । मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा
जे त्रिकाळ (प्रातः, मध्यान्ह, सायं) पूजन करतात ते परम गतीस जातात। मातीचे व नीच धातूचे बनविलेले लिंग त्यागून ते श्रेष्ठ उपासनेत प्रवृत्त होतात।
Verse 68
एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः । जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः
असे सांगून चतुर्मुख ब्रह्मा सर्व देवगणांसह स्वर्गलोकास गेले; आणि चंद्रशेखर भगवान् शिवही कैलासास प्रस्थान केले।
Verse 69
एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः । हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः
याच कारणामुळे येथे हे लिंग देव व असुर दोघांकडूनही पूजिले जाते—विशेषतः हर (शिव) यांच्या इतर उत्तम अंग-रूपांना बाजूला ठेवून।
Verse 70
ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः । भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्
त्या वेळेपासून त्या लिंगाशी संबंधित होऊन स्वयं ब्रह्मा तेथे प्रतिष्ठित झाले; आणि भगवान वासुदेव (विष्णु)ही—म्हणून तेच लिंग निश्चयाने शिवरूपाने पूज्य आहे।
Verse 71
यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा । त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः
जो श्रद्धायुक्त चित्ताने नित्य पूजन करतो, त्याच्यामुळे त्र्यंबक (शिव), अच्युत (विष्णु) आणि ब्रह्मा—हे तिघेही पूजिले जातात।
Verse 72
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत् । स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः
म्हणून सर्व प्रयत्नाने शिवलिंगाचे उत्तम पूजन करावे। हे द्विजोत्तमांनो, नित्य त्याचा स्पर्श करावा, दर्शन घ्यावे आणि कीर्तनही करावे।