Adhyaya 50

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सेतुमाधववैभवम् । शृणुध्वं मुनयो भक्त्या पुण्यं पापहरं परम्

श्री सूत म्हणाले—आता मी सेतुमाधवाचे वैभव सविस्तर सांगतो. हे मुनिगण, भक्तिभावाने ऐका; हे परम पुण्यदायक व पापहर आहे.

Verse 2

पुरा पुण्यनिधिर्नाम राजा सोमकुलोद्भवः । मधुरां पालयामास हालास्येश्वरभूषिताम्

पूर्वी सोमकुलात उत्पन्न पुण्यनिधि नावाचा राजा होता. तो हाळास्येश्वराने भूषित मथुरेचे पालन-शासन करीत असे.

Verse 3

कदाचित्स महीपालश्चतुरंगबलान्वितः । सांऽतःपुरपरीवारो मधुरायां निजं सुतम्

एकदा तो महीपाल चतुरंग सैन्याने युक्त, अंतःपुर व परिजन-परिवारासह, मथुरेत आपल्या पुत्रासह (उपस्थित/प्रस्थित) झाला…

Verse 4

स्थापयित्वा रामसेतुं प्रययौ स्नानकौतुकी । तत्र गत्वा धनुष्कोटौ स्नात्वा संकल्पपूर्वकम्

रामसेतू स्थापून तो स्नानाच्या उत्साहाने निघाला। तेथे धनुष्कोटीला जाऊन संकल्पपूर्वक पवित्र स्नान केले।

Verse 5

अन्येष्वपि च तीर्थेषु तत्रत्येषु नृपोत्तमः । सस्नौ रामेश्वरं देवं सिषेवे च सभक्तिकम्

तेथील इतर तीर्थांतही नृपश्रेष्ठाने स्नान केले आणि भक्तिभावाने देव रामेश्वराची सेवा-पूजा केली।

Verse 6

एवं स बहुकालं वै तत्रैव न्यवसत्सुखम् । रामसेतौ वसन्पुण्ये गन्धमादनपर्वते

अशा रीतीने तो बराच काळ तेथेच सुखाने राहिला—पुण्य रामसेतूवर, गंधमादन पर्वतावर वास करून।

Verse 7

विष्णुप्रीतिकरं यज्ञं कदाचिदकरोन्नृपः । यज्ञावसाने राजासौ मुदावभृथकौतुकी

कधीतरी त्या नृपाने विष्णुप्रीतिकर यज्ञ केला. यज्ञसमाप्तीला तो राजा आनंदाने अवभृथ-स्नानास उत्सुक झाला.

Verse 8

सस्नौ रामधनुष्कोटौ सदारः सपरिच्छदः । सेवित्वा रामनाथं च स वेश्म प्रययौ द्विजाः

तो पत्नी व परिजनांसह रामधनुष्कोटी येथे स्नानास गेला. रामनाथाची पूजा करून, हे द्विजांनो, तो आपल्या निवासस्थानी परतला.

Verse 9

एवं निवसमानेऽस्मिन्राज्ञि पुण्यनिधौ तदा । कदाचिद्धरिणा लक्ष्मीर्विनोदकलहाकुला

अशा रीतीने पुण्यनिधी त्या राजाचा निवास चालू असता, कधीतरी लक्ष्मीदेवी विनोदपूर्ण कलहाने व्याकुळ होऊन हरिसह क्रीडावादात प्रवृत्त झाली।

Verse 10

हरिणा समयं कृत्वा नृपभक्तिं परीक्षितुम् । विष्णुना प्रेषिता लक्ष्मीर्वैकुंठात्कमलालया

राजाची भक्ती परीक्षिण्यासाठी हरिसह करार करून, विष्णूंनी वैकुंठातून कमलालय लक्ष्मीदेवीला पाठविले।

Verse 11

अष्टवर्षवयोरूपा प्रययौ गंधमादने । तत्रागत्य धनुष्कोटौ तस्थौ सा कमलालया

आठ वर्षांच्या कन्येचे रूप धारण करून कमलालय लक्ष्मी गंधमादनास गेली; तेथे येऊन धनुष्कोटी येथे ती प्रतीक्षेत उभी राहिली।

Verse 12

तस्मिन्नवसरे राजा ययौ गुणनिधिर्द्विजाः । स्नातुं रामधनुष्कोटौ सदारः सहसैनिकः

त्याच वेळी, हे द्विजांनो, गुणनिधी तो राजा पत्नीसमवेत व सैन्यासह रामधनुष्कोटी येथे स्नानास गेला।

Verse 13

तत्र गत्वा स राजाऽयं स्नात्वा नियमपूर्वकम् । तुलापुरुषमुख्यानि कृत्वा दानानि कृत्स्नशः

तेथे जाऊन त्या राजाने नियमपूर्वक स्नान केले; नंतर तुलापुरुष इत्यादी प्रमुख महादानांसह सर्व दाने पूर्ण केली।

Verse 14

प्रयातुकामो भवनं कन्यां कांचिद्ददर्श सः । अतीवरूपसंपन्नामष्टवर्षां शुचिस्मिताम्

आपल्या भवनाकडे निघण्यास उद्यत असता त्याने एक कन्या पाहिली—अतिशय रूपसंपन्न, आठ वर्षांची, आणि शुचि हास्याने शोभणारी।

Verse 15

दृष्ट्वा नृपस्तां पप्रच्छ कन्यां चारुविलोचनाम् । चारुस्मितां चारुदतीं बिंबोष्ठीं तनुमध्यमाम्

तिला पाहून राजाने त्या चारु नेत्रांच्या कन्येला विचारले—मधुर हास्यवती, सुंदर दंतवती, बिंबफळासारख्या ओठांची, आणि सडपातळ कटीची।

Verse 16

पुण्यनिधिरुवाच । का त्वं कन्ये सुता कस्य कुतो वा त्वमिहागता । अत्रागमेन किं कार्यं तव वत्से शुचिस्मिते

पुण्यनिधी म्हणाले—“हे कन्ये, तू कोण आहेस? कोणाची कन्या आहेस, आणि कुठून इथे आलीस? हे वत्से, शुचि स्मितवती, इथे येण्याचे तुझे काय प्रयोजन?”

Verse 17

एवं नृपस्तां पप्रच्छ कन्यामुत्पललोच नाम् । एवं पृष्टा तदा कन्या नृपं तमवदद्विजाः

अशा रीतीने राजाने त्या उत्पललोचना कन्येला विचारले. असे विचारल्यावर, हे द्विजांनो, त्या कन्येने तेव्हा त्या राजाला उत्तर दिले.

Verse 18

न मे माता पिता नास्ति न च मे बांधवास्तथा । अनाथाहं महाराज भविष्यामि च ते सुता

“माझी माता नाही, पिता नाही, तसेच माझे बंधूही नाहीत. हे महाराज, मी अनाथ आहे—तरीही मी तुमची कन्या होईन.”

Verse 19

त्वद्गृहेऽहं निवत्स्यामि तात त्वां पश्यतीसदा । हठात्कृष्यति यो वा मां ग्रहीष्यति करेण तम्

हे ताता! मी तुझ्या घरीच राहीन आणि सदैव तुला पाहत राहीन. जो कोणी मला हाताने धरून किंवा बळजबरीने ओढून नेईल—त्याला…

Verse 20

यदि शासिष्यसे भूप तदाहं तव मंदिरे । वत्स्यामि ते सुता भूत्वा पितर्गुणनिधे चिरम्

हे भूपा! तू माझे शासन व रक्षण करशील तर मी तुझ्या राजमंदिरात राहीन. हे गुणनिधी पिता! तुझी कन्या होऊन मी दीर्घकाळ वसेन.

Verse 21

एवमुक्तस्तदा प्राह कन्यां गुणनिधिर्नृपः । अहं सर्वं करिष्यामि त्वदुक्तं कन्यके शुभे

असे ऐकून राजा गुणनिधी कन्येला म्हणाला—“हे शुभ कन्ये! तू जे सांगितलेस ते सर्व मी करीन.”

Verse 22

ममापि दुहिता नास्ति पुत्रोऽस्त्येकः कुलोद्वहः । तव यस्मिन्रुचिर्भद्रे त्वां तस्मै प्रददाम्यहम्

माझीही कन्या नाही; एकच पुत्र आहे, तो कुलाचा आधार आहे. हे भद्रे! ज्या वर तुझी रुची असेल, त्यालाच मी तुला विवाहाने देईन.

Verse 23

आगच्छ मद्गृहं कन्ये मम चांतःपुरे वस । मद्भार्यायाः सुता भूत्वा यथाकाममनिंदिते

हे कन्ये! माझ्या घरी ये आणि माझ्या अंतःपुरात वास कर. हे अनिंदिते! माझ्या राणीची कन्या होऊन, आपल्या इच्छेप्रमाणे राहा.

Verse 24

इत्युक्ता सा नृपेणाथ कन्या कमललोचना । तथा स्त्विति नृपं प्रोच्य तेन साकं ययौ गृहम्

राजाने असे म्हणताच कमलनेत्री कन्येने राजास “तथास्तु” असे उत्तर दिले आणि ती त्याच्यासह त्याच्या गृहास गेली.

Verse 25

राजा स्वभार्याहस्ते तां प्रददौ कन्यकां शुभाम् । अब्रवीच्च स्वकां भार्यां राजा विन्ध्यावलिं तदा

मग राजाने त्या शुभ कन्येला आपल्या राणीच्या हाती सोपविले आणि तेव्हा राजा आपल्या पत्नी विन्ध्यावलीस बोलू लागला.

Verse 26

आवयोः कन्यका चेयं राज्ञि विंध्यावले शुभे । रक्षेमां सर्वथा त्वं वै पुरुषांतरतः प्रिये

हे शुभे राणी विन्ध्यावली, प्रिये! ही कन्या आपली दोघांचीही कन्यासमान आहे; तू तिला सर्व प्रकारे अन्य पुरुषांच्या सान्निध्यापासून जप.

Verse 27

इतीरिता नृपेणासौ भार्या विंध्या वलिस्तदा । ओमित्युक्त्वाथ तां कन्यां पुत्रीं जग्राह पाणिना

राजाने असे सांगितल्यावर त्याची पत्नी विन्ध्यावलीने तेव्हा “ॐ” असे म्हणून त्या कन्येचा हात धरून तिला पुत्रीसारखी स्वीकारली.

Verse 28

पोषिता पालिता राज्ञा सुतवत्कन्यका च सा । न्यवात्सीत्सुसुखं राज्ञो भवने लालिता सदा

राजाने तिला आपल्या मुलीसारखे पोसले व जपले; ती कन्या राजाच्या भवनात सदैव लाडकी राहून अत्यंत सुखाने नांदू लागली.

Verse 29

अथ विष्णुर्जगन्नाथो लक्ष्मीमन्वेष्टुमादरात् । आरूढविनतानन्दो वैकुंठान्निर्ययौ द्विजाः

तेव्हा जगन्नाथ विष्णू लक्ष्मीचा शोध घेण्यास उत्सुक होऊन, विनतानंदन गरुडावर आरूढ होऊन वैकुंठातून निघाले, हे द्विजांनो।

Verse 30

विनिर्गत्य स वैकुंठा द्विलंघितवियत्पथः । बभ्राम च बहून्देशाल्लंक्ष्मीं तत्र न दृष्टवान्

वैकुंठातून निघून आकाशमार्ग ओलांडून ते अनेक देशांत फिरले; पण तिथे लक्ष्मी त्यांना दिसली नाही।

Verse 31

रामसेतुमथागच्छद्गंधमादनपर्वते । अन्विष्य सर्वतो रामसेतुं बभ्राम चेंदि राम्

मग ते गंधमादन पर्वताजवळील रामसेतूला आले; आणि रामसेतूचा सर्वत्र शोध घेत तेथेच भ्रमण करू लागले।

Verse 32

एतस्मिन्नेव काले सा पुष्पावचयकौतुकात् । सखीभिः कन्यकायासीद्भवनोद्यानपादपान्

त्याच वेळी ती कन्या फुले वेचण्याच्या आनंदाने सख्यांसह राजभवनाच्या उद्यानातील वृक्षांकडे गेली।

Verse 33

पुष्पाण्यवचिनोति स्म सखीभिः सह कानने । तत्रागत्य ततो विष्णुर्विप्ररूपधरो द्विजाः

ती सख्यांसह उपवनात फुले वेचीत होती; तेव्हा तेथे विष्णू ब्राह्मणरूप धारण करून आले, हे द्विजांनो।

Verse 34

गंगांभो विदधत्स्कंधे वहञ्छत्रं करंण च । गंगास्नायिद्विजस्येव रचयन्वेषमात्मनः

त्याने खांद्यावर गंगाजल ठेवून आणि हातात छत्र धारण करून, गंगास्नान केलेल्या द्विजासारखा आपला वेश तयार केला।

Verse 35

धारयन्दक्षिणे पाणौ कुशाग्रंथिपवित्रकम् । भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुण्ड्रावलिशोभितः

त्याने उजव्या हातात गाठीदार कुशापासून केलेले पवित्रक धारण केले; सर्वांग भस्माने धूसर होऊन त्रिपुण्ड्ररेषांनी शोभत होता।

Verse 36

प्रजपञ्छिवनामानि धृतरुद्राक्ष मालिकः । सोत्तरीयः शुचिर्विप्राः समायातो जनार्दनः

शिवनामांचा जप करीत, रुद्राक्षमाळ धारण करून, उत्तरीय पांघरून व शुचिरूपाने—हे विप्रहो, जनार्दन तेथे येऊन पोहोचला।

Verse 37

तमागतं द्विजं दृष्ट्वा स्तब्धाऽतिष्ठत कन्यका । अपश्यदष्टवर्षां तां वल्लभां पुष्प हारिणीम्

तो आलेला द्विज पाहून ती कन्या स्तब्ध होऊन उभी राहिली. त्याने आठ वर्षांची, फुले गोळा करणारी ती प्रिय बालिका पाहिली.

Verse 38

दृष्ट्वा स त्वरया विप्रः कन्यां मधुरभाषिणीम् । हठात्कृत्य करेणासौ जग्राह गरुडध्वजः

मधुर बोलणाऱ्या त्या कन्येला पाहून तो ‘विप्र’ घाईने पुढे झाला आणि हठाने हाताने तिला धरून घेतले—तो गरुडध्वज प्रभूच होता।

Verse 39

तदा चुक्रोश सा कन्या सखीभिः सह कानने । तमाक्रोशं समाकर्ण्य राजा स तु समागतः

तेव्हा ती कन्या सख्यांसह वनात आर्तपणे किंचाळली। तो आक्रोश ऐकताच राजा तत्क्षणी तेथे धावून आला।

Verse 40

प्रययौ भवनोद्यानं वृतः कतिपयैर्भटैः । गत्वा पप्रच्छ तां कन्यां तत्सखीरपि भूपतिः

काही भटांनी वेढलेला राजा राजउद्यानाकडे गेला। तेथे जाऊन भूपतीने त्या कन्येला आणि तिच्या सखींनाही विचारले।

Verse 41

किमर्थमधुना क्रुष्टं सखीभिः सह कन्यके । त्वया तु भवनोद्याने तत्र कारणमुच्यताम्

“हे कन्ये, सख्यांसह तू आत्ताच का किंचाळलीस? या राजउद्यानात त्याचे कारण सांग.”

Verse 42

केन त्वं परिभूतासि हठात्कृष्य सुते मम । इति पृष्टा तमाचष्ट कन्या गुणनिधिं नृपम् । बाष्पपूर्णानना खिन्ना रुषिता भृशकातरा

“माझ्या कन्ये, तुला कोणी अपमानित केले आणि हठाने ओढून नेले?” असे विचारल्यावर अश्रूंनी भरलेल्या मुखाची, खिन्न, रुष्ट व अत्यंत व्याकुळ झालेली ती कन्या गुणनिधी राजाला सांगू लागली।

Verse 43

कन्योवाच । अयं विप्रो हठात्कृत्य जगृहे पांड्यनाथ माम्

कन्या म्हणाली—“हे पांड्यनाथ! या ब्राह्मणाने मला हठाने बळजबरीने धरले.”

Verse 44

तातात्र वृक्षमूलेऽसौ स तिष्ठत्यकुतोभयः । तदाकर्ण्य वचस्तस्या राजा गुणनिधिः सुधीः

“तात, तेथे वृक्षाच्या मुळाशी तो पुरुष सर्व बाजूंनी निर्भय उभा आहे।” कन्येचे वचन ऐकून गुणनिधी, सुधी राजाने ते मनात धरले।

Verse 45

जग्राह तरसा विप्रमविद्वांस्तद्बलं हठात् । रामनाथालयं नीत्वा निगृह्य च हठात्तदा

अविद्वान तो पुरुष घाईघाईने बलाने ब्राह्मणाला हटात् पकडू लागला। मग त्याला ओढत रामनाथालयात नेऊन तेथे कठोरपणे आवरून ठेवले.

Verse 46

बद्ध्वा निगडपाशाभ्या मानयन्मंडपं च तम् । आत्मपुत्रीं समाश्वास्य शुद्धांतमनयन्नृपः

बेड्या व दोरांनी बांधून त्याला मंडपात आणले. राजाने आपल्या कन्येला धीर देऊन तिला अंतःपुरात नेले.

Verse 47

स्वयं च प्रययौ रम्यं भवनं नृपपुंगवः । ततो रात्रौ स्वपन्राजा स्वप्ने विप्रं ददर्श तम्

राजांतील श्रेष्ठ तो स्वतः रम्य राजभवनात गेला. मग रात्री झोपताना राजाने स्वप्नात त्या ब्राह्मणाला पाहिले.

Verse 48

शंखचक्रगदापद्मवनमालाविभूषितम् । कौस्तुभालंकृतोरस्कं पीतांबरधरं हरिम्

त्याने हरि पाहिला—शंख, चक्र, गदा, पद्म व वनमाळेने विभूषित; कौस्तुभमणीने शोभित उर, पीतांबरधारी प्रभू.

Verse 49

कालमेघच्छविं कांतं गरुडोपरि संस्थितम् । चारुस्मितं चारुदंतं लसन्मकरकुण्डलम्

तो काळ्या मेघासारख्या श्यामवर्णाचे व अत्यंत कान्तिमान होते; गरुडावर विराजमान—मधुर हास्य, सुंदर दंत आणि झळाळते मकर-कुंडलांनी शोभित।

Verse 50

विष्वक्सेनप्रभृतिभिः किंकरैरुपसेवितम् । शेषपर्यंकशयनं नारदादि मुनिस्तुतम्

विष्वक्सेन आदी सेवकांनी ते उपासित होते; शेषनागाच्या पर्यंकावर शयन करणारे ते नारद आदी मुनिंनी स्तुत होते।

Verse 51

ददर्श च स्वकां कन्यां विकासिकमलस्थिताम् । धृतपंकजहस्तां तां नीलकुञ्चितमूर्धजाम्

त्यांनी आपली कन्याही पाहिली—पूर्ण उमललेल्या कमळावर स्थित, हातात कमळ धारण केलेली, निळ्या रंगाच्या व सुंदर वळणदार केशांनी शोभणारी।

Verse 52

विष्णुवक्षस्थल्रावासां समुन्नतपयोधराम् । दिग्गजैरभिषिक्तांगीं श्यामां पीतांबरावृताम्

ती विष्णूच्या वक्षस्थळी वास करणारी, उन्नत व पूर्ण स्तनयुग्मयुक्त; दिग्गजांनी अभिषेक केलेल्या अंगांची—श्यामवर्णा व पीतांबराने आवृत।

Verse 53

स्वर्णपंकजसंक्लृप्तमालालंकृतमूर्धजाम् । दिव्याभरणशोभाढ्यां चारुहा रविभूषिताम्

तिचे केश सुवर्णकमळांनी रचलेल्या माळांनी अलंकृत होते; दिव्य आभरणांच्या शोभेने समृद्ध, सुंदर हार धारण करून सूर्यसम तेजाने विभूषित होती।

Verse 54

अनर्घरत्नसंक्लृप्तनासाभरणशोभिताम् । सुवर्णनिष्काभरणां कांचीनूपुरराजिताम्

ती अनर्घ रत्नांनी जडविलेल्या नासाभूषणाने शोभित होती; सुवर्ण-निष्कांनी अलंकृत, कंबरपट्टा व नूपुरांनी तेजस्वी दिसत होती।

Verse 55

महालक्ष्मीं ददर्शासौ राजा रात्रौ स्वकां सुताम् । एवं दृष्ट्वा नृपः स्वप्ने विप्रं तं स्वसुतामपि

रात्री राजा आपल्या कन्येला जणू महालक्ष्मीप्रमाणे पाहू लागला। असे स्वप्नात पाहून नृपाने त्या ब्राह्मणालाही आणि आपल्या कन्येलाही (स्वप्नात) पाहिले।

Verse 56

उत्थितः सहसा तल्पात्कन्यागृहमवाप च । तथैव दृष्टवान्कन्यां यथा स्वप्ने ददर्श ताम्

तो सहसा शय्येतून उठून कन्यागृहात गेला; आणि स्वप्नात जशी पाहिली होती तशीच कन्या त्याने पाहिली।

Verse 57

अथोदिते सवितरि कन्यामादाय भूमिपः । रामनाथालयं प्राप ब्राह्मणं न्यस्तवान्यतः

नंतर सूर्य उगवल्यावर भूमिपती कन्येला घेऊन रामनाथालयास पोहोचला आणि त्या ठिकाणी त्या ब्राह्मणाला तेथेच ठेवले/सोपविले।

Verse 58

स मंडपवरे विप्रं ददर्श हरिरूपिणम् । यथा ददर्श स्वप्ने तं वनमालादिचिह्नितम् । विष्णुं विज्ञाय तुष्टाव नृपतिर्हरिमीश्वरम्

त्या श्रेष्ठ मंडपात त्याने हरिरूप धारण केलेला ब्राह्मण पाहिला—स्वप्नात जसा, वनमाला इत्यादी चिन्हांनी युक्त। तो विष्णू आहे असे जाणून राजाने आनंदाने हरि-ईश्वराची स्तुती केली।

Verse 59

पुण्यनिधिरुवाच । नमस्ते कमलाकांत प्रसीद गरुडध्वज

पुण्यनिधि म्हणाला— हे कमलाकांत! तुला नमस्कार; हे गरुडध्वज प्रभो, प्रसन्न हो.

Verse 60

शार्ङ्गपाणे नमस्तुभ्यमपराधं क्षमस्व मे । नमस्ते पुण्डरीकाक्ष चक्रपाणे श्रियःपते

हे शार्ङ्गपाणे! तुला नमस्कार; माझा अपराध क्षमा कर. हे पुण्डरीकाक्ष, हे चक्रपाणे, हे श्रीपते— तुला नमस्कार.

Verse 61

कौस्तुभालंकृतांकाय नमः श्रीवत्सलक्ष्मणे । नमस्ते ब्रह्मपुत्राय दैत्यसंघविदारिणे

कौस्तुभमण्याने अलंकृत देहधारी, श्रीवत्सचिन्हधारी तुला नमस्कार. हे ब्रह्मपुत्रा, हे दैत्यसंघविदारिण्या— तुला नमस्कार.

Verse 62

अशेषभुवनावासनाभिपंकजशालिने । मधुकैटभसंहर्त्रे रावणांतकराय ते

समस्त भुवनांचे निवासस्थान असलेल्या कमलनाभीला नमस्कार. मधु-कैटभसंहर्त्या व रावणाचा अंत करणाऱ्यास नमस्कार.

Verse 63

प्रह्रादरक्षिणे तुभ्यं धरित्रीपतये नमः । निर्गुणायाप्रमेयाय विष्णवे बुद्धिसाक्षिणे

प्रह्लादरक्षक व धरित्रीपती तुला नमस्कार. निर्गुण, अप्रमेय, बुद्धिसाक्षी विष्णूला नमस्कार.

Verse 64

नमस्ते श्रीनिवासाय जग द्धात्रे परात्मने । नारायणाय देवाय कृष्णाय मधुविद्विषे

श्रीनिवास, जगद्धाता, परात्मा—आपणांस नमस्कार। नारायण देव, श्रीकृष्ण, मधुविद्वेष्टा—आपणांस प्रणाम।

Verse 65

नमः पंकजनाभाय नमः पंकजचक्षुषे । नमः पंकजहस्तायाः पतये पंकजांघ्रये

कमलनाभ प्रभूस नमः, कमलनेत्रास नमः। कमलहस्ता देवीच्या पतिस नमः, कमलचरणांस नमः।

Verse 66

भूयोभूयो जगन्नाथ नमः पंकजमालिने । दयामूर्त्ते नमस्तुभ्यमपराधं क्षमस्व मे

हे जगन्नाथा! पुनःपुन्हा तुला नमस्कार, हे कमलमालाधारी। हे दयामूर्ते! तुला प्रणाम; माझा अपराध क्षमा कर।

Verse 67

मया निगडपाशाभ्यां यः कृतो मधुसूदन । अनयस्त्वत्स्वरूपमविदित्वा कृतः प्रभो

हे मधुसूदना! निगड व पाशांनी मी जो अपराध केला, तो तुझे स्वरूप न जाणता अज्ञानानेच झाला, हे प्रभो।

Verse 68

अतो मदपराधोऽयं क्षंतव्यो मधुसूदन । एवं स्तुत्वा महाविष्णुं राजा पुण्यनिधिर्द्विजाः

म्हणून, हे मधुसूदना! माझा हा अपराध क्षम्य असो. अशा रीतीने महाविष्णूची स्तुती करून, पुण्यनिधी राजा, हे द्विजहो, (म्हणाला)…

Verse 69

लक्ष्मीं तुष्टाव जननीं सर्वेषां प्राणिनां मुदा । नमो देवि जगद्धात्रि विष्णुवक्षस्थलालये

त्याने आनंदाने सर्व प्राणिमात्रांची जननी लक्ष्मीची स्तुती केली— “हे देवी जगद्धात्री, विष्णूच्या वक्षःस्थळी वसणाऱ्या! तुला नमस्कार असो।”

Verse 70

नमोब्धिसंभवे तुभ्यं महालक्ष्मि हरिप्रिये । सिद्ध्यै पुष्ट्यै स्वधायै च स्वाहायै सततं नमः

हे समुद्रसम्भवा, हरिप्रिये महालक्ष्मी! तुला नमस्कार. सिद्धी, पुष्टी, स्वधा आणि स्वाहा-रूपिणी तुला सतत प्रणाम असो.

Verse 71

संध्यायै च प्रभायै च धात्र्यै भूत्यै नमोनमः । श्रद्धायै चैव मेधायै सरस्वत्यै नमोनमः

संध्या, प्रभा, धात्री व भूती-रूपिणी तुला पुनःपुन्हा नमस्कार. श्रद्धा, मेधा आणि सरस्वती-रूपिणी तुला पुनःपुन्हा प्रणाम.

Verse 72

यज्ञविद्ये महाविद्ये गुह्यविद्येतिशोभने । आत्मविद्ये च देवेशि मुक्तिदे सर्वदेहिनाम्

हे यज्ञविद्या, हे महाविद्या, हे अतिशोभना गुह्यविद्या! हे देवेशी आत्मविद्या, सर्व देहधारकांना मुक्ती देणाऱ्या देवी!

Verse 73

त्रयीरूपे जगन्मातर्जगद्रक्षाविधायिनि । रक्ष मां त्वं कृपादृष्ट्या सृष्टिस्थित्यंतकारिणि

हे जगन्माता, त्रयी-वेदस्वरूपिणी, जगद्रक्षा विधायिनी! सृष्टी-स्थिती-अंत करणाऱ्या देवी, कृपादृष्टीने माझे रक्षण कर.

Verse 74

भूयोभूयो नमस्तुभ्यं ब्रह्ममात्रे महेश्वरि । इति स्तुत्वा महालक्ष्मीं प्रार्थयामास माधवम्

तो वारंवार तुला नमस्कार करीत होता—हे ब्रह्ममाते, हे महेश्वरी। अशा रीतीने महालक्ष्मीची स्तुती करून मग त्याने माधव (विष्णू) यांची प्रार्थना केली।

Verse 76

यदज्ञानान्मया विष्णो त्वयि दोषः कृतोऽधुना । पादे निगडबंधेन स द्रोहः क्षम्यतां त्वया

हे विष्णो! अज्ञानामुळे मी आत्ता तुझ्याविषयी जो दोष केला—तुझ्या पायाला बेडी बांधून—तो द्रोह तू क्षमा करावा।

Verse 77

अपराधिनां च दैत्यानां स्वरूपमपि दत्तवान् । भवान्विष्णो ममापीममपराधं क्षमस्व वै

अपराधी दैत्यांनाही तू त्यांचे स्वरूप व पद दिले आहेस। म्हणून हे विष्णो, माझा हाही अपराध निश्चयाने क्षमा कर।

Verse 78

जिघांसयापि भगवन्नागतां पूतनां पुरा । अनयस्त्वत्पदांभोजं तन्मां रक्ष कृपानिधे । लक्ष्मीकांत कृपादृष्टिं मयि पातय केशव

हे भगवन्! पूर्वी मारण्याच्या हेतूने आलेल्या पूतनालाही तू आपल्या चरणकमळांपर्यंत नेलेस. म्हणून हे कृपानिधे, माझे रक्षण कर. हे लक्ष्मीकांत, हे केशवा, माझ्यावर कृपादृष्टी टाक.

Verse 79

श्रीसूत उवाच । इति संप्रार्थितो विष्णु राज्ञा तेन द्विजोत्तमाः । प्राह गंभीरया वाचा नृपं पुण्यनिधिं ततः

श्रीसूत म्हणाले—हे द्विजोत्तमांनो! त्या राजाने अशी विनवणी केल्यावर विष्णूंनी मग त्या पुण्यनिधी नृपाला गंभीर वाणीने सांगितले.

Verse 80

विष्णुरुवाच । राजन्न भीस्त्वया कार्या मद्बंधननिमित्तजा

विष्णू म्हणाले—हे राजन्, मला बांधल्यामुळे जो भय उत्पन्न झाला आहे तो तू करू नकोस।

Verse 82

अतस्त्वं मम भक्तोसि राजन्पुण्यनिधेऽधुना । तेनाहं तव वश्योऽस्मि भक्तिपाशेन यंत्रितः

म्हणून, हे राजन्—पुण्यनिधे—आता तू माझा भक्त आहेस; म्हणून भक्तीच्या पाशाने बांधला जाऊन मी तुझ्या वशात आहे।

Verse 83

भक्तापराधं सततं क्षमाम्यहमरिं दम । त्वद्भक्तिं ज्ञातुकामेन मया संप्रेरिता त्वियम्

हे अरिंदम, माझ्या भक्तांचे अपराध मी सदैव क्षमा करतो; तुझी भक्ती जाणून घेण्याच्या इच्छेने मीच ही अवस्था प्रवर्तित केली।

Verse 84

लक्ष्मीर्मम प्रिया राजंस्त्वयासंरक्षिताऽधुना । तेनाहं तव तुष्टोऽस्मि मत्स्वरूपा त्वियं सदा

हे राजन्, माझी प्रिया लक्ष्मी हिचे तू आता संरक्षण केलेस; म्हणून मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे, कारण ती सदैव माझ्याच स्वरूपाची आहे।

Verse 85

अस्यां यो भक्तिमांल्लोके स मद्भक्तोऽभिधीयते । अस्यां यो विमुखो राजन्स मद्द्वेषी स्मृतः सदा

या लोकी जो तिच्यावर भक्ती ठेवतो तो माझा भक्त म्हणवला जातो; आणि जो तिच्यापासून विमुख होतो, हे राजन्, तो सदैव माझा द्वेष्टा मानला जातो।

Verse 86

त्वमिमां भक्तिसं युक्तो यस्मात्पूजितवानसि । मत्पूजापि कृता तस्मान्मदभिन्ना त्वियं यतः

तू भक्तियुक्त होऊन तिची पूजा केलीस, म्हणून माझीही पूजा झाली; कारण ती माझ्यापासून भिन्न नाही।

Verse 88

त्वया मद्भार्यया साकं संकेतोऽकारि यत्पुरा । तत्संकेताभिगुत्यर्थं मां यद्बंधितवानसि

पूर्वी तू माझ्या भार्येसह एक संकेत/करार केला होतास; त्या कराराचे रक्षण व्हावे म्हणून तू मला बांधलेस।

Verse 89

तेन प्रीतोस्मि ते राजंल्लक्ष्मीः संरक्षिताऽधुना । मत्स्वरूपा च सा लक्ष्मीर्जगन्माता त्रयीमयी

त्या कृतीने, हे राजन्, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; लक्ष्मी आता सुरक्षित झाली आहे। ती लक्ष्मी माझ्याच स्वरूपाची—जगन्माता व त्रयीमयी आहे।

Verse 90

तद्रक्षां कुर्वता भूप त्वया यद्बंधनं मम । तत्प्रियं मम राजेंद्र मा भयं क्रियतां त्वया

हे भूपा, तिचे रक्षण करताना तू मला जे बांधलेस ते मला प्रिय आहे; म्हणून, हे राजेंद्र, तू भय करू नकोस।

Verse 91

भक्तवश्यत्वमधुना तव प्रतिहितं मया । मम प्रीतिकरं यज्ञमकरोद्यद्भवानिह

आता मी तुझ्यासाठी हे प्रतिपादित केले आहे की मी भक्तांच्या वश असतो; कारण येथे तू मला आनंद देणारा यज्ञ केला आहेस।

Verse 92

लक्ष्मीरुवाच । राजन्प्रीतास्मि ते चाहं रक्षिता यद्गृहे त्वया । त्वद्भक्तिशोधनार्थं वा अहं विष्णुरुभावपि

लक्ष्मी म्हणाली—हे राजन्, मीही तुझ्यावर प्रसन्न आहे, कारण तू आपल्या घरी माझे रक्षण केलेस. तुझ्या भक्तीची परीक्षा व शुद्धी करण्यासाठी मी आणि विष्णू—आम्ही दोघेही येथे आलो आहोत.

Verse 93

विनोद कलहव्याजादागताविह भूपते । तव योगेन भक्त्या च तुष्टावावां परंतप

हे भूपते, विनोदी कलहाच्या बहाण्याने आम्ही येथे आलो. तुझ्या संयमयोगाने व भक्तीने आम्ही दोघेही संतुष्ट झालो आहोत, हे परंतप।

Verse 94

आवयोः कृपया राजन्सुखं ते भवतात्सदा । सर्वभूमंडलैश्वर्यं सदा ते भवतु ध्रुवम्

हे राजन्, आमच्या दोघांच्या कृपेने तुला सदैव सुख लाभो. सर्व भूमंडलाचे ऐश्वर्य तुझ्यासाठी नेहमी दृढ राहो.

Verse 95

आवयोः पादयुगले भक्तिर्भवतु ते ध्रुवा । देहांते मम सायुज्यं पुनरावृत्तिवर्जितम्

आमच्या दोघांच्या चरणयुगलावर तुझी भक्ती अढळ राहो. देहांती तू मला सायुज्य प्राप्त कर—पुनर्जन्मरहित.

Verse 96

नित्यं भवतु ते राजन्मा भूत्ते पापधीस्तथा । सदा धर्मे भव धीर्विष्णुभक्तियुता तव

हे राजन्, तुझे नित्य कल्याण लाभो; तुझ्यात पापबुद्धी कधीही उत्पन्न होऊ नये. तुझी बुद्धी सदैव धर्मात स्थिर राहो व विष्णुभक्तियुक्त होवो.

Verse 97

अतस्त्वया नापराधः कृतो मयि नरेश्वर । किं तु पूजैव विहिता तां त्वयार्चयता मम

म्हणून हे नरेश्वर, तू माझ्याविरुद्ध कोणताही अपराध केलेला नाहीस. उलट माझी पूजा करणेच विधिपूर्वक ठरविले आहे; म्हणून तू मला यथाविधी अर्चा करीत राहा।

Verse 98

यथा त्वयात्र बद्धोहं निगडेन नृपोतम । तद्रूपेणैव वत्स्यामि सेतुमाधवसंज्ञितः

हे नृपोत्तम, ज्या प्रकारे तू मला येथे निगडाने बांधले आहेस, त्याच रूपाने मी येथेच वास करीन आणि ‘सेतुमाधव’ या नावाने प्रसिद्ध होईन।

Verse 99

मयैव कारितः सेतुस्तद्रक्षार्थमहं नृप । भूतराक्षससंघेभ्यो भयानामुपशांतये

हे नृप, हा सेतु माझ्याच प्रेरणेने/माझ्याच द्वारा करविला गेला आहे; आणि त्याच्या रक्षणासाठी मी येथेच राहतो, भूत-राक्षसांच्या संघांपासून उत्पन्न होणारे भय शांत करण्यासाठी।

Verse 100

ब्रह्मापि सेतुरक्षार्थं वसत्यत्रदिवानिशम् । शंकरो रामनाथाख्यो नित्यं सेतौ वसत्यथ

सेतूच्या रक्षणासाठी ब्रह्मादेवही येथे दिवस-रात्र वास करतात. आणि ‘रामनाथ’ या नावाने प्रसिद्ध शंकरही सेतूवर नित्य निवास करतात।

Verse 110

तत्रैव निवसन्राजा देहांते मुक्तिमाप्तवान् । विंध्यावलिश्च तत्पत्नी तमेवानुममार सा । पतिव्रता पतिप्राणा प्रययौ सापि सद्गतिम्

तेथेच निवास करत असता राजाने देहांती मोक्ष प्राप्त केला. आणि त्याची पत्नी विंध्यावलीही त्याच्याच मागोमाग देहत्याग करून गेली; पतिव्रता, पतीलाच प्राण मानणारी तीही सद्गतीस पोहोचली।

Verse 117

एतत्पठन्वा शृण्वन्वा वैकुंठे लभते गतिम्

याचे पठण किंवा श्रवण केल्याने भक्त वैकुंठात परम गती प्राप्त करतो।