Adhyaya 47

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसस्य वधात्सूत रावणस्य महामुने । ब्रह्महत्या कथमभूद्राघवस्य महात्मनः

ऋषी म्हणाले—हे सूत, हे महामुने! राक्षस रावणाचा वध झाल्यानंतर महात्मा राघवाला ब्रह्महत्येचा दोष कसा लागला?

Verse 2

ब्राह्मणस्य वधात्सूत ब्रह्महत्याभिजायते । न ब्राह्मणो दशग्रीवः कथं तद्वद नो मुने

ऋषी म्हणाले—हे सूत! ब्राह्मणवध केल्यास ब्रह्महत्येचे पाप लागते. पण दशग्रीव (रावण) ब्राह्मण नव्हता; मग तोच दोष कसा लागू होईल? हे मुने, आम्हांस सांगावे.

Verse 3

ब्रह्महत्या भवेत्क्रूरा रामचंद्रस्य धीमतः । एतन्नः श्रद्दधानानां वद कारुण्यतोऽधुना

बुद्धिमान रामचंद्रांना ब्रह्महत्येसारखे क्रूर पाप कसे लागू शकेल? आम्ही श्रद्धेने ऐकतो—करुणेने आता हे आम्हांस सांगा.

Verse 4

इति पृष्टस्ततः सूतो नैमिषारण्यवासिभिः । वक्तुं प्रचक्रमे तेषां प्रश्नस्योत्तरमुत्तमम्

नैमिषारण्यातील वासीयांनी असे विचारल्यावर सूतांनी त्यांच्या प्रश्नाचे उत्तम उत्तर सांगण्यास तेव्हा आरंभ केला.

Verse 5

।श्रीसूत उवाच । ब्रह्मपुत्रो महातेजाः पुलस्त्योनाम वै द्विजाः । बभूव तस्य पुत्रोऽभूद्विश्रवा इति विश्रुतः

श्री सूत म्हणाले—ब्रह्मदेवांचे पुत्र, पुलस्त्य नावाचे महातेजस्वी ब्राह्मण होते. त्यांचा पुत्र ‘विश्रवा’ या नावाने प्रसिद्ध झाला.

Verse 6

तस्य पुत्रः पुलस्त्य स्य विश्रवा मुनिपुंगवाः । चिरकालं तपस्तेपे देवैरपि सुदुष्करम्

पुलस्त्यांचे पुत्र विश्रवा—मुनिश्रेष्ठ—यांनी दीर्घकाळ तप केले; असे तप जे देवांनाही अत्यंत कठीण आहे.

Verse 7

तपः कुर्वति तस्मिंस्तु सुमाली नाम राक्षसः । पाताललोकाद्भूलोकं सर्वं वै विचचार ह

तो तपश्चर्येत मग्न असताना सुमाली नावाचा राक्षस पाताळलोकातून वर आला आणि संपूर्ण भूमंडळावर सर्वत्र संचार करू लागला।

Verse 8

हेमनिष्कांगदधरः कालमेघनिभच्छविः । समादाय सुतां कन्यां पद्महीनामिव श्रियम्

सुवर्णहार व बाहुभूषण धारण करून, काळ्या मेघासारख्या छटेचा तो आपल्या कन्येला घेऊन निघाला—जणू कमळविहीन श्रीलक्ष्मीच।

Verse 9

विचरन्स महीपृष्ठे कदाचित्पुष्पकस्थितम् । दृष्ट्वा विश्रवसः पुत्रं कुबेरं वै धनेश्वरम्

पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर संचार करत असताना त्याने एकदा पुष्पक-विमानात आरूढ, विश्रवाचा पुत्र धनाधिपती कुबेराला पाहिले।

Verse 10

चिंतयामास विप्रेंद्राः सुमाली स तु राक्षसः । कुबेरसदृशः पुत्रो यद्यस्माकं भविष्यति

तेव्हा तो राक्षस सुमाली मनात विचार करू लागला—‘जर आमच्या वंशात कुबेरासारखा पुत्र झाला तर…’

Verse 11

वयं वर्द्धामहे सर्वे राक्षसा ह्यकुतोभयाः । विचार्यैवं निजसुतामब्रवीद्राक्षसेश्वरः

‘मग आम्ही सर्व राक्षस कोणत्याही दिशेने भय न बाळगता वाढू-फोफावू.’ असे विचारून राक्षसाधिपतीने आपल्या कन्येला सांगितले।

Verse 12

सुते प्रदानकालोऽद्य तव कैकसि शोभने । अद्य ते यौवनं प्राप्तं तद्देया त्वं वराय हि

हे शोभने कैकसी, मुली! आज तुझा विवाहदानाचा योग्य काळ आहे. आज तू यौवनास आलीस; म्हणून तुला निश्चयाने योग्य वराला द्यावे.

Verse 13

अप्रदानेन पुत्रीणां पितरो दुःखमाप्नुयुः । किं च सर्वगुणोत्कृष्टा लक्ष्मीरिव सुते शुभे

कन्यांचे दान न केल्यास पितरांना दुःख प्राप्त होते. आणि हे शुभ कन्ये, तू लक्ष्मीप्रमाणे सर्वगुणांनी उत्कृष्ठ आहेस.

Verse 14

प्रत्याख्यानभयात्पुंभिर्न च त्वं प्रार्थ्यसे शुभे । कन्यापितृत्वं दुःखाय सर्वेषां मानकांक्षिणाम्

हे शुभे, नकार मिळेल या भीतीने पुरुष तुझी मागणीही करत नाहीत. मान-प्रतिष्ठा इच्छिणाऱ्यांसाठी अविवाहित कन्येचा पिता होणे दुःखकारक ठरते.

Verse 15

न जानेऽहं वरः को वा वरयेदिति कन्यके । सा त्वं पुलस्त्यतनयं मुनिं विश्रवसं द्विजम्

हे कन्ये, वर कोण असेल किंवा कोण तुला वरेल हे मला कळत नाही. म्हणून तू पुलस्त्यपुत्र द्विज मुनि विश्रवस यांनाच वर म्हणून निवड.

Verse 16

पितामहकुलोद्भूतं वरयस्व स्वयंगता । कुबेरतुल्यास्तनया भवेयुस्ते न संशयः

पितामहाच्या तेजस्वी कुलात जन्मलेल्या त्या मुनिकडे तू स्वतः जाऊन त्यांनाच वर कर. निःसंशय तुझे पुत्र कुबेरासमान होतील.

Verse 17

कैकसी तद्वचः श्रुत्वा सा कन्या पितृगौरवात् । अंगीचकार तद्वाक्यं तथास्त्विति शुचिस्मिता

ते वचन ऐकून कन्या कैकसीने पित्याच्या गौरवामुळे तेच वचन मान्य केले; शुचि हास्य करीत ती म्हणाली—“तथास्तु।”

Verse 18

पर्णशालां मुनिश्रेष्ठा गत्वा विश्रवसो मुनेः । अतिष्ठदंतिके तस्य लज्जमाना ह्यधोमुखी

विश्रवस मुनींच्या पर्णशाळेत जाऊन ती श्रेष्ठ कन्या त्यांच्या जवळ उभी राहिली—लज्जित होऊन, मुख खाली घालून.

Verse 19

तस्मिन्नवसरे विप्राः पुलस्त्यतनयः सुधीः । अग्निहोत्रमुपास्ते स्म ज्वलत्पावकसन्निभः

त्याच वेळी, हे विप्रहो, पुलस्त्यांचा सुधी पुत्र अग्निहोत्रात मग्न होता—ज्वलंत पावकासारखा तेजस्वी.

Verse 20

संध्याकालमतिक्रूरमविचिंत्य तु कैकसी । अभ्येत्य तं मुनिं सुभ्रूः पितुर्वचनगौरवात्

सुभ्रू कैकसीने संध्याकाळची कठोर मर्यादा न विचारता, पित्याच्या वचनगौरवामुळे त्या मुनीकडे जाऊन भेट घेतली.

Verse 21

तस्थावधोमुखी भूमिं लिखत्यंगुष्ठकोटिना । विश्रवास्तां विलोक्याथ कैकसीं तनुमध्यमाम् । उवाच सस्मितो विप्राः पूर्णचंद्रनिभाननाम्

ती अधोमुख उभी राहून अंगठ्याच्या टोकाने भूमीवर रेघोट्या काढीत होती. तेव्हा विश्रवांनी कैकसीला पाहिले—तनुमध्य, पूर्णचंद्रासारख्या मुखाची—आणि हे विप्रहो, सस्मितपणे बोलले.

Verse 22

विश्रवा उवाच । शोभने कस्य पुत्री त्वं कुतो वा त्वमिहागता

विश्रवा म्हणाले—हे शुभे! तू कोणाची कन्या आहेस, आणि कुठून येथे आली आहेस?

Verse 23

कार्यं किं वा त्वमुद्दिश्य वर्तसेऽत्र शुचिस्मिते । यथार्थतो वदस्वाद्य मम सर्वमनिंदिते

हे शुचिस्मिते! कोणत्या कार्यासाठी तू येथे राहतेस? हे अनिंदिते, आज मला यथार्थ सर्व सांग.

Verse 24

इतीरिता कैकसी सा कन्या बद्धांजलिर्द्विजाः । उवाच तं मुनिं प्रह्वा विनयेन समन्विता

असे संबोधिल्यावर ती कन्या कैकसी हात जोडून, नम्रपणे व विनयाने त्या मुनींना म्हणाली.

Verse 25

तपः प्रभावेन मुने मदभिप्रायमद्य तु । वेत्तुमर्हसि सम्यक्त्वं पुलस्त्यकुलदीपन

हे मुने! आपल्या तपःप्रभावाने आजही माझा अभिप्राय आपण सम्यक जाणू शकता—हे पुलस्त्यकुलदीपन.

Verse 26

अहं तु कैकसी नाम सुमालिदुहिता मुने । मत्तातस्याज्ञया ब्रह्मंस्तवांतिकमुपागता

हे मुने! मी कैकसी नावाची, सुमालीची कन्या आहे. हे ब्रह्मन्, पित्याच्या आज्ञेने मी आपल्या सान्निध्यात आले आहे.

Verse 27

शेष त्वं ज्ञानदृष्ट्याद्य ज्ञातुमर्हस्यसंशयः । क्षणं ध्यात्वा मुनिः प्राह विश्रवाः स तु कैकसीम्

उरलेले तू आज ज्ञानदृष्टीने निःसंशय जाणू शकशील। क्षणभर ध्यान करून मुनी विश्रवा कैकसीला म्हणाले।

Verse 28

मया ते विदितं सुभ्रूर्मनोगतमभीप्सितम् । पुत्राभिलाषिणी सा त्वं मामगाः सांप्रतं शुभे

हे सुभ्रू! तुझ्या मनातील अभिलाषा मला ज्ञात आहे. हे शुभे! पुत्रांची इच्छा धरून तू आत्ता माझ्याकडे आली आहेस.

Verse 29

सायंकालेऽधुना क्रूरे यस्मान्मां त्वमुपागता । पुत्राभिलाषिणी भूत्वा तस्मात्त्वां प्रब्रवीम्यहम्

हे क्रूरे! संध्याकाळी आत्ता पुत्राभिलाषा धरून तू माझ्याकडे आलीस; म्हणून मी तुला हे सांगतो.

Verse 30

शृणुष्वावहिता रामे कैकसी त्वमनिंदिते । दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान्

हे अनिंदिते कैकसी, हे रामे! सावध होऊन ऐक—तू दारुण पुत्रांना जन्म देशील; ते भयंकर रूपाचे आणि दारुण कुलाला प्रिय असतील.

Verse 31

जनयिष्यसि पुत्रांस्त्वं राक्षसान्क्रूरकर्मणः । श्रुत्वा तद्वचनं सा तु कैकसी प्रणिपत्य तम्

तू क्रूर कर्म करणारे राक्षसस्वभावी पुत्र जन्मास घेशील. ते वचन ऐकून कैकसीने त्यांना साष्टांग प्रणाम केला.

Verse 32

पुलस्त्यतनयं प्राह कृतांजलिपुटा द्विजाः । भगवदीदृशाः पुत्रास्त्वत्तः प्राप्तुं न युज्यते

कृतांजली होऊन द्विजांनी पुलस्त्यपुत्र (विश्रवा) यांस म्हटले— “भगवन्, तुमच्यासारख्या दिव्यस्वभाव पुरुषाकडून अशा रीतीने पुत्रप्राप्ती होणे योग्य नाही।”

Verse 33

इत्युक्तः स मुनिः प्राह कैकसीं तां सुमध्यमाम् । मद्वंशानुगुणः पुत्रः पश्चिमस्ते भविष्यति

असे ऐकून मुनि सुमध्यमा कैकसीस म्हणाले— “तुझा शेवटचा पुत्र माझ्या वंशास अनुरूप होईल।”

Verse 34

धार्मिकः शास्त्रविच्छांतो न तु राक्षसचेष्टितः । इत्युक्ता कैकसी विप्राः काले कतिपये गते

“तो धार्मिक, शास्त्रज्ञ व संयमी असेल; राक्षसी चेष्टांचा नव्हे।” असे कैकसीला सांगितले गेले, हे विप्रांनो, आणि काही काळ गेल्यावर…

Verse 35

सुषुवे तनयं क्रूरं रक्षोरूपं भयंकरम् । द्विपंचशीर्षं कुमतिं विंशद्बाहुं भयानकम्

तिने एक क्रूर पुत्रास जन्म दिला— राक्षसरूपाने अत्यंत भयंकर; दहा शिरांचा, कुमती आणि वीस बाहूंनी भयप्रद।

Verse 36

ताम्रोष्ठं कृष्णवदनं रक्तश्मश्रु शिरोरुहम् । महादंष्ट्रं महाकायं लोकत्रासकरं सदा

त्याचे ओठ तांबूस, मुख काळे; दाढी व केश लालसर; प्रचंड दात, महाकाय देह— सदैव लोकांना भयभीत करणारा।

Verse 37

दशग्रीवाभिधः सोऽभूत्तथा रावण नामवान् । रावणानंतरं जातः कुम्भकर्णाभिधः सुतः

तो दशग्रीव म्हणून ओळखला गेला आणि रावण या नावानेही प्रसिद्ध झाला. रावणानंतर कुम्भकर्ण नावाचा पुत्र जन्मला.

Verse 38

ततः शूर्पणखा नाम्ना क्रूरा जज्ञे च राक्षसी । ततो बभूव कैकस्या विभीषण इति श्रुतः

त्यानंतर शूर्पणखा नावाची क्रूर राक्षसी जन्मली. पुढे कैकसीपासून विभीषण नावाने प्रसिद्ध असा पुत्र झाला.

Verse 39

पश्चिमस्तनयो धीमान्धार्मिको वेदशास्त्रवित् । एते विश्रवसः पुत्रा दशग्रीवादयो द्विजाः

सर्वात धाकटा पुत्र बुद्धिमान, धर्मनिष्ठ व वेद-शास्त्रज्ञ होता. हे द्विजांनो, हे विश्रवाचे पुत्र—दशग्रीव इत्यादी—आहेत.

Verse 40

अतो दशग्रीववधात्कुम्भकर्णवधादपि । ब्रह्महत्या समभवद्रामस्याक्लिष्टकर्मणः

म्हणून दशग्रीववधामुळे आणि कुम्भकर्णवधामुळेही, निष्कलंक कर्म असलेल्या रामास ब्रह्महत्येचा दोष लागला.

Verse 41

अतस्तच्छांतये रामो लिंगं रामेश्वराभिधम् । स्थापयामास विधिना वैदिकेन द्विजोत्तमाः

त्या दोषाच्या शांतीसाठी रामाने ‘रामेश्वर’ नावाचे लिंग स्थापिले, हे द्विजोत्तमांनो, आणि ते वैदिक विधीनुसार केले.

Verse 42

एवं रावणघातेन ब्रह्महत्यासमुद्भवः । समभूद्रामचंद्रस्य लोककांतस्य धीमतः

अशा प्रकारे रावणवधामुळे लोककांत, धीमान श्रीरामचंद्रास कर्मफलरूप ब्रह्महत्या-दोष उत्पन्न झाला।

Verse 43

तत्सहैतुकमाख्यातं भवतां ब्रह्मघातजम् । पापं यच्छांतये रामो लिंगं प्रातिष्ठिपत्स्वयम्

त्याचे कारण—ब्रह्मघातजन्य पाप—मी तुम्हांस सांगितले. त्या दोषाच्या शांतीसाठी रामाने स्वतः शिवलिंगाची प्रतिष्ठा केली।

Verse 44

एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य रामचन्द्रोऽतिधार्मिकः । मेने कृतार्थमात्मानं ससीता वरजो द्विजाः

अशा रीतीने लिंगाची प्रतिष्ठा करून अतिधार्मिक श्रीरामचंद्राने सीता व धाकटा भाऊ यांसह स्वतःला कृतार्थ मानले, हे द्विजश्रेष्ठांनो।

Verse 45

ब्रह्महत्या गता यत्र रामचंद्रस्य भूपतेः । तत्र तीर्थमभूत्किंचिद्ब्रह्महत्याविमोचनम्

ज्या ठिकाणी राजा श्रीरामचंद्राचा ब्रह्महत्या-दोष दूर झाला, तेथे ‘ब्रह्महत्याविमोचन’ नावाचे एक तीर्थ प्रकट झाले।

Verse 46

तत्र स्नानं महापुण्यं ब्रह्महत्याविनाशनम् । दृश्यते रावणोऽद्यापि छायारूपेण तत्र वै

तेथे स्नान करणे महापुण्यकारक असून ब्रह्महत्या-दोषाचा नाश करते; तेथे आजही रावण छायारूपाने दिसतो।

Verse 47

तदग्रे नागलोकस्य बिलमस्ति महत्तरम् । दशग्रीववधोत्पन्नां ब्रह्महत्यां बलीयसीम्

त्याच्या पुढे नागलोकाकडे जाणारे एक अतिशय विशाल बिल आहे; दशग्रीव (रावण) वधातून उत्पन्न झालेली बलवान ब्रह्महत्या तेथे संबद्ध आहे.

Verse 48

तद्बिलं प्रापयामास जानकीरमणो द्विजाः । तस्योपरि बिलस्याथ कृत्वा मण्डपमुत्तमम्

हे द्विजहो, जानकीचा प्रिय राम त्या बिला पर्यंत पोहोचला; आणि मग त्या बिलाच्या वर एक उत्तम मण्डप उभारला.

Verse 49

भैरवं स्थापयामास रक्षार्थं तत्र राघवः । भैरवाज्ञापरित्रस्ता ब्रह्महत्या भयंकरी

तेथे राघव (राम) यांनी रक्षणार्थ भैरवाची स्थापना केली. भैरवाच्या आज्ञेने त्रस्त होऊन भयंकरी ब्रह्महत्या (देहधारी) भयभीत होऊन आवरली.

Verse 50

नाशक्नोत्तद्बिलादूर्ध्वं निर्गंतुं द्विजसत्तमाः । तस्मिन्नेव बिले तस्थौ ब्रह्महत्या निरुद्यमा

हे द्विजसत्तमहो, ती त्या बिला मधून वर निघू शकली नाही. त्याच बिला मध्ये ब्रह्महत्या निष्क्रिय होऊन स्थिर राहिली.

Verse 51

रामनाथमहालिंगं दक्षिणे गिरिजा मुदा । वर्तते परमानंदशिवस्यार्धशरीरिणी

दक्षिणेस रामनाथाच्या महालिंगाजवळ गिरिजा आनंदाने विराजमान आहेत—त्या परमानंद शिवाच्या अर्धशरीरिणी आहेत.

Verse 52

आदित्यसोमौ वर्तेते पार्श्वयोस्तत्र शूलिनः । देवस्य पुरतो वह्नी रामनाथस्य वर्तते

त्या पुण्यस्थानी शूलधारी शिवाच्या दोन्ही पार्श्वांस सूर्य व चंद्र स्थित आहेत. आणि देवाच्या अग्रभागी अग्नि—रामनाथाच्या समोर—सदा विराजमान असते.

Verse 53

आस्ते शतक्रतुः प्राच्यामाग्नेयां च तथाऽनलः । आस्ते यमो दक्षिणस्यां रामनाथस्य सेवकः

पूर्व दिशेस शतक्रतु (इंद्र) विराजतो आणि आग्नेय दिशेस तसेच अनल (अग्नी) स्थित आहे. दक्षिण दिशेस यम रामनाथाचा सेवक म्हणून ठाण मांडून असतो.

Verse 54

नैरृते निरृतिर्विप्रा वर्तते शंकरस्य तु । वारुण्यां वरुणो भक्त्या सेवते राघवेश्वरम्

हे विप्रांनो, नैऋत्य दिशेस निरृति शंकराच्या सेवेत वर्तते. आणि वारुणी (पश्चिम) दिशेस वरुण भक्तिभावाने राघवेश्वराची सेवा करतो.

Verse 55

वायव्ये तु दिशो भागे वायुरास्ते शिवस्य तु । उत्तरस्यां च धनदो रामनाथस्य वर्तते

वायव्य दिशाभागी वायू शिवाच्या सेवेत विराजतो. आणि उत्तर दिशेस धनद (कुबेर) रामनाथाच्या परिचर्येत वर्ततो.

Verse 56

ईशान्येऽस्य च दिग्भागे महेशो वर्तते द्विजाः । विनायक कुमारौ च महादेवसुतावुभौ

हे द्विजांनो, या ईशान (ईशान्य) दिशाभागी महेश विराजतो. तसेच विनायक व कुमार—महादेवाचे दोन्ही पुत्र—तेथेच उपस्थित आहेत.

Verse 57

यथाप्रदेशं वर्तेते रामनाथालयेऽधुना । वीरभद्रादयः सर्वे महेश्वरगणेश्वराः

आजही रामनाथालयात ते सर्व आपापल्या नियत स्थानी विराजमान आहेत—वीरभद्रादि, महेश्वरगणांचे सर्व गणेश्वर।

Verse 58

यथाप्रदेशं वर्तंते रामनाथालये सदा । मुनयः पन्नगाः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसां गणाः

रामनाथालयात सदैव आपापल्या स्थानी मुनि, पन्नग, सिद्ध तसेच गंधर्व-अप्सरांचे गण वास करतात।

Verse 59

संतुष्यमाणहृदया यथेष्टं शिवसन्निधौ । वर्तंते रामनाथस्य सेवार्थं भक्तिपूर्वकम्

हृदयाने संतुष्ट होऊन, शिवसन्निधीत ते यथेष्ट राहतात—भक्तिपूर्वक रामनाथाच्या सेवेसाठी तत्पर।

Verse 60

रामनाथस्य पूजार्थं श्रोत्रियान्ब्राह्मणान्बहून् । रामेश्वरे रघुपतिः स्थापयामास पूजकान्

रामनाथाच्या पूजेसाठी रघुपती (राम) यांनी रामेश्वरी अनेक श्रोत्रिय, वेदपाठी ब्राह्मणांना पूजक-पुरोहित म्हणून स्थापिले।

Verse 61

रामप्रतिष्ठितान्विप्रान्हव्यकव्यादिनार्चयेत् । तुष्टास्ते तोषिताः सर्वा पितृभिः सहदेवताः

रामांनी प्रतिष्ठित केलेल्या त्या विप्रांचे हव्य-कव्य इत्यादी अर्पून पूजन करावे; ते संतुष्ट झाले की पितरांसह सर्व देवता तृप्त होतात।

Verse 62

तेभ्यो बहुधनान्ग्रामान्प्रददौ जानकीपतिः । रामनाथमहादेव नैवेद्यार्थमपि द्विजाः

त्या द्विजांना जानकीपति श्रीरामांनी बहुधनसंपन्न गावे दान दिली, जेणेकरून श्रीरामनाथ महादेवांस नैवेद्यादि अर्पण कधीही कमी पडू नये, हे द्विजहो।

Verse 63

बहून्ग्रामान्बहुधनं प्रददौ लक्ष्मणाग्रजः । हारकेयूरकटकनिष्काद्याभरणानि च

लक्ष्मणांचे अग्रज श्रीरामांनी अनेक गावे व विपुल धन दिले; तसेच हार, केयूर, कटक, निष्क इत्यादी आभूषणेही प्रदान केली।

Verse 64

अनेकपट्ट वस्त्राणि क्षौमाणि विविधानि च । रामनाथाय देवाय ददौ दशरथात्मजः

दशरथात्मज श्रीरामांनी देव रामनाथास अनेक प्रकारची पट्टवस्त्रे (रेशीम) व विविध क्षौम (अळशी/सूती) वस्त्रे अर्पण केली।

Verse 65

गंगा च यमुना पुण्या सरयूश्च सरस्वती । सेतौ रामेश्वरं देवं भजंते स्वाघशांतये

गंगा, यमुना, पुण्य सरयू व सरस्वती—या सर्व सेतूवर आपल्या पापशांतीसाठी देव रामेश्वराचे भजन करतात।

Verse 66

एतदध्यायपठनाच्छ्रवणादपि मानवः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः सायुज्यं लभते हरेः

या अध्यायाचे पठण केल्याने—किंवा केवळ श्रवणानेही—मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होऊन हरिचे सायुज्य (एकरूपता) प्राप्त करतो।