Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 40
Devanagari script
ब्रह्मांडं संवृतं ह्येतत्कटाहेन समंततः । कपित्थस्य यथा बीजं कटाहेन सुसंवृतम्
Transliteration
brahmāṃḍaṃ saṃvṛtaṃ hyetatkaṭāhena samaṃtataḥ | kapitthasya yathā bījaṃ kaṭāhena susaṃvṛtam
Translation
हे ब्रह्मांड सर्व बाजूंनी कटाहासारख्या आवरणाने वेढलेले आहे; जसे कपित्थ (कैथ) फळाचे बीज कठीण कवचाने घट्ट बंदिस्त असते।
Word by Word
ब्रह्माण्डम्the cosmic egg (universe)
ब्रह्माण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); समासः—ब्रह्म + अण्ड (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्धारणार्थ)
संवृतम्covered, enclosed
संवृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + वृ (धातु) → संवृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ब्रह्माण्डम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतु-अर्थे (indeed/for)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); सर्वनाम
कटाहेनby a cauldron/pot
कटाहेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकटाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular)
समन्ततःon all sides, all around
समन्ततः:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
कपित्थस्यof the wood-apple (kapittha)
कपित्थस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपित्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)
यथाas, just like
यथा:
Sambandha (Comparison marker/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमानार्थ (comparative particle)
बीजम्seed
बीजम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
कटाहेनby a cauldron/pot
कटाहेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकटाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular)
सुसंवृतम्well-enclosed, tightly covered
सुसंवृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + सम् + वृ (धातु) → सुसंवृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त) with उपसर्ग/उपपद ‘सु’ (well-); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बीजम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages
Skanda Dialogue
Listener: Pārtha (Arjuna)
Visual Art Cues
Scene: A vast luminous brahmāṇḍa depicted as an egg-like sphere encased in a dark, cauldron-thick shell; beside it, a wood-apple (kapittha) cut open showing a tightly enclosed seed—visual analogy linking micro and macro.
Characters & Entities
B
BrahmāṇḍaK
KaṭāhaK
Kapittha (wood-apple)FAQs
The cosmos is depicted as a bounded, ordered system—an image that supports contemplation on the vastness yet finitude of manifested creation.
None; this is a cosmological analogy.
None.