Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

तथा निशम्य देवानां परेशः परिदेवनम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं देवानां देवतारिहा

Transliteration

tathā niśamya devānāṃ pareśaḥ paridevanam | uvāca prahasanvākyaṃ devānāṃ devatārihā

Translation

देवांचा असा आक्रोश ऐकून, त्यांच्या दुःखाचा हर्ता परमेश्वर हसत-हसत देवांसाठी योग्य अशी वाणी बोलला।

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + शम् (धातु)
• Form: नि+शम्-धातोः ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard/considered’

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Shashthi-sambandha (Of the gods/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• परेशः: the Supreme Lord
• परेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परिदेवनम्: lamentation, wailing
• परिदेवनम्: Karma (Object of ‘niśamya’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परि + दिव्/देव् (धातु)
• Form: परि+दिव्-धातोः ल्युट्-प्रत्ययान्त भाववाचक कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रहसन्: smiling, laughing
• प्रहसन्: Karta (Concomitant action of speaker/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + हस् (धातु)
• Form: प्र+हस्-धातोः शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वाक्यम्: a statement, words
• वाक्यम्: Karma (Object of ‘uvāca’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देवानाम्: to the gods; of the gods
• देवानाम्: Sampradana/Prayojana (To/for the gods—genitive of relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• देवतारिहा: slayer of the enemies of the gods
• देवतारिहा: Karta (Apposition to ‘pareśaḥ’/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवतारि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (देवताः + अरि ‘enemy’/‘foe’); ‘-हा’ = हन्-धातोः कर्तरि क्विप्/प्रातिपदिक-रूप (slayer)

Speaker

Pareśa / Maheśvara (Śiva) (deduced from immediate context: he speaks after hearing the devas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kedārakhaṇḍa audience

Visual Art Cues

Scene: The gods lament; the Supreme Lord listens and then speaks with a gentle smile, dispelling fear—an intimate moment of divine reassurance.

Characters & Entities

• Pareśa (Supreme Lord)
• Devas
• Maheśvara (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord hears the cries of devotees; divine compassion responds even to cosmic-scale fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly; the setting is within Kedārakhaṇḍa, a Kedāra-centered pilgrimage narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is stated; it introduces Śiva’s response, which leads into praise (stuti).