Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

अथाग्रेसरसंपत्त्या रथिनो जयमाययुः । कस्ते सखाभवत्पूर्वं हिरण्याक्षवधे विभो

Transliteration

athāgresarasaṃpattyā rathino jayamāyayuḥ | kaste sakhābhavatpūrvaṃ hiraṇyākṣavadhe vibho

Translation

मग अग्रभागी लाभ मिळाल्याने रथी योद्धे विजयाच्या जवळ पोहोचले. हे विभो! हिरण्याक्षवधात पूर्वी तुझ्यासमान सखा कोण होता?

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: atha (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमार्थक

• अग्रेसरसंपत्त्या: by the support/advantage of a leader
• अग्रेसरसंपत्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: agresara + saṃpatti (अग्रेसर प्रातिपदिक + संपत्ति प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (करण), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘अग्रेसरस्य संपत्त्या’ = by the advantage/aid of a leader

• रथिनः: the chariot-warriors
• रथिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rathin (रथिन् प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• जयम्: victory
• जयम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: jaya (जय प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आययुः: attained/reached
• आययुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: i (इ धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (किम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता), एकवचन; प्रश्नवाचक

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tvad (त्वद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• सखा: friend
• सखा: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sakhā (सखा प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• अभवत्: was/became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (भू धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfect-like), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Sambandha (Temporal modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: pūrvam (पूर्वम् अव्यय/नपुंसक)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb: formerly)

• हिरण्याक्षवधे: in the slaying of Hiraṇyākṣa
• हिरण्याक्षवधे: Adhikarana (Occasion/context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: hiraṇyākṣa + vadha (हिरण्याक्ष प्रातिपदिक + वध प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘हिरण्याक्षस्य वधे’

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: vibhu (विभु प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Indra (within Nārada’s narration)

Characters & Entities

• Indra
• Viṣṇu
• Hiraṇyākṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering divine victories restores faith and courage in present trials.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse recalls an avatāra-episode (Hiraṇyākṣa’s slaying).

What ritualistic prescription is mentioned?

None.