Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 104

Devanagari script

हरं रुद्रं विरुपाक्षं देवदेवं जगद्गुरुम् । मा चिंतां कुरु सुश्रोमि मदनं जीवयाम्यहम्

Transliteration

haraṃ rudraṃ virupākṣaṃ devadevaṃ jagadgurum | mā ciṃtāṃ kuru suśromi madanaṃ jīvayāmyaham

Translation

“मी हर—रुद्र, विरूपाक्ष, देवदेव, जगद्गुरु—यांची आराधना करून त्यांना प्रसन्न करीन. हे सुश्रोणि, चिंता करू नकोस; मी मदनाला जीवंत करीन.”

Word by Word

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular

• रुद्रम्: Rudra
• रुद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular

• विरूपाक्षम्: the odd/unique-eyed one
• विरूपाक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विरूप-अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; बहुव्रीहिः ‘विरूपे अक्षिणी यस्य सः’

• देवदेवम्: God of gods
• देवदेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘देवानां देवः’

• जगद्गुरुम्: teacher of the world
• जगद्गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत्-गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘जगतः गुरुः’

• मा: do not
• मा: Sambandha (Prohibition/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात — Prohibitive particle

• चिन्ताम्: worry
• चिन्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Feminine, Accusative singular

• कुरु: do / make
• कुरु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट्, मध्यमपुरुष, एकवचन — Imperative, 2nd person singular

• सुश्रोमि: O fair-hipped one
• सुश्रोमि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सु-श्रोमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — Feminine, Vocative singular; (सु + श्रोणि/श्रोमि ‘सुन्दर-श्रोणि’ इत्यर्थे)

• मदनम्: Madana (Kāma)
• मदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मदन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative singular

• जीवयामि: I revive / will bring to life
• जीवयामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जीव् (धातु) + णिच्
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन — Present, 1st person singular; causative

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

Speaker

Ananga (Kāma/Madana, in subtle form) consoling Rati (contextual attribution)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Girijā proclaims a firm vow, reciting Śiva’s epithets; the atmosphere shifts from grief to empowered devotion, as if a shrine-lamp is lit in the mind.

Characters & Entities

• Hara (Śiva)
• Rudra
• Virūpākṣa
• Devadeva
• Jagadguru
• Madana
• Rati (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering Śiva’s epithets and sovereignty steadies the mind; divine grace is sought through devotion and discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

As part of Kedāra Khaṇḍa, it aligns the narrative with Kedāra’s Śaiva tīrtha-field where Rudra’s presence is celebrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, Śiva-ārādhana through tapas and praise (stotra-like remembrance of names).