Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31
Devanagari script
सा यदाभूद्यौवनगा व्यंजितावयवा शुभा । प्रोल्लसत्कुचमध्यांगी प्रोल्लसन्मुखपंकजा
Transliteration
sā yadābhūdyauvanagā vyaṃjitāvayavā śubhā | prollasatkucamadhyāṃgī prollasanmukhapaṃkajā
Translation
ती यौवनास आली तेव्हा शुभलक्षणांनी युक्त, सुडौल अवयवांची झाली। उगवत्या स्तनांनी तिची कटि शोभली आणि कमळासारखा मुखकमल तेजाने प्रफुल्लित झाला।
Word by Word
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
यदाwhen
यदा:
Sambandha (Temporal relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb/conjunction)
अभूत्became
अभूत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
यौवनगाhaving reached youth
यौवनगा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयौवन (प्रातिपदिक) + ग (गम्-धातु-प्रत्ययान्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (यौवनं गता = having reached youth)
व्यञ्जित-अवयवाwith well-defined limbs
व्यञ्जित-अवयवा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यञ्जित (व्यञ्ज्/व्यञ्जय्-धातु, कृदन्त-भूतकृदन्त) + अवयव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (व्यञ्जिताः अवयवाः यस्याः/या = whose limbs are manifest)
शुभाbeautiful/auspicious
शुभा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रोल्लसत्-कुच-मध्य-अङ्गीhaving a prominently swelling bosom and waist
प्रोल्लसत्-कुच-मध्य-अङ्गी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+उल्लसत् (उल्लस्-धातु, वर्तमान-कृदन्त/शतृ) + कुच (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (प्रोल्लसत् कुचमध्यं अङ्गं यस्याः = whose mid-body/waist with breasts is prominent)
प्रोल्लसत्-मुख-पङ्कजाwith a radiant lotus-like face
प्रोल्लसत्-मुख-पङ्कजा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+उल्लसत् (उल्लस्-धातु, वर्तमान-कृदन्त/शतृ) + मुख (प्रातिपदिक) + पङ्कज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (प्रोल्लसत् मुखं पङ्कजं यस्याः = whose face-lotus is radiant)
Speaker
Sūta (contextual narrator)
Visual Art Cues
Scene: A young woman newly in youth, auspicious and radiant, with a lotus-like face; emphasis on classical poetic markers of blossoming youth and luminous countenance.
FAQs
External beauty can become a catalyst for kāma; dharma requires vigilance and restraint in the mind.
None is referenced; the verse is descriptive within a moral narrative.
None.