Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः । एकोऽभूत्तयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत

Transliteration

tatastvevaṃ vartato'sya naṃdabhadrasya dhīmataḥ | eko'bhūttayaḥ kaṣṭādvārdhike so'pyanaśyata

Translation

यानंतर अशा रीतीने वागणाऱ्या धीमान नंदभद्राला एक पुत्र झाला; परंतु दुर्दैवाने तोही बाल्यावस्थेतच नष्ट झाला।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्-अर्थे (then/thereupon)

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वय (particle ‘but/indeed’)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

• वर्ततः: of (him) acting/continuing
• वर्ततः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: वृत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of (him) behaving/continuing’

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• नन्दभद्रस्य: of Nandabhadra
• नन्दभद्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: नन्दभद्र (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः कर्मधारयः (proper name)

• धीमतः: of the intelligent (man)
• धीमतः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम्

• एकः: one
• एकः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तयः: (unclear word: ‘tayaḥ’)
• तयः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तय (प्रातिपदिक; uncertain)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पाठ-समस्या: ‘तयः’ अस्फुटम्—सम्भवतः ‘तदा’/‘तस्य’/‘तयोः’ इत्यादि; यथापाठं नामरूपेण ग्रहणम्

• कष्टात्: from hardship/with difficulty
• कष्टात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

• वार्धिके: in old age
• वार्धिके: Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
• Type: Noun
• Root: वार्धिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘वार्धिक’ = वृद्धावस्था/वृद्धिकाल (in old age)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (particle ‘also/even’)

• अनश्यत: perished
• अनश्यत: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; नश् = विनश्यति (to perish)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Visual Art Cues

Scene: A modest household: Nandabhadra and spouse cradle an infant; the scene shifts to mourning with quiet lamps and subdued colors; Nandabhadra’s face shows controlled sorrow, not collapse.

Characters & Entities

• Nandabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the righteous householder may face loss; steadiness in dharma is tested through adversity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as narrative groundwork within the Kaumārikākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; the verse describes a life-event (birth and loss) to frame the ensuing dharma teaching.