Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 102

स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना । दम्भो द्रोहश्च निंदा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा

sa lobhaḥ saha mohena vijetavyo jitātmanā | dambho drohaśca niṃdā ca paiśunyaṃ matsarastathā

तो लोभ—मोहासह—जितात्म्याने अवश्य जिंकावा. त्यातून दंभ, द्रोह, निंदा, पैशुन्य आणि मत्सरही उत्पन्न होतात.

सःthat; he/it (that)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; सर्वनाम
लोभःgreed
लोभः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootlobha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
सहwith
सह:
Sambandha (Association/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक-उपसर्गसदृश (with)
मोहेनwith delusion
मोहेन:
Sahakarana (Accompaniment/सहकारक)
TypeNoun
Rootmoha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन; सहकारक
विजेतव्यःshould be conquered
विजेतव्यः:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi√ji (धातु) + tavya (कृत्-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; विधेय-विशेषण (gerundive: 'to be conquered')
जितात्मनाby one who has conquered himself
जितात्मना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootjita-ātman (प्रातिपदिक; घटक: jita (√ji क्त) + ātman)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन; तत्पुरुष-समास (जितः आत्मा येन)
दम्भःhypocrisy; ostentation
दम्भः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdambha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
द्रोहःtreachery; malice
द्रोहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdroha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
निन्दाcensure; blame
निन्दा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnindā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
पैशुन्यम्slander; backbiting
पैशुन्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpaiśunya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
मत्सरःjealousy; envy
मत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmatsara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
तथाlikewise; also
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Listener: Seekers (implied)

Scene: A warrior-sage (inner hero) holds a shield labeled ‘jitātman’; he subdues two beasts ‘lobha’ and ‘moha’. Behind them trail smaller shadow-figures: hypocrisy, treachery, slander, backbiting, envy—fleeing as light spreads.

FAQs

Self-mastery is required to defeat greed and delusion, which otherwise breed social and moral corruption.

No particular tīrtha is mentioned.

No explicit rite; the discipline taught is inner conquest and ethical speech.