Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 183

Devanagari script

दृष्ट्वा पितामहं चाग्रे व्रीडायुक्तोऽभवत्तदा । महेंद्रं त्रपया युक्तं ब्रह्मोवाच पितामहः

Transliteration

dṛṣṭvā pitāmahaṃ cāgre vrīḍāyukto'bhavattadā | maheṃdraṃ trapayā yuktaṃ brahmovāca pitāmahaḥ

Translation

समोर पितामहांना पाहून इंद्र त्या वेळी लज्जेने भरून गेला. आणि त्रपायुक्त महेंद्राला उद्देशून पितामह ब्रह्मांनी वचन उच्चारले.

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया

• पितामहम्: the Grandfather (Brahmā)
• पितामहम्: Karma (object of seeing)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अग्रे: in front
• अग्रे: Adhikarana (location)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम्; देश/काल-अव्यय (in front/before)

• व्रीडायुक्तः: endowed with shame
• व्रीडायुक्तः: Karta (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: व्रीडा (प्रातिपदिक) + युक्त (युज्-धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष (व्रीडया युक्तः)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• महेन्द्रम्: Mahendra (Indra)
• महेन्द्रम्: Karma (object)
• Type: Noun
• Root: मह + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मधारय (महान् इन्द्रः)

• त्रपया: with modesty
• त्रपया: Karana (instrument/association)
• Type: Noun
• Root: त्रपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• युक्तम्: endowed (with)
• युक्तम्: Karma (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्-धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणं महेन्द्रम्

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पितामहः: the Grandfather
• पितामहः: Karta (apposition)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषण/अप्पोजिशन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating; next speaker introduced: Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Indra, newly revived, sees Brahmā before him and lowers his gaze in shame; Brahmā stands composed, about to instruct.

Characters & Entities

• Brahmā
• Indra (Mahendra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Shame for one’s failure can become the doorway to correction when met with wise instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it functions as a narrative transition within Kedārakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.