Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

लोमश उवाच । गुरुणापि विना राज्यं कृतवान्स शचीपतिः । विश्वरूपोक्तविधिना इंद्रो राज्ये स्थितो महान्

Transliteration

lomaśa uvāca | guruṇāpi vinā rājyaṃ kṛtavānsa śacīpatiḥ | viśvarūpoktavidhinā iṃdro rājye sthito mahān

Translation

लोमश म्हणाले—गुरू नसतानाही शचीपति इंद्राने राज्य प्राप्त केले. विश्वरूपाने सांगितलेल्या विधीनुसार महान इंद्र राज्यात स्थिर राहिला.

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• गुरुणा: by the teacher
• गुरुणा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अपि: even, also
• अपि: Nipāta (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; ‘also/even’)

• विना: without
• विना: Apādāna (Separation/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय (preposition-like) governing द्वितीया: ‘without’

• राज्यम्: kingdom, rule
• राज्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृतवान्: managed/established (rule), did
• कृतवान्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + क्तवतुँ (past active participle)
• Form: कृदन्त (क्तवतुँ/PAP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having done/made’ (predicative)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शचीपतिः: husband of Śacī (Indra)
• शचीपतिः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘शच्याः पतिः’

• विश्वरूपोक्तविधिना: by the method prescribed by Viśvarūpa
• विश्वरूपोक्तविधिना: Karaṇa (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: विश्वरूप (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समास (तत्पुरुष): ‘विश्वरूपेण उक्तः विधिः’ → ‘विश्वरूपोक्तविधिः’ तेन

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राज्ये: in the kingdom, in sovereignty
• राज्ये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• स्थितः: was established, remained
• स्थितः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु) + क्त (PPP)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘stood/was established’ (predicative)

• महान्: great
• महान्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of ‘इन्द्रः’

Speaker

Lomāśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (contextual frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Lomāśa, the wandering sage, speaks authoritatively to the assembled ṛṣis; in a vignette-like background, Indra receives instruction from Viśvarūpa—symbolizing ‘vidhi’ transmission that stabilizes his reign.

Characters & Entities

• Lomāśa
• Indra
• Śacī
• Viśvarūpa
• Guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly stability depends on proper vidhi (right procedure) and qualified guidance; dharma works through ordained methods and competent priests.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

A “vidhi” taught by Viśvarūpa is referenced generally, but the exact rite is not specified in this shloka.