Adhyaya 51

Verse 1

सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सेतुयात्राक्रमं द्विजाः । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात्

सूत म्हणाले—हे द्विजांनो! आता मी सेतुयात्रेचा योग्य क्रम सांगतो; तो ऐकल्याने मनुष्य क्षणात सर्व पापांतून मुक्त होतो।

Verse 2

स्नात्वाचम्य विशुद्धात्मा कृतनित्यविधिः सुधीः । रामनाथस्य तुष्ट्यर्थं प्रीत्यर्थं राघवस्य च

स्नान करून आचमन करीत, अंतःकरणाने शुद्ध होऊन व नित्यकर्मे पूर्ण करून, सुज्ञ यात्रेकरू रामनाथाच्या तुष्टीस व राघवाच्या (रामाच्या) प्रीतिसाठी आचरण करतो।

Verse 3

भोजयित्वा यथाशक्ति ब्राह्मणान्वेदपारगान् । भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुंड्रांकितमस्तकः

यथाशक्ती वेदपारंगत ब्राह्मणांना भोजन घालून, सर्वांगाला भस्म लावून व मस्तकी त्रिपुंड्र धारण करून राहावे।

Verse 4

गोपीचन्दनलिप्तो वा स्वभालेऽप्यूर्ध्वपुंड्रकः । रुद्राक्ष मालाभरणः सपवित्रकरः शुचिः

किंवा गोपीचंदनाचा लेप करून कपाळावर ऊर्ध्वपुंड्र धारण करावे; रुद्राक्षमाळा परिधान करून, हातात पवित्रक (अंगठी) ठेवून शुचिर्भूत व नियमशील राहावे।

Verse 5

सेतुयात्रां करिष्येऽहमिति संकल्प्य भक्तितः । स्वगृहात्प्रव्रजेन्मौनी जपन्नष्टाक्षरं मनुम्

“मी सेतुयात्रा करीन” असा भक्तिभावाने संकल्प करून, मौन धारण करून घरातून निघावे आणि पवित्र अष्टाक्षरी मंत्राचा अखंड जप करीत जावे।

Verse 6

पंचाक्षरं नाममंत्रं जपेन्नियतमानसः । एकवारं हविष्याशी जितक्रोधो जितेंद्रियः

नियत मनाने पंचाक्षरी नाममंत्राचा जप करावा; हविष्य (यज्ञीय साधा आहार) घेऊन दिवसातून एकदाच भोजन करावे, क्रोध जिंकावा व इंद्रिये संयमित ठेवावीत।

Verse 7

पादुकाछत्ररहितस्तांबूलपरिवर्जितः । तैलाभ्यंगविहीनश्च स्त्रीसंगादिविवर्जितः

पादुका व छत्र न घेता चालावे; तांबूल टाळावे; तेल-अभ्यंग करू नये आणि स्त्रीसंग तसेच तत्सम भोगांपासून दूर राहावे।

Verse 8

शौचाद्याचारसंयुक्तः सन्ध्योपास्तिपरायणः । गायत्र्युपास्ति कुर्वाणस्त्रिसंध्यं रामचिंतकः

शौचादी सदाचाराने युक्त होऊन संध्योपासनेत तत्पर राहावे; त्रिसंध्येला गायत्री-उपासना करीत रामचिंतनात मग्न राहावे।

Verse 9

मध्येमार्गं पठन्नित्यं सेतुमाहात्म्यमादरात् । पठन्रामायणं वापि पुराणांतरमेव वा

मार्गात दररोज आदराने सेतु-माहात्म्याचे वाचन करावे; किंवा रामायणाचे पठण करावे, अथवा अन्य कोणत्याही पुराणाचेही।

Verse 10

व्यर्थवाक्यानि संत्यज्य सेतुं गच्छेद्विशुद्धये । प्रतिग्रहं न गृह्णीयान्नाचारांश्च परित्यजेत्

व्यर्थ बोलणे टाकून शुद्धीसाठी सेतूस जावे। प्रतिग्रह (दान स्वीकारणे) करू नये आणि सदाचार सोडू नये।

Verse 11

कुर्यान्मार्गे यथाशक्ति शिवविष्ण्वादिपूजनम् । वैश्वदेवादिकर्माणि यथाशक्ति समाचरेत्

मार्गात यथाशक्ति शिव-विष्णु इत्यादी देवांचे पूजन करावे; तसेच वैश्वदेव आदी कर्मेही सामर्थ्यानुसार करावीत.

Verse 12

ब्रह्मयज्ञमुखान्धर्मा न्प्रकुर्याच्चाग्निपूजनम् । अतिथिभ्योऽन्नपानादि संप्रदद्याद्यथाबलम्

ब्रह्मयज्ञ आदी धर्मकर्मे करावीत आणि अग्नीचे पूजनही करावे; तसेच यथाबल अतिथींना अन्न-पान इत्यादी द्यावे.

Verse 13

दद्याद्भिक्षां यतिभ्योऽपि वित्तशाठ्यं परित्यजन् । शिवविष्ण्वादि नामानि स्तोत्राणि च पठेत्पथि

धनातील कंजूषपणा सोडून यतींनाही भिक्षा द्यावी; आणि मार्गात शिव-विष्णु आदींची नावे व स्तोत्रे पठण करावे.

Verse 14

धर्ममेव सदा कुर्यान्निषिद्धानि परित्यजेत् । इत्यादिनियमोपेतः सेतुमूलं ततो व्रजेत्

नेहमी फक्त धर्मच करावा आणि निषिद्ध कर्मे टाकावीत. अशा नियमांनी युक्त होऊन मग सेतुमूळाकडे प्रस्थान करावे.

Verse 15

पाषाणं प्रथमं दद्यात्तत्र गत्वा समाहितः । तत्रावाह्य समुद्रं च प्रणमेत्तदनंतरम्

समाहित चित्ताने तेथे जाऊन प्रथम पाषाण अर्पण करावा। नंतर समुद्राचे आवाहन करून तत्क्षणी त्यानंतर नमस्कार करावा।

Verse 16

अर्घ्यं दद्यात्समुद्राय प्रार्थयेत्तदनंतरम् । अनुज्ञां च ततः कुर्यात्ततः स्नायान्महोदधौ

समुद्राला अर्घ्य द्यावे आणि त्यानंतर प्रार्थना करावी। मग अनुज्ञा मागून महोदधीत स्नान करावे।

Verse 17

मुनीनामथ देवानां कपीनां पितृणां तथा । प्रकुर्यात्तर्पणं विप्रा मनसा संस्मरन्हरिम्

हे विप्रहो, मनाने हरि स्मरून मुनी, देव, कपी आणि पितर यांचे विधिपूर्वक तर्पण करावे।

Verse 18

पाषाणसंख्या । पाषाणसप्तकं दद्यादेकं वा विप्रपुंगवाः । पाषाणदानात्सफलं स्नानं भवति नान्यथा

हे विप्रश्रेष्ठांनो, सात पाषाण किंवा एक तरी अर्पण करावा। पाषाणदानानेच स्नान सफल होते, अन्यथा नाही।

Verse 19

पाषाणदानमंत्रः । पिप्पलादसमुत्पन्ने कृत्ये लोकभयंकरे । पाषाणं ते मया दत्तमाहारार्थं प्रकल्प्यताम्

हे पिप्पलादसमुत्पन्न, लोकभयंकरी कृत्या! हा पाषाण मी तुला दिला आहे; तो तुझ्या आहारासाठी नियोजित होवो.

Verse 20

सान्निध्यप्रार्थनामन्त्रः । विश्वार्चि त्वं घृताचि त्वं विश्वयाने विशांपते । सान्निध्यं कुरु मे देव सागरे लवणांभसि

सान्निध्य-प्रार्थना मंत्र— हे विश्वज्योती, हे घृतदीप्त ज्वाला, हे विश्वयानाचे अधिपती, प्रजांचा स्वामी! हे देव, या लवणजलसमुद्रात मला तुझे सान्निध्य प्रदान कर।

Verse 21

नमस्कारमन्त्रः । नमस्ते विश्वगुप्ताय नमो विष्णो ह्यपांपते । नमो हिरण्यशृंगाय नदीनां पतये नमः । समुद्राय वयूनाय प्रोच्चार्य प्रणमेत्तथा

नमस्कार मंत्र— विश्वरक्षकास नमस्कार; हे विष्णो, जलांचे स्वामी, तुला नमस्कार। सुवर्णशृंगधारकास नमस्कार; नद्यांच्या अधिपतीस नमस्कार। समुद्र—‘वयून’ (प्रज्ञावान) असे उच्चारून तसेच प्रणाम करावा।

Verse 22

अर्घ्यमन्त्रः । सर्वरत्नमय श्रीमन्सर्वरत्नाकराकर । सर्वरत्नप्रधानस्त्वं गृहाणार्घ्यं महोदधे

अर्घ्य मंत्र— हे सर्वरत्नमय श्रीमान, हे सर्वरत्नाकरांचा आधार! तू सर्वरत्नांमध्ये प्रधान आहेस; हे महोदधी, हे अर्घ्य स्वीकार।

Verse 23

अनुज्ञापनमंत्रः । अशेषजगदाधार शंखचक्रगदा धर । देहि देव ममानुज्ञां युष्मत्तीर्थनिषेवणे

अनुज्ञा-प्रार्थना मंत्र— हे अशेष जगताचा आधार, शंख-चक्र-गदा धारण करणाऱ्या! हे देव, तुमच्या तीर्थसेवनासाठी मला अनुज्ञा द्या।

Verse 24

प्रार्थनामंत्रः । प्राच्यां दिशि च सुग्रीवं दक्षिणस्यां नलं स्मरेत्

प्रार्थना मंत्र— पूर्व दिशेस सुग्रीवाचे स्मरण करावे आणि दक्षिण दिशेस नलाचे स्मरण करावे।

Verse 25

प्रतीच्यां मैंदनामानमुदीच्यां द्विविदं तथा । रामं च लक्ष्मणं चैव सीतामपि यशस्विनीम्

पश्चिमेस मुख करून मैंद या नावाचे स्मरण करावे, तसेच उत्तरेस द्विविदाचे. तसेच श्रीराम, लक्ष्मण आणि यशस्विनी सीतेचेही स्मरण करावे.

Verse 26

अंगदं वायुतनयं स्मरेन्मध्ये विभीषणम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि प्राविशंस्त्वा महोदधे

अंगद व वायुपुत्र (हनुमान) यांचे स्मरण करावे, आणि समोर मध्यभागी विभीषणाचे स्मरण करावे. हे महोदधे! पृथ्वीवरील जी जी तीर्थे आहेत, ती सर्व तुझ्यात प्रवेश पावली आहेत.

Verse 27

स्नानस्य मे फलं देहि सर्वस्मात्त्राहि मांहसः । हिरण्यशृंगमित्याभ्यां नाभ्यां नारायणं स्मरेत्

“माझ्या स्नानाचे फळ दे; सर्व पापांपासून मला वाचव।” ‘हिरण्यशृंग…’ इत्यादी दोन उच्चार जपत नाभिस्थानी नारायणाचे स्मरण करावे.

Verse 28

ध्यायन्नारायणं देवं स्नानादिषु च कर्मसु । ब्रह्मलोकमवाप्नोति जायते नेह वै पुनः

स्नान इत्यादी कर्मांमध्ये देव नारायणाचे ध्यान केल्यास ब्रह्मलोक प्राप्त होतो आणि मग या लोकी पुन्हा जन्म होत नाही.

Verse 29

सर्वेषामपि पापानां प्रायश्चित्तं भवेत्ततः । प्रह्लादं नारदं व्यासमंबरीषं शुकं तथा । अन्यांश्च भगवद्भक्तांश्चिंतयेदेकमानसः

त्यानंतर ते सर्व पापांचे प्रायश्चित्त ठरते. एकाग्र मनाने प्रह्लाद, नारद, व्यास, अंबरीष, शुक तसेच इतर भगवद्भक्तांचे चिंतन करावे.

Verse 30

स्नानमन्त्रः । वेदादिर्यो वेदवसिष्ठयोनिः सरित्पतिः सागररत्नयोनिः । अग्निश्च तेजश्च इलां च तेजो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः

स्नानमंत्र—जो वेदांचा आदिस्रोत, वेदविद्या व वसिष्ठांचा उगम; नद्यांचा अधिपती, रत्नांची योनी असा सागर; अग्नी व तेज, पृथ्वीचे तेज; तोच रेतोधारी विष्णु, अमृताची नाभी।

Verse 31

इदं ते अन्याभिरसमानमद्भिर्याः काश्च सिंधुं प्रविशंत्यापः । सर्पो जीर्णामिव त्वचं जहामि पापं शरीरात्सशिरस्कोऽभ्युपेत्य

हे तुझ्यासाठी—इतर जलांपेक्षा अनुपम अशा त्या जलांसह, जी सर्व आपः सिंधूत प्रवेश करतात। जसा सर्प जीर्ण त्वचा टाकून देतो, तसा मी या पवित्र जलाजवळ येऊन, शिरासहित देहातून पाप टाकून देतो।

Verse 32

समुद्राय वयूनाय नमस्कुर्यात्पुनर्द्विजाः । सर्वतीर्थमयं शुद्धं नदीनां पतिमंबुधिम्

त्यानंतर द्विजाने पुन्हा सर्वज्ञ समुद्राला नमस्कार करावा—जो शुद्ध, सर्वतीर्थमय आणि नद्यांचा अधिपती असा अंबुधी आहे।

Verse 33

द्वौ समुद्राविति पुनः प्रोच्चार्य स्नानमाचरेत् । ब्रह्मांडोदरतीर्थानि करस्पृष्टानि ते रवे

‘द्वौ समुद्रौ’ असे पुन्हा उच्चारून स्नान करावे. आणि म्हणावे—‘हे रवी! ब्रह्मांडाच्या उदरातील तीर्थे तुझ्या किरणांनी स्पर्शिली जाऊन (इथे) प्रकट होतात.’

Verse 34

तेन सत्येन मे सेतौ तीर्थं देहि दिवाकर । प्राच्यां दिशि च सुग्रीवमित्यादिक्रमयोगतः

त्या सत्याच्या बळावर, हे दिवाकर! सेतूवर मला तीर्थलाभ दे. आणि पूर्व दिशेस सुग्रीव इत्यादींचे स्मरण—विधिक्रमाने—करावे।

Verse 35

स्मृत्वा भूयो द्विजाः सेतौ तृतीयं स्नानमाचरेत् । देवीपत्तनमारभ्य प्रव्रजेद्यदि मानवः

हे द्विजांनो! पुन्हा स्मरण करून सेतूतीर्थी तृतीय स्नान करावे. जर मनुष्य देवीपत्तनापासून यात्रा आरंभ करील, तर या विधीनुसार पुढे जावे.

Verse 36

तदा तु नवपाषाणमध्ये सेतौ विमुक्तिदे । स्नानमंबुनिधौ कुर्यात्स्वपापौघापनुत्तये

मग मुक्तिदाता सेतूवरील नव पाषाणांच्या मध्यभागी, आपल्या पापसमूहाच्या नाशासाठी समुद्रात स्नान करावे.

Verse 37

दर्भशय्यापदव्या चेद्गच्छे त्सेतुं विमुक्तिदम् । तदा तत्रोदधावेव स्नानं कुर्याद्विमुक्तये

जर दर्भशय्येने चिन्हित मार्गाने मुक्तिदाता सेतूकडे जाईल, तर तेथेच त्या समुद्रात मुक्तीसाठी स्नान करावे.

Verse 38

तर्पणविधिः । पिप्पलादं कविं कण्वं कृतांतं जीवितेश्वरम् । मन्युं च कालरात्रिं च विद्यां चाहर्गणेश्वरम्

तर्पणविधी: पिप्पलाद, कवि, कण्व, कृतांत, जीवितेश्वर; तसेच मन्यु, कालरात्रि, विद्या आणि अहर्गणेश्वर—यांना तर्पण द्यावे.

Verse 39

वसिष्ठं वामदेवं च पराशरमुमापतिम् । वाल्मिकिं नारदं चैव वालखिल्यान्मुनींस्तथा

आणि वसिष्ठ व वामदेव; पराशर व उमापति; वाल्मीकि व नारद; तसेच वालखिल्य मुनींनाही तर्पण द्यावे.

Verse 40

नलं नीलं गवाक्षं च गवयं गन्धमादनम् । मैंदं च द्विविदं चैव शरभं चर्षभं तथा

नल, नील, गवाक्ष, गवय, गंधमादन, मैंद, द्विविद तसेच शरभ व ऋषभ—या सर्वांना तर्पण अर्पावे।

Verse 41

सुग्रीवं च हनूमंतं वेगदर्शनमेव च । रामं च लक्ष्मणं सीतां महाभागां यशस्विनीम्

सुग्रीव व हनुमान, तसेच वेगदर्शन यांनाही; आणि राम, लक्ष्मण व महाभागा यशस्विनी सीता हिला तर्पण अर्पावे।

Verse 42

त्रिः कृत्वा तर्पयेदेतान्मंत्रानुक्त्वा यथाक्रमम् । विभोश्च तत्तन्नामानि चतुर्थ्यंतानि वै द्विजाः

हे द्विजांनो! मंत्र यथाक्रम उच्चारून तीनदा यांना तृप्त करावे; आणि विभूचे त्या-त्या नामांचे उच्चारण चतुर्थी (दातिव) विभक्तीत करावे।

Verse 43

देवा नृषीन्पितॄंश्चैव विधिवच्च तिलोदकैः । द्वितीयांतानि नामानि चोक्त्वा तर्पयेद्द्विजाः

हे द्विजांनो! तिळमिश्रित जलाने विधिपूर्वक देव, नृषी व पितर यांना तर्पण द्यावे; आणि नावे द्वितीया (कर्म) विभक्तीत उच्चारून तृप्त करावे।

Verse 44

तर्पयेत्सपवित्रस्तु जले स्थित्वा प्रसन्नधीः । तर्पणात्सर्वतीर्थेषु स्नानस्य फलमाप्नुयात्

पवित्र धारण करून, जलात उभे राहून प्रसन्नचित्ताने तर्पण करावे; तर्पणाने सर्व तीर्थांतील स्नानाचे फळ प्राप्त होते।

Verse 45

एवमेतांस्तर्पयित्वा नमस्कृत्योत्तरेज्जलात् । आर्द्रवस्त्रं परित्यज्य शुष्कवासःसमावृतः

अशा रीतीने तर्पण करून व नमस्कार करून जलातून बाहेर यावे। ओले वस्त्र टाकून देऊन कोरडे वस्त्र परिधान करावे।

Verse 46

आचम्य सपवित्रश्च विधिवच्छ्राद्धमाचरेत् । पिंडान्पितृभ्यो दद्याच्च तिलतण्डुलकैस्तथा

आचमन करून व पवित्र (दर्भवलय) धारण करून विधिपूर्वक श्राद्ध करावे। तसेच तिळ व तांदुळांसह पितरांना पिंडदान करावे।

Verse 47

एतच्छ्राद्धमशक्तस्य मया प्रोक्तं द्विजोत्तमाः । धनाढ्योऽन्नेन वै श्राद्धं षड्रसेन समाचरेत्

हे द्विजोत्तमांनो! अशक्त व्यक्तीसाठी हे श्राद्ध मी सांगितले आहे. परंतु जो धनाढ्य असेल त्याने षड्रसयुक्त अन्नाने नक्कीच श्राद्ध करावे।

Verse 48

गोभूतिलहिरण्यादिदानं कुर्यात्समृद्धिमान् । रामचन्द्रधनुष्कोटावेवमेव समाचरेत्

जो समृद्ध असेल त्याने गाय, भूमी, तीळ, सुवर्ण इत्यादी दान करावे. ‘रामचंद्रधनुष्यकोटी’ या स्थानीही याच प्रकारे विधी करावा।

Verse 49

पाषाणदानपूर्वाणि तर्पणांतानि वै द्विजाः । सेतुमूले यथैतानि विधिवद्व्यतनोद्द्विजाः

हे द्विजांनो! पाषाणदानापासून तर्पणापर्यंत हे सर्व विधी सेतुमूळी याच प्रकारे विधिपूर्वक पार पाडावेत।

Verse 50

चक्रतीर्थं ततो गत्वा तत्रापि स्नानमाचरेत् । पश्येच्च सेत्वधिपतिं देवं नारायणं हरिम्

त्यानंतर चक्रतीर्थास जाऊन तेथेही स्नान करावे। आणि सेतूचे अधिपती देव—भगवान नारायण, हरि—यांचे दर्शन घ्यावे।

Verse 51

गच्छन्पश्चिममार्गेण तत्रत्ये चक्रतीर्थके । स्नात्वा दर्भशयं देवं प्रपश्येद्भक्तिपूर्वकम्

पश्चिम मार्गाने जाऊन तेथील चक्रतीर्थात स्नान करावे। स्नान करून दर्भावर शयन करणाऱ्या देवाचे (दर्भशय) भक्तिपूर्वक दर्शन घ्यावे।

Verse 52

कपितीर्थं ततः प्राप्य तत्रापि स्नानमाचरेत् । सीताकुंडं ततः प्राप्य तत्रापि स्नानमाचरेत्

मग कपितीर्थास पोहोचून तेथेही स्नान करावे। त्यानंतर सीताकुंडास पोहोचून तेथेही स्नान करावे।

Verse 53

ऋणमोचनतीर्थं तु ततः प्राप्य महाफलम् । स्नात्वा प्रणम्य रामं च जानकीरमणं प्रभुम्

त्यानंतर महाफलदायी ऋणमोचनतीर्थास पोहोचून स्नान करावे। स्नान करून जानकीरमण प्रभु श्रीरामांना प्रणाम करावा।

Verse 54

गच्छेल्लक्ष्मणतीर्थं तु कण्ठादुपरि वापनम् । कृत्वा स्नायाच्च तत्रापि दुष्कृतान्यपि चिन्तयन्

मग लक्ष्मणतीर्थास जावे। कंठाच्या वर ‘वापनम्’ (व्रत/कर्म) करून तेथेही स्नान करावे, आणि आपल्या दुष्कृत्यांचेही चिंतन करावे।

Verse 55

ततः स्नात्वा रामतीर्थे ततो देवालयं व्रजेत् । स्नात्वा पापविनाशने च गंगायमुनयोस्तथा

त्यानंतर रामतीर्थात स्नान करून देवालयास जावे। पापविनाशक तीर्थात पुन्हा स्नान करून, तसेच गंगा व यमुना नामक तीर्थांतही स्नान करावे।

Verse 56

सावित्र्यां च सरस्वत्यां गायत्र्यां च द्विजोत्तमाः । स्नात्वा च हनुमत्कुण्डे ततः स्नायान्महाफले । ब्रह्मकुण्डं ततः प्राप्य स्नायाद्विधिपुरःसरम्

हे द्विजोत्तमांनो! सावित्री, सरस्वती व गायत्री तीर्थांत स्नान करा. हनुमत्कुंडात स्नान करून मग महाफलदायक तीर्थात स्नान करावे. त्यानंतर ब्रह्मकुंडास पोहोचून विधिनियमांनुसार स्नान करावे.

Verse 57

नागकुण्डं ततः प्राप्य सर्वपापविनाशनम् । स्नानं कुर्यान्नरो विप्रा नरकक्लेशनाशनम् । गंगाद्याः सरितः सर्वास्तीर्थानि सकलान्यपि

त्यानंतर सर्वपापविनाशक नागकुंडास प्राप्त होऊन, हे विप्रांनो, मनुष्याने तेथे स्नान करावे; ते नरकक्लेशांचा नाश करते. तेथे गंगा इत्यादी सर्व नद्या व सर्व तीर्थे एकत्रित स्वरूपाने आहेत.

Verse 58

सर्वदा नागकुंडे तु वसंति स्वाघशांतये । अनंतादिमहानागैरष्टाभिरिदमुत्तमम्

नागकुंडात महानाग सदैव आपल्या पापशांतीसाठी वास करतात. अनंत आदि आठ महा-नागांनी हे उत्तम तीर्थ विभूषित आहे.

Verse 59

कल्पितं मुक्तिदं तीर्थं रामसेतौ शिवंकरम् । अगस्त्यकुण्डं संप्राप्य ततः स्नायादनुत्तमम्

रामसेतूवर प्राचीन कल्पनेने स्थापित, मोक्षदायक व शिवकृपेने कल्याणकारी असे पवित्र तीर्थ आहे. त्यानंतर अगस्त्यकुंडास पोहोचून त्या अनुपम जलात स्नान करावे.

Verse 60

अथाग्नितीर्थमासाद्य सर्वदुष्कर्मनाशनम् । स्नात्वा संतर्प्य विधिवच्छ्राद्धं कुर्यात्पितॄन्स्मरन्

नंतर सर्व दुष्कर्मांचा नाश करणाऱ्या अग्नितीर्थास जाऊन स्नान करावे, विधिपूर्वक तर्पण द्यावे आणि पितरांचे स्मरण करून नियमाने श्राद्ध करावे।

Verse 61

गोभूहिरण्य धान्यादि ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । दत्त्वाग्नितीर्थतीरे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

अग्नितीर्थाच्या तीरावर आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना गाय, भूमी, सुवर्ण, धान्य इत्यादी दान केल्यास सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते।

Verse 62

अथवा यानि तीर्थानि चक्रतीर्थमुखानि वै । अनुक्रांतानि विप्रेंद्राः सर्वपापहराणि तु

किंवा, हे विप्रश्रेष्ठांनो! चक्रतीर्थापासून आरंभ करून येथे वर्णिलेली व अनुक्रांत झालेली सर्व तीर्थे निश्चयाने सर्व पापांचे हरण करणारी आहेत।

Verse 63

स्नायात्तदनुपूर्वेण स्नायाद्वापि यथारुचि । स्नात्वैवं सर्वतीर्थेषु श्राद्धादीनि समाचरेत्

त्या क्रमाने स्नान करावे, किंवा इच्छेनुसारही स्नान करावे. अशा रीतीने सर्व तीर्थांत स्नान करून श्राद्धादी विधी यथाविधी करावेत।

Verse 64

पश्चाद्रामेश्वरं प्राप्य निषेव्य परमेश्वरम् । सेतुमाधवमागत्य तथा रामं च लक्ष्मणम्

यानंतर रामेश्वरास पोहोचून परमेश्वराची विधिपूर्वक उपासना करावी. मग सेतुमाधवाकडे येऊन तसेच राम व लक्ष्मण यांनाही वंदन करावे।

Verse 65

सीतां प्रभंजनसुतं तथान्यान्कपिसत्तमान् । तत्रत्य सर्वतीर्थेषु स्नात्वा नियमपूर्वकम्

सीता, प्रभंजनपुत्र हनुमान व इतर श्रेष्ठ वानरवीरांना नमस्कार करून, तेथील सर्व तीर्थांत नियमपूर्वक स्नान करावे।

Verse 66

प्रणम्य रामनाथं च रामचंद्रं तथापरान् । नमस्कृत्य धनुष्कोटिं ततः स्नातुं व्रजेन्नरः

रामनाथ, रामचंद्र व इतर पूज्यांना प्रणाम करून, धनुष्कोटीला नमस्कार करून मग मनुष्य स्नानास जावा।

Verse 67

तत्र पाषाण दानादिपूर्वोक्तनियमं चरेत् । धनुष्कोटौ च दानानि दद्याद्वित्तानुसारतः

तेथे पाषाणदान इत्यादी पूर्वोक्त नियमांचे पालन करावे; आणि धनुष्कोटी येथे आपल्या सामर्थ्यानुसार दान द्यावे।

Verse 68

क्षत्रं गाश्च तथान्यानि वस्त्राण्यन्यानि चादरात् । ब्राह्मणेभ्यो वेदविद्भ्यो दद्याद्वित्तानुसारतः

आदराने, आपल्या सामर्थ्यानुसार, क्षेत्र/भूमी, गायी, वस्त्रे व इतर वस्तू वेदज्ञ ब्राह्मणांना दान द्यावीत।

Verse 69

कोटितीर्थं ततः प्राप्य स्नायान्नियमपूर्वकम् । ततो रामेश्वरं देवं प्रणमेद्वृषभध्वजम्

नंतर कोटितीर्थास पोहोचून नियमपूर्वक स्नान करावे; त्यानंतर वृषभध्वज देव रामेश्वरास प्रणाम करावा।

Verse 70

विभवे सति विप्रेभ्यो दद्यात्सौवर्णदक्षिणाम् । तिलान्धान्यं च गां क्षेत्रं वस्त्राण्यन्यानि तंडुलान्

विभव असल्यास ब्राह्मणांना सुवर्ण-दक्षिणा द्यावी; तसेच तीळ, धान्य, गाय, जमीन, वस्त्रे, इतर द्रव्ये आणि तांदूळही द्यावेत।

Verse 71

दद्याद्वित्तानुसारेण वित्तलोभविवर्जितः । धूपं दीपं च नैवेद्यं पूजोपकरणानिच

धनलोभ टाळून आपल्या सामर्थ्यानुसार दान द्यावे—धूप, दीप, नैवेद्य आणि पूजेची इतर सामग्रीही।

Verse 72

रामेश्वराय देवाय दद्याद्वित्तानुसारतः । स्तुत्वा रामेश्वरं देवं प्रणम्य च सभक्तिकम्

देव रामेश्वराला आपल्या सामर्थ्यानुसार अर्पण करावे; त्या रामेश्वर देवाची स्तुती करून भक्तिभावाने नमस्कार करावा।

Verse 73

अनुज्ञाप्य ततो गच्छत्सेतुमाधवसंनिधिम् । तस्मै दत्त्वा च धूपादीननुज्ञाप्य च माधवम्

त्यानंतर अनुमती घेऊन सेतु-माधवाच्या सान्निध्यात जावे; त्यांना धूप इत्यादी अर्पण करून पुन्हा माधवाची अनुमती घेऊन निघावे।

Verse 74

पूर्वोक्तनियमोपेतः पुनरायात्स्वकं गृहम् । ब्राह्मणान्भोजयेदन्नैः षड्रसैः परिपूरितैः

पूर्वोक्त नियम पाळून पुन्हा आपल्या घरी यावे; आणि षड्रसांनी परिपूर्ण अन्नाने ब्राह्मणांना भोजन घालावे।

Verse 75

तेनैव रामनाथोऽस्मै प्रीतोऽभीष्टं प्रयच्छति । नारकं चास्य नास्त्येव दारिद्र्यं च विनश्यति

त्याच पुण्यकर्माने रामनाथ प्रसन्न होऊन त्याला अभिष्ट वर देतो. अशा पुरुषाला नरकपात होत नाही आणि दारिद्र्यही नष्ट होते.

Verse 76

संततिर्वर्धते तस्य पुरुषस्य द्विजोत्तमाः । संसारमवधूयाशु सायुज्यमपि यास्यति

हे द्विजोत्तमांनो, त्या पुरुषाची संतती वाढते; आणि तो लवकरच संसारबंधन झटकून सायुज्य (भगवत्संयोग)ही प्राप्त करतो.

Verse 77

अत्रागन्तुमशक्तश्चेच्छ्रुतिस्मृत्यागमेषु यत् । ग्रंथजातं महापुण्यं सेतुमाहात्म्यसूचकम्

जर कोणी येथे येण्यास अशक्त असेल, तर श्रुती-स्मृती-आगमांत सेतूचे माहात्म्य सांगणारा जो महापुण्य ग्रंथसमूह आहे, तोच त्याच्यासाठी उपाय आहे.

Verse 78

तं ग्रंथं पाठयेद्विप्रा महापातकनाशनम् । इदं वा सेतुमाहात्म्यं पठेद्भक्तिपुरःसरम्

हे विप्रांनो, महापातकांचा नाश करणारा तो ग्रंथ पठण करावा; किंवा भक्तीला अग्रस्थानी ठेवून हे सेतुमाहात्म्य वाचावे.

Verse 79

सेतुस्नानफलं पुण्यं तेनाप्नोति न संशयः । अंधपंग्वादिविषयमेतत्प्रोक्तं मनीषिभिः

तो सेतुस्नानाचे पुण्यफळ निःसंशय प्राप्त करतो. हे वचन मनीषींनी अंध, पंगू इत्यादींच्याही बाबतीत सांगितले आहे.

Verse 80

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितो विप्राः सेतुयात्राक्रमो द्विजाः । एतत्पठन्वा शृण्वन्वा सर्वदुःखाद्विमुच्यते

श्रीसूत म्हणाले—हे विप्र द्विजांनो! सेतुयात्रेचा क्रम तुम्हांस असा सांगितला. हे वाचल्याने किंवा श्रद्धेने ऐकल्याने मनुष्य सर्व दुःखांपासून मुक्त होतो.