Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 7
Devanagari script
ततः स्वभावकालाभ्यां स्वरूपाभ्यां समीरितम् । ईक्षणेनैव प्रकृतेर्महत्तत्त्वमजायत
Transliteration
tataḥ svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam | īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata
Translation
त्यानंतर स्वभाव व काळ—हे दोघेही आपल्या-आपल्या स्वरूपानुसार प्रेरित झाल्यावर, केवळ ईक्षणमात्राने प्रकृतीतून महत्तत्त्व उत्पन्न झाले.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (thereupon/then)
स्वभावकालाभ्याम्by nature and time
स्वभावकालाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वभाव + काल (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), द्विवचन; द्वन्द्व-समास (स्वभावः च कालः च)
स्वरूपाभ्याम्by (their) own forms
स्वरूपाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), द्विवचन
समीरितम्was set in motion / impelled
समीरितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + ईर् (धातु) → समीरित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; कर्मणि-भाव (impelled/activated)
ईक्षणेनby (mere) seeing/glance
ईक्षणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootईक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
एवindeed, just
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
प्रकृतेःof Prakṛti
प्रकृतेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
महत्तत्त्वम्the great principle (Mahat-tattva)
महत्तत्त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् + तत्त्व (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (महत् तत्त्वम्)
अजायतarose, was born
अजायत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
Speaker
Nārada
Visual Art Cues
Scene: A subtle vibration passes through the dark matrix of prakṛti; a luminous ‘glance’ descends like a thin beam; from it condenses Mahat as a radiant, orderly sphere or lotus of intelligence emerging from the cosmic waters.
Characters & Entities
P
PrakṛtiK
KālaM
Mahat-tattvaFAQs
The cosmos unfolds through lawful principles—time, inherent nature, and intentionality—implying a meaningful, dharma-aligned order in existence.
None; the verse is part of the cosmological preface.
None.