Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34
Devanagari script
नेत्रयोर्मडलं शुक्लं कफाद्भवति पैतृकम् । कृष्णं च मण्डलं वातात्तथा भवति मातृकम्
Transliteration
netrayormaḍalaṃ śuklaṃ kaphādbhavati paitṛkam | kṛṣṇaṃ ca maṇḍalaṃ vātāttathā bhavati mātṛkam
Translation
नेत्रांतील शुक्ल मण्डल कफापासून उत्पन्न होऊन पितृज मानले जाते; आणि कृष्ण मण्डल वातापासून उत्पन्न होऊन मातृज मानले जाते.
Word by Word
नेत्रयोःof the two eyes
नेत्रयोः:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन (genitive dual)
मण्डलम्circle/region
मण्डलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
शुक्लम्white
शुक्लम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
कफात्from phlegm
कफात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकफ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन (ablative singular)
भवतिarises/is
भवति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
पैतृकम्paternal
पैतृकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपैतृक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण ('paternal')
कृष्णम्black/dark
कृष्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
मण्डलम्circle/region
मण्डलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वातात्from wind (vāta)
वातात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयवाचक अव्यय
भवतिarises/is
भवति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
मातृकम्maternal
मातृकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमातृक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण ('maternal')
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)
Visual Art Cues
Scene: Close, symbolic focus on the eyes: the white scleral ring shown as cool kapha/moonlike (paternal), the dark iris/pupil as mobile vāta (maternal), with subtle dual-color aura.
Characters & Entities
N
NetraK
KaphaV
VātaP
PaitṛkaM
MātṛkaFAQs
The Purana links embodied traits to subtle forces and lineage, encouraging respectful awareness of one’s inherited constitution.
No tirtha is referenced; the verse is anatomical/doṣa-based explanation.
None.