Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

लोमश उवाच । कुमारं स्वांकमारोप्य उवाच जगदीश्वरः । देवान्प्रति तदा रुद्रः सेंद्रान्भर्गः प्रतापवान्

Transliteration

lomaśa uvāca | kumāraṃ svāṃkamāropya uvāca jagadīśvaraḥ | devānprati tadā rudraḥ seṃdrānbhargaḥ pratāpavān

Translation

लोमश म्हणाला—तेव्हा जगदीश्वराने कुमाराला आपल्या मांडीवर बसवून, इंद्रासह देवांप्रती तो प्रतापवान रुद्र, तेजस्वी भर्ग, बोलला।

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa (sage)
• लोमशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• कुमारम्: the boy (Kumāra)
• कुमारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• स्वाङ्कम्: (onto) his own lap
• स्वाङ्कम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य अङ्कः)

• आरोप्य: having placed/caused to mount
• आरोप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + रुह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• जगदीश्वरः: the Lord of the world
• जगदीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः ईश्वरः)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• प्रति: towards, to
• प्रति: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/संबन्ध-अव्यय; ‘towards/to’

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• रुद्रः: Rudra (Śiva)
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• स-इन्द्रान्: along with Indra (i.e., including Indra)
• स-इन्द्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपपद) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; सहार्थक-तत्पुरुष (इन्द्रैः सह)

• भर्गः: Bharga (radiant one; epithet of Śiva)
• भर्गः: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• प्रतापवान्: mighty, powerful
• प्रतापवान्: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण

Speaker

Lomaśa (narrator) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a divine assembly, Rudra—radiant as Bharga—sits enthroned, holding young Kumāra on his lap; Indra and the gods stand with folded hands, awaiting instruction.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Śiva (Rudra, Jagadīśvara, Bharga)
• Kumāra (Skanda/Kārttikeya)
• Devas
• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine leadership protects cosmic order: Śiva empowers Kumāra and addresses the gods to restore dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to Kedārakhaṇḍa (Kedāra sacred region), though this verse focuses on the divine council narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces the episode and speakers.