Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 56
Devanagari script
एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्
Transliteration
ekadā tu sabhāmadhya āsīno devarāṭsvayam | uvāca prahasanvākyaṃ balimuddiśya nītimān
Translation
एकदा सभेमध्ये स्वयं देवराज इंद्र आसनस्थ झाला. नीतिनिपुण तो हसत हसत बलिला उद्देशून वचन बोलला.
Word by Word
एकदाonce
एकदा:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootएकदा (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'once')
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/समुच्चय-भेदक (particle: 'but/indeed')
सभाassembly
सभा:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'in the assembly' (compound member in sabhā-madhye)
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'in the middle'
आसीनःseated
आसीनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; 'seated'
देवराट्king of the gods (Indra)
देवराट्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + राज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: देवानां राजा (king of the gods)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formनिपात/स्वार्थक-अव्यय (emphatic: 'himself')
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Kriya (Concomitant action/सहक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + हस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'laughing'
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
बलिम्Bali
बलिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; उद्दिश्य-क्रियायाः कर्म
उद्दिश्यaddressing/with reference to
उद्दिश्य:
Sambandha (Purpose/Reference/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउद् + दिश् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having addressed/with reference to'
नीतिमान्wise, prudent
नीतिमान्:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootनीति (प्रातिपदिक) + मतुप्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण (possessing policy/wisdom)
Speaker
Sūta/Lomaharṣaṇa (narrator)
Visual Art Cues
Scene: Indra seated in a divine assembly, smiling with diplomatic intent, addressing Bali amid courtiers—an atmosphere of tense alliance.
Characters & Entities
D
Devarāṭ (Indra)B
BaliS
SabhāFAQs
Speech in power-centers should be guided by nīti—measured, purposeful, and aware of consequences.
None directly; it is a sabhā (assembly) scene within Kedārakhaṇḍa’s narrative.
None.