Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

इदं विष्ण्विति मंत्रेण ततो विष्णुं प्रबोधयेत् । नारदं च मुनिं पश्चान्मन्त्रेणानेन पांडव

Transliteration

idaṃ viṣṇviti maṃtreṇa tato viṣṇuṃ prabodhayet | nāradaṃ ca muniṃ paścānmantreṇānena pāṃḍava

Translation

नंतर ‘इदं विष्णु’ या मंत्राने विष्णूंना प्रबोधावे; आणि मग, हे पांडव, याच मंत्राने मुनि नारदांचेही आवाहन करून पूजन करावे।

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘इति’पूर्वकं वाक्यांश-निर्देशः

• विष्णु: Viṣṇu
• विष्णु: Sambandha (Quotation/उद्धरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘इति’पूर्वकं नामनिर्देशः (quoted form)

• इति: thus/‘…’
• इति: Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणसूचक-अव्यय (quotative particle)

• मन्त्रेण: with the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अनन्तरवाचक-अव्यय (adverb: then/thereafter)

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• प्रबोधयेत्: should awaken
• प्रबोधयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√बुध् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• नारदम्: Nārada
• नारदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• मुनिम्: the sage
• मुनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘नारदम्’ इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: afterwards)

• मन्त्रेण: with the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• अनेन: with this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘मन्त्रेण’ इति पदस्य विशेषणम्

• पाण्डव: O Pāṇḍava
• पाण्डव: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Bābhravya (addressing a Pāṇḍava/Kaurava listener in the frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nārada-kūpa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: A devotee stands by the well with folded hands, reciting ‘Idaṃ Viṣṇu’; a subtle icon of Viṣṇu (śaṅkha-cakra) appears in a radiant vision above water; then the devotee turns to honor Nārada, depicted with vīṇā and ascetic grace.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Nārada
• Pāṇḍava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion follows sacred order: awaken the Lord (Viṣṇu) through mantra, then honor the sage who embodies and transmits that devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within this chapter, the rite is associated with Nārada-kūpa and the Prabodhinī Dvādaśī observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Viṣṇu-prabodhana using the mantra “idaṃ viṣṇu,” followed by honoring/invoking Nārada with the same mantra.