Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3
Devanagari script
योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् । त्रिनाभि तच्च पंचारं षण्नेमि परिकीर्तितम्
Transliteration
yojanānāṃ tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam | trinābhi tacca paṃcāraṃ ṣaṇnemi parikīrtitam
Translation
त्याचा अक्ष (धुरा)ही (इतक्या) योजनांचा असून त्यावर चक्र प्रतिष्ठित आहे. ते चक्र तीन नाभीचे, पाच आरेचे आणि सहा नेमीचे असे सांगितले आहे.
Word by Word
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (Contrast/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (contrastive particle)
तस्यof it; of that (chariot)
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अक्षःaxle
अक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere; on it
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रतिष्ठितम्is fixed; is set
प्रतिष्ठितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि ‘is fixed/placed’
त्रिनाभिhaving three hubs/navels
त्रिनाभि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि + नाभि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासः (बहुव्रीहिः: यस्य त्रयो नाभयः सः)
तत्that
तत्:
Sambandha (Reference/अन्वय)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पञ्चारम्having five spokes
पञ्चारम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + अर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासः (बहुव्रीहिः: यस्य पञ्च आराः सः)
षण्नेमिhaving six rims/felloes
षण्नेमि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् + नेमि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासः (बहुव्रीहिः: यस्य षट् नेमयः सः)
परिकीर्तितम्is described
परिकीर्तितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + कीर्त् (धातु) → परिकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि ‘is described’
Speaker
Nārada (continuing)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Sūrya-cakra (cosmographic locus)
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Kauravya
Visual Art Cues
Scene: A large, sacred wheel mounted on the solar chariot axle, clearly showing three hubs, five spokes, and six rims; the wheel glows like a yantra against the sky.
Characters & Entities
S
Sun’s chariot wheelFAQs
Cosmic order is portrayed through sacred design, encouraging contemplation of dharma as structured harmony.
None; the verse is about the Sun’s chariot construction.
None.