Previous Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 86

एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे । अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी

evaṃ bhṛguṃ cāsmivisarjayitvā kallolakolāhalakautukītaṭe | athopaviśyedamaciṃtayaṃ tadā kiṃ kṛtyamātmānamivaikayogī

अशा रीतीने भृगुला निरोप देऊन, लाटांच्या कोलाहलाने अद्भुत झालेल्या त्या तीरावर मी बसलो आणि विचार करू लागलो—“आता कोणते कर्तव्य उरले आहे?” जणू एकांत योगी आत्मचिंतन करीत आहे.

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: thus)
भृगुम्Bhṛgu
भृगुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक-अव्ययम् (conjunction)
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्
विसर्जयित्वाhaving dismissed
विसर्जयित्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि + सृज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive), ‘having dismissed/sent away’
कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटेon the bank (tāṭa) delightful with wave-noise and tumult
कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्लोल + कोलाहल + कौतुकी + तट (प्रातिपदिकानि)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समासः (विशेषणपूर्वक-तटः), पुं/नपुंसकलिङ्गे (तट-शब्दः पुंलिङ्गः; काव्ये नपुंसकप्रयोगोऽपि), सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम् (Singular)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-बोधक-अव्ययम् (then)
उपविश्यhaving sat down
उपविश्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउप + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive), ‘having sat down’
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)
अचिन्तयम्I thought/pondered
अचिन्तयम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + चिन्त् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्
तदाat that time
तदा:
Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb: then)
किम्what?
किम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formप्रश्नवाचक-सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)
कृत्यम्duty, task
कृत्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)
आत्मानम्self
आत्मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular)
इवas if, like
इव:
Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्ययम् (particle: like/as)
एकयोगीa solitary yogi
एकयोगी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएक + योगी (प्रातिपदिके)
Formकर्मधारय-समासः (‘एकः योगी’), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

Nārada

Tirtha: Mahī-tīra

Type: ghat

Scene: Bhṛgu has departed; the narrator sits alone on the riverbank, waves roaring; posture steady like a yogin, gaze inward; the scene balances dynamic water with inner stillness.

N
Nārada
B
Bhṛgu
T
Taṭa (shore)
K
Kallola (waves)

FAQs

Sacred places inspire both outward dharma and inward contemplation, like a yogin’s self-inquiry.

A wave-resounding shore in the Mahī–Sāgara sacred region (context of the confluence/riverbank).

No formal rite; the verse emphasizes seated reflection (upaveśa, cintana) on dharmic duty.