Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 122
Devanagari script
सविषाश्च कृता नागा निर्विषाः पादकुट्टनैः । पर्वताः पर्वतैरेव निरुच्छ्वासा भृशं कृताः
Transliteration
saviṣāśca kṛtā nāgā nirviṣāḥ pādakuṭṭanaiḥ | parvatāḥ parvataireva nirucchvāsā bhṛśaṃ kṛtāḥ
Translation
पायांच्या कुट्टनप्रहारांनी नाग कधी सविष तर कधी निर्विष झाले. आणि पर्वत पर्वतांवर आदळून इतके चिरडले गेले की जणू ते अत्यंत स्तब्ध व निःश्वास झाले.
Word by Word
सविषाःpoisonous
सविषाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + विष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विषेण सह/युक्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
कृताःmade
कृताः:
Kriya (Resultative predicate/क्रियाविशेष)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Past passive participle ‘made’
नागाःserpents
नागाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
निर्विषाःpoisonless
निर्विषाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + विष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विषरहित); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural
पादकुट्टनैःby foot-trampling
पादकुट्टनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + कुट्टन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पादैः कुट्टनम् = trampling/foot-pounding); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोग, तृतीया, बहुवचन; Instrumental plural
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
पर्वतैःwith mountains
पर्वतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
निरुच्छ्वासाःbreathless
निरुच्छ्वासाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + उच्छ्वास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उच्छ्वासरहित); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Nominative plural
भृशम्excessively
भृशम्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
कृताःmade
कृताः:
Kriya (Resultative predicate/क्रियाविशेष)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Past passive participle ‘made’
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages
Visual Art Cues
Scene: Serpents writhe as their venom is altered by stamping feet; colossal mountains are hurled against mountains, shown as personified peaks gasping and stunned, the earth trembling under the impact.
Characters & Entities
N
NāgasM
MountainsT
Tāraka (implied combatant)FAQs
In the upheaval caused by adharma, even nature’s fixed powers (venom, mountains’ stability) are shaken—showing the urgency of restoring cosmic balance.
No tīrtha is mentioned.
None.