Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

इति मां प्राह कामाख्या सर्वं तत्संस्मराम्यहम् । इदं गेहं सानुगं मे दत्तं मयात्मना तव

Transliteration

iti māṃ prāha kāmākhyā sarvaṃ tatsaṃsmarāmyaham | idaṃ gehaṃ sānugaṃ me dattaṃ mayātmanā tava

Translation

“असे मला कामाख्येने सांगितले; ते सर्व मला स्मरते. हे घर—सेवकांसह—मी माझ्या आत्म्यासह तुला अर्पण केले आहे.”

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक-अव्यय (quotative)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कामाख्या: Kāmākhyā (named ‘Kāma’)
• कामाख्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कामाख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः काम इति आख्या यस्याः (बहुव्रीहि; नाम)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वम् इति विशेषण

• संस्मरामि: I remember
• संस्मरामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्मृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गेहम् इति विशेषण

• गेहम्: house
• गेहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गेह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सानुगम्: together with attendants
• सानुगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स + अनुग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः अनुगैः सह (सह-तत्पुरुष/उपपद-समास)

• मे: to me/of me
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/6th) एकवचन; एन्क्लिटिक

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (गेहम् इति)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन

• आत्मना: by (my) self
• आत्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तव: for you/of you
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa) reporting Kāmakhyā’s words (contextual deduction: Māheśvarakhaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmakhyā (as invoked authority)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The speaker recalls Kāmakhyā’s words and declares that the entire house with attendants has been given—along with her very self—to the hero; a solemn offering scene unfolds.

Characters & Entities

• Kāmakhyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wholehearted offering—giving with one’s ‘ātman’ (complete sincerity)—is praised as a dhārmic ideal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions within a dynastic-marital narrative rather than a site-māhātmya passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes a gift (dāna) of residence and support as part of the story.