Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9
Devanagari script
तामसात्पंच जातानि तन्मात्राणि वुदुर्बुधाः । तन्मात्रेभ्यश्च भूतानि वेशेषाः पंच तद्भवाः
Transliteration
tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vudurbudhāḥ | tanmātrebhyaśca bhūtāni veśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ
Translation
तामस अहंकारातून पाच तन्मात्रा उत्पन्न झाल्या, असे बुध म्हणतात. आणि त्या तन्मात्रांतून पाच भूतविशेष (स्थूल तत्त्वे) त्यांच्या कार्यरूपाने प्रकट झाले.
Word by Word
तामसात्from tamas (the tāmasa aspect)
तामसात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपञ्च (अव्यय/संख्याशब्द)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषण (indeclinable numeral)
जातानिborn, produced
जातानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण
तन्मात्राणिthe tanmātras (subtle elements)
तन्मात्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् + मात्रा (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (तस्य मात्राः)
ऊदुःknew, understood
ऊदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद; रूपम्: ऊदुः (विद्)
बुधाःthe wise (sages)
बुधाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
तन्मात्रेभ्यःfrom the tanmātras
तन्मात्रेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतन्मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
भूतानिelements (gross beings)
भूतानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
विशेषाःspecific (gross) forms
विशेषाः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपञ्च (अव्यय/संख्याशब्द)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषण (indeclinable numeral)
तद्भवाःborn from that
तद्भवाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् + भव (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (तस्मात् भवाः = born of that)
Speaker
Nārada
Visual Art Cues
Scene: From a dark, dense tāmasa current emerge five subtle essences as translucent glyphs (sound, touch, form, taste, smell), which then crystallize into five gross elements—ether, air, fire, water, earth—forming a nascent cosmos.
Characters & Entities
T
TanmātrasB
BhūtasT
TamasFAQs
The material world is a graded emergence from subtle to gross; recognizing this hierarchy supports detachment and discernment (viveka).
None.
None.