Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83
Devanagari script
द्वारि स्थितं प्रतिहारं वंचयित्वा च पावकः । पारावतस्य रूपेण प्रविवेश हरांतिकम्
Transliteration
dvāri sthitaṃ pratihāraṃ vaṃcayitvā ca pāvakaḥ | pārāvatasya rūpeṇa praviveśa harāṃtikam
Translation
द्वारावर उभ्या प्रतिहाराला फसवून पावक (अग्नी) पारव्याचे रूप घेऊन हराच्या अंतःसन्निधीत प्रवेशला.
Word by Word
द्वारिat the door
द्वारि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
स्थितम्standing
स्थितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्था (स्था—भ्वादि) (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुं/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रतिहारम् इति विशेषण
प्रतिहारम्the doorkeeper
प्रतिहारम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रतिहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वञ्चयित्वाhaving deceived
वञ्चयित्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√वञ्च् (वञ्चँ—भ्वादि) + णिच् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), णिच्-प्रयोग (causative nuance: 'having deceived')
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
पावकःPāvaka (Agni)
पावकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पारावतस्यof a pigeon
पारावतस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपारावत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
रूपेणin the form
रूपेण:
Karana (Means/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (विशँ—तुदादि)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
हरान्तिकम्near Hara / into Hara’s vicinity
हरान्तिकम्:
Karman (Goal/Object of motion/कर्म)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('near Hara'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)
Tirtha Mahatmya
Type: temple
Visual Art Cues
Scene: Agni, having tricked the gatekeeper, slips inside in the form of a dove—white/grey bird with a faint fiery aura—toward Śiva’s inner chamber.
Characters & Entities
A
Agni (Pāvaka)H
Hara (Śiva)P
Pratīhāra (doorkeeper)D
Dove (Pārāvata)FAQs
Approaching the Divine through deceit reflects spiritual immaturity; purity of intent matters when nearing Śiva.
No particular tīrtha is specified; the scene is Śiva’s inner precinct (Hara’s presence) within the narrative.
None; the verse narrates Agni’s entry by disguise.