Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 123
Devanagari script
चिराय यत्कृतं सौम्य चिरमस्मिन् दुःखितः । गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः
Transliteration
cirāya yatkṛtaṃ saumya ciramasmin duḥkhitaḥ | gāthāścāpyabravīdvidvāngautamo munisattamaḥ
Translation
“हे सौम्य, जे कार्य उशिरा झाले, त्यामुळे मी दीर्घकाळ दुःखी होतो।” असे म्हणत मुनिश्रेष्ठ विद्वान गौतमांनी गाथाही उच्चारल्या।
Word by Word
चिरायfor a long time
चिराय:
Prayojana (Purpose/for)
TypeNoun
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे कालवाचक), चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजन/कालार्थे
यत्which/that
यत्:
Karma/Anvaya (Relative pronoun)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
कृतम्done
कृतम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत (प्रातिपदिक; √कृ धातु-जन्य क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
चिरम्for long
चिरम्:
Kala (Time)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
अस्मिन्in this (matter)
अस्मिन्:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (Subject)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
गाथाःverses, stanzas
गाथाः:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootगाथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अपिalso
अपि:
Nipata
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
विद्वान्the learned one
विद्वान्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
गौतमःGautama
गौतमः:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootगौतम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; व्यक्तिनाम
मुनिसत्तमःbest of sages
मुनिसत्तमः:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां सत्तमः)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating; Gautama is quoted within the narration
Visual Art Cues
Scene: Gautama, the venerable sage, speaks with a trace of sorrow about the pain caused by delay; disciples listen as he begins to recite gāthās.
Characters & Entities
G
GautamaM
MedhātithiC
Cira-kārīFAQs
Delay can create prolonged suffering; dharma requires discernment to know when patience is virtue and when timely action is needed.
No tīrtha is mentioned; it introduces Gautama’s moral verses.
None.