Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च रोषात्ताम्रविलोचनः । ध्यात्वास्त्रं गारुडं दिव्यं बाणं संधाय कार्मुके

Transliteration

niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca roṣāttāmravilocanaḥ | dhyātvāstraṃ gāruḍaṃ divyaṃ bāṇaṃ saṃdhāya kārmuke

Translation

तो दीर्घ व उष्ण श्वास सोडीत होता; क्रोधाने त्याचे डोळे तांबूस झाले. त्याने दिव्य गारुडास्त्राचे ध्यान करून धनुष्यावर बाण चढविला.

Word by Word

• निःश्वसन्: sighing/breathing out
• निःश्वसन्: Karta (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √श्वस् (धातु; श्वासप्रश्वासयोः)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘breathing out/sighing’

• दीर्घम्: long
• दीर्घम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म/क्रियाविशेषण), एकवचन; निःश्वसन् इति क्रियाविशेषणम्

• उष्णम्: hot
• उष्णम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म/क्रियाविशेषण), एकवचन; दीर्घम् इव निःश्वासस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Connector (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय—समुच्चय (conjunction)

• रोषात्: from anger
• रोषात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: रोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; हेतौ—‘from/through anger’

• ताम्रविलोचनः: whose eyes were copper-red
• ताम्रविलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक) + विलोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (ताम्राणि विलोचनानि यस्य)

• ध्यात्वा: having contemplated
• ध्यात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु; चिन्तायाम्/ध्यान)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having meditated/visualized’

• अस्त्रम्: weapon (missile)
• अस्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• गारुडम्: Garuda-related (Gāruḍa)
• गारुडम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गारुड (प्रातिपदिक; गरुड-सम्बन्धि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषणम्

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषणम्

• बाणम्: arrow
• बाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• संधाय: having fitted/placed
• संधाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + √धा (धातु; धारणे/स्थापने)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having fixed/placed (on the bow)’; उपसर्गः सम्-

• कार्मुके: on the bow
• कार्मुके: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्मुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (क्वचित् पुं), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Kubera exhales hotly, eyes copper-red with anger; he closes his mind into meditation, visualizing the Gāruḍa weapon; then he nocks a shining arrow on a taut bow, poised to release.

Characters & Entities

• Gāruḍāstra (Gāruḍa weapon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner focus (dhyāna) directs power; even in conflict, disciplined invocation determines outcome.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

No public ritual is prescribed; the verse depicts meditative invocation of an astra (weapon-mantra tradition).