Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 57
Devanagari script
तावच्छक्रगजो भीतो मुक्त्वा नादं सुभैरवम् । ध्रियमाणोऽपि यत्नेन चकोर इव तिष्ठति
Transliteration
tāvacchakragajo bhīto muktvā nādaṃ subhairavam | dhriyamāṇo'pi yatnena cakora iva tiṣṭhati
Translation
तेव्हा शक्राचा गज भयभीत होऊन अतिभयंकर गर्जना करू लागला; आणि मोठ्या प्रयत्नाने आवरला तरी चकोर पक्ष्यासारखा स्थिर उभा राहिला।
Word by Word
तावत्so long/then (until that point)
तावत्:
Adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (काल/परिमाणवाचक अव्यय) — ‘तावत्’ = ‘तावद्/तावत्कालम्’
शक्रगजःIndra’s elephant
शक्रगजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक) + गज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शक्रस्य गजः)
भीतःfrightened
भीतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) → भीत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle)
मुक्त्वाhaving released/letting out
मुक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
नादम्a roar/sound
नादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सुभैरवम्very terrifying
सुभैरवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + भैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सु-भैरव’ = अत्यन्तभैरवः (intensifying prefix)
ध्रियमाणःbeing held
ध्रियमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (passive present participle)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/समुच्चय/अपि=even/also)
यत्नेनwith effort
यत्नेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
चकोरःa cakora bird
चकोरः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootचकोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इवlike/as if
इव:
Upamana-marker (उपमासूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (उपमावाचक निपात)
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: Airāvata, eyes wide with terror, releases a dreadful trumpet; attendants strain to restrain him, yet he freezes in place, poised like a cakora bird—still, alert, and tense amid dust and clamor.
Characters & Entities
I
Indra (Śakra)Ś
Śakragaja (Airāvata, implied)FAQs
Even the mightiest supports of kingship can falter; steadiness must be regained through discipline and restraint.
No holy site is referenced.
None.