Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39
Devanagari script
नार्यास्तस्या नृलोकेऽत्र वरैवाजननिः स्फुटम् । विमानिता या भर्त्रास्यान्न पुत्रः स्याद्गुणैर्युतः
Transliteration
nāryāstasyā nṛloke'tra varaivājananiḥ sphuṭam | vimānitā yā bhartrāsyānna putraḥ syādguṇairyutaḥ
Translation
या मनुष्यलोकी स्त्रियांमध्ये ती दुसरी माता खरोखर श्रेष्ठ आहे. जिचा पती अपमान करतो, तिचा पुत्र गुणवान कसा होईल?
Word by Word
नार्याःof the woman
नार्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन
नृलोकेin the world of men
नृलोके:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th); एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नॄणां लोकः)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb: here)
वराexcellent
वरा:
विधेय (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन; विधेय-विशेषण
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
अजननिःa non-mother (childless woman)
अजननिः:
कर्ता/विधेय (Subject complement)
TypeNoun
Rootअ- (नञ्) + जननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; नञ्-समास/निषेधपूर्वक (a-jananī: ‘non-mother’, i.e., childless)
स्फुटम्clearly
स्फुटम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्फुट (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb: clearly)
विमानिताinsulted
विमानिता:
विधेय (Predicate/relative clause)
TypeAdjective
Rootवि + मान् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; ‘insulted’
याwho
या:
कर्ता (Subject in relative clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
भर्त्राby (her) husband
भर्त्रा:
करण (Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन
अस्याःof this/her
अस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
पुत्रःa son
पुत्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
स्यात्would be/should be
स्यात्:
क्रिया (Potential action/state)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative); प्रथम-पुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद
गुणैःwith virtues
गुणैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); बहुवचन
युतःendowed
युतः:
विधेय/विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त) ‘joined/endowed’; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifies ‘putraḥ’)
Speaker
Aitareya’s mother (continuing her reasoning/complaint)
Visual Art Cues
Scene: A reflective, sorrowful mother speaks about being slighted; the household scene shows the husband’s indifference in the background and the son caught between devotion and family pain.
Characters & Entities
A
AitareyaFAQs
The verse reflects a worldly inference linking honor and auspiciousness; the broader narrative typically challenges such conclusions through dharma and devotion.
No tīrtha is mentioned.
None.