Adhyaya 46
या अध्यायात तीन परस्पर-संबंधित प्रसंग येतात. प्रथम भागात मूर्च्छित हनुमंताला पाहून श्रीराम लंकेच्या मोहिमेतील त्याची सेवाकर्मे आठवतात—समुद्रलांघन, मैनाक व सुरसा यांची भेट, सावली पकडणाऱ्या राक्षसीचा पराभव, लंकेत प्रवेश, सीतेचा शोध, चूडामणी प्राप्ती, अशोकवाटिकेचा विध्वंस, राक्षस व सेनापतींशी युद्ध, आणि परत येणे. रामांचा शोक धर्मघोष बनतो: भक्ताशिवाय राज्य, नातेवाईक, अगदी प्राणही निरर्थक; भक्ति ही संकटांना सामोरी जाणारी देहधारी निष्ठा म्हणून उलगडते. द्वितीय भागात हनुमान शुद्धीवर येऊन रामाला हरि-विष्णू आणि नरसिंह, वराह, वामन इत्यादी अनेक अवताररूपांनी स्तुती करतो. पुढे तो सीतेची स्तुती श्री/लक्ष्मी, प्रकृती, विद्या आणि करुणामयी मातृशक्ती म्हणून करतो. हा स्तोत्र पापनाशक असल्याचे स्पष्ट सांगितले असून, पठणकर्त्यास लौकिक फल व अखेरीस मोक्षफल प्राप्त होते असे वर्णन आहे. तृतीय भागात तीर्थमाहात्म्य: लिंगविषयी केलेला अतिक्रम मोठे देवही नष्ट करू शकत नाहीत असे राम सांगतात; जिथे हनुमान पडला त्या स्थानी “हनुमत्कुंड” हे नाम-कीर्ती स्थापन करतात. तेथील स्नान महानद्यांपेक्षा श्रेष्ठ फलदायी, आणि तीरावर श्राद्ध व तिलोदक दिल्यास पितरांना विशेष लाभ होतो असे विधान आहे. शेवटी सेतूजवळ प्रतिष्ठाकर्म व पाठ-श्रवणाने शुद्धी आणि शिवलोकी मान मिळतो अशी फलश्रुती दिली आहे.
Shlokas
Verse 1
श्रीराम उवाच । पंपारण्ये वयं दीनास्त्वया वानरपुंगव । आश्वासिताः कारयित्वा सख्यमादित्यसूनुना
श्रीराम म्हणाले—हे वानरपुंगवा! पंपा-अरण्यात आम्ही दीन असताना तूच आम्हाला धीर दिलास आणि आदित्यपुत्र (सुग्रीव) याच्याशी आमचे सख्य घडवून आणलेस।
Verse 2
त्वां दृष्ट्वा पितरं बन्धून्कौसल्यां जननीमपि । न स्मरामो वयं सर्वान्मे त्वयोपकृतं बहु
तुला पाहिल्यावर आम्ही पिता, बंधुजन आणि जननी कौसल्यालाही आठवत नाही; कारण तू माझ्यावर अत्यंत महान उपकार केला आहेस।
Verse 3
मदर्थं सागरस्तीर्णो भवता बहु योजनः । तलप्रहाराभिहतो मैनाकोऽपि नगोत्तमः
माझ्यासाठी तू अनेक योजन रुंद सागर पार केलास; आणि तुझ्या तळहाताच्या प्रहाराने पर्वतश्रेष्ठ मैनाकही आहत झाला।
Verse 4
नागमाता च सुरसा मदर्थं भवता जिता । छायाग्रहां महाक्रूराम वधीद्राक्षसीं भवान्
माझ्यासाठी तू नागमाता सुरसाला जिंकलास; आणि छाया पकडणारी अत्यंत क्रूर राक्षसीलाही तू वध केलेस।
Verse 5
सायं सुवेलमासाद्य लंकामाहत्य पाणिना । अयासी रावणगृहं मदर्थं त्वं महाकपे
सायंकाळी सुवेलास पोहोचून तू हाताने लंकेवर प्रहार केलास आणि माझ्यासाठी, हे महाकपे, रावणाच्या गृहाकडे पुढे गेलास।
Verse 6
सीतामन्विष्य लंकायां रात्रौ गतभयो भवान् । अदृष्ट्वा जानकीं पश्चादशोकवनिकां ययौ
रात्री लंकेत सीतेचा शोध घेताना तू निर्भय होतास; आणि जानकी न दिसल्यावर मग तू अशोकवनिकेत गेलास।
Verse 7
नमस्कृत्य च वैदेहीमभिज्ञानं प्रदाय च । चूडामणिं समादाय मदर्थं जानकीकरात्
वैदेहीला नमस्कार करून व ओळखीचे चिन्ह देऊन, माझ्याच हेतुने जानकीच्या हातातून तू चूडामणी स्वीकारलीस।
Verse 8
अशोकवनिकावृक्षानभांक्षीस्त्वं महाकपे । ततस्त्वशीतिसाहस्रान्किंकरान्नाम राक्षसान्
हे महाकपे! तू अशोकवाटिकेतील वृक्ष मोडून टाकलेस; नंतर ‘किंकर’ नावाचे ऐंशी हजार राक्षस तू संहारलेस।
Verse 9
रावणप्रतिमान्युद्धे पत्यश्वेभरथाकुलान् । अवधीस्त्वं मदर्थे वै महाबलपराक्रमान्
युद्धात रावणासमान, महाबलवान व पराक्रमी, पायदळ-घोडे-हत्ती-रथांनी वेढलेल्या त्या राक्षसांना तू माझ्याच हेतुने ठार केलेस।
Verse 10
ततः प्रहस्ततनयं जंबुमालिनमागतम् । अवधीन्मंत्रितनयान्सप्त सप्तार्चिवर्चसः
मग प्रहस्ताचा पुत्र जंबुमालिन् समोर येताच तू त्याचा वध केलास; आणि सात ज्वालांसारखे तेजस्वी मंत्रिपुत्र सात जणांनाही तू ठार केलेस।
Verse 11
पंच सेनापतीन्पश्चादनयस्त्वं यमालयम् । कुमारमक्षमवधीस्ततस्त्वं रणमूर्धनि
यानंतर तू पाच सेनापतींना यमालयास पाठवलेस; मग रणाच्या शिखरावर तू राजकुमार अक्षाचा वध केलास।
Verse 12
तत इन्द्रजिता नीतो राक्षसेंद्र सभां शुभाम् । तत्र लंकेश्वरं वाचा तृणीकृत्यावमन्य च
मग इंद्रजिताने त्याला राक्षसेंद्राच्या शुभ सभेत नेले. तेथे त्याने वाणीने लंकेश्वराला तृणासमान मानून उघडपणे अवमान केला.
Verse 13
अभांक्षीस्त्वं पुरीं लंकां मदर्थं वायुनंदन । पुनः प्रतिनिवृत्तस्त्वमृष्यमूकं महागिरिम्
हे वायुनंदना! माझ्यासाठी तू लंकेच्या पुरीकडे लक्ष केलेस; आणि मग पुन्हा तू महागिरी ऋष्यमूकावर परत आलास.
Verse 14
एवमादि महादुःखं मदर्थं प्राप्तवानसि । त्वमत्र भूतले शेषे मम शोकमुदीरयन्
अशा अनेक प्रकारे तू माझ्यासाठी महादुःख भोगलेस; तरीही आता तू येथे भूमीवर राहून माझा शोकच पुन्हा जागवितोस.
Verse 15
अहं प्राणान्परित्यक्ष्ये मृतोऽसि यदि वायुज । सीतया मम किं कार्यं लक्ष्मणेनानुजेन वा
हे वायुजा! तू जर मृत असशील तर मीही प्राणत्याग करीन. मग माझ्यासाठी सीतेचा काय उपयोग—किंवा धाकट्या भाऊ लक्ष्मणाचाही काय?
Verse 16
भरतेनापि किं कार्यं शत्रुघ्नेन श्रियापि वा । राज्येनापि न मे कार्यं परेतस्त्वं कपे यदि
भरताचाही मला काय उपयोग, शत्रुघ्नाचा किंवा संपत्तीचाही काय? हे कपे! तू परलोकास गेलास तर मला राज्याचीही गरज नाही.
Verse 17
उत्तिष्ठ हनुमन्वत्स किं शेषेऽद्य महीतले । शय्यां कुरु महाबाहो निद्रार्थं मम वानर
उठ हनुमान वत्सा, आज भूमीवर का शय्या घेतोस? हे महाबाहो वानरा, माझ्या विश्रांतीसाठी शय्या करून दे।
Verse 18
कन्दमूलफलानि त्वमाहारार्थं ममाहर । स्नातुमद्य गमिष्यामि शीघ्रं कलशमानय
माझ्या आहारासाठी कंदमुळे व फळे आण. आज मी स्नानास जाणार आहे—लवकर कलश घेऊन ये।
Verse 19
अजिनानि च वासांसि दर्भांश्च समुपाहर । ब्रह्मास्त्रेणावबद्धोऽहं मोचितश्च त्वया हरे
अजिने, वस्त्रे आणि पवित्र दर्भही आण. हे हरे (वानरा), मी ब्रह्मास्त्राने बांधला गेलो होतो; तू मला मुक्त केलेस।
Verse 20
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ह्यौषधानयनेन वै । लक्ष्मणप्राणदाता त्वं पौलस्त्यमदनाशनः
भाऊ लक्ष्मणासह जीवनदायी औषधी आणून तू लक्ष्मणाचा प्राणदाता झालास आणि पौलस्त्य वंशाचा मद नाश केला।
Verse 21
सहायेन त्वया युद्धे राक्षसा न्रावणादिकान् । निहत्यातिबलान्वीरानवापं मैथिलीमहम्
युद्धात तुझ्या सहाय्याने मी रावणादि अतिबलवान राक्षसवीरांचा वध केला आणि मैथिलीला पुन्हा प्राप्त केले।
Verse 22
हनूमन्नंजनासूनो सीताशोकविनाशन । कथमेवं परित्यज्य लक्ष्मणं मां च जानकीम्
हे हनुमान, अंजना-सुत, सीतेचा शोक नाश करणाऱ्या! लक्ष्मण, मला आणि जानकीला असे सोडून तू इथे कसा आलास?
Verse 23
अप्रापयित्वायोध्यां त्वं किमर्थं गतवानसि । क्व गतोसि महावीर महाराक्षसकण्टक
अयोध्येला पोहोचविल्यावाचून तू कशासाठी निघून गेलास? कुठे गेलास रे महावीर, महा-राक्षसांचा काटा?
Verse 24
इति पश्यन्मुखं तस्य निर्वाक्यं रघुनंदनः । प्ररुदन्नश्रुजालेन सेचयामास वायुजम्
असे म्हणत त्याचे मुख पाहून—निःशब्द—रघुनंदन धाय मोकलून रडू लागला आणि अश्रुधारेने वायुपुत्राला भिजवू लागला.
Verse 25
वायुपुत्रस्ततो मूर्च्छामपहाय शनैर्द्विजाः । पौलस्त्यभयसंत्रस्तलोकरक्षार्थमागतम्
मग वायुपुत्र हळूहळू मूर्च्छा सोडून—हे द्विजांनो—पौलस्त्य (रावण) यांच्या भयाने त्रस्त लोकांच्या रक्षणासाठी आलेल्या (श्रीरामांना) पाहू लागला.
Verse 26
आश्रित्य मानुषं भावं नारायणमजं विभुम् । जानकीलक्ष्मणयुतं कपिभिः परिवारितम्
त्याने मानुष-भाव धारण केलेला अज, विभु नारायण पाहिला—जो जानकी व लक्ष्मणांसह होता आणि कपिंनी वेढलेला होता.
Verse 27
कालांभोधरसंकाशं रणधूलिसमुक्षितम् । जटामण्डलशोभाढ्यं पुण्डरीकायतेक्षणम्
तो पावसाळी मेघासारखा श्याम, रणधुळीने माखलेला; जटामंडलाच्या शोभेने विभूषित, आणि कमळपाकळीसारख्या नेत्रांचा—असा त्याने त्याला पाहिला।
Verse 28
खिन्नं च बहुशो युद्धे ददर्श रघुनंदनम् । स्तूयमानममित्रघ्नं देवर्षिपितृकिन्नरैः
त्याने रघुनंदनाला पाहिले—अनेक युद्धांनी थकलेला, तरीही शत्रुनाशक—ज्याची देवर्षी, पितर आणि किन्नर स्तुती करीत होते।
Verse 29
दृष्ट्वा दाशरथिं रामं कृपाबहुलचेतसम् । रघुनाथकरस्पर्शपूर्णगात्रः स वानरः
दशरथनंदन राम—करुणेने परिपूर्ण चित्ताचा—याला पाहताच, त्या वानराचे शरीर रघुनाथाच्या करस्पर्शाने पुन्हा पूर्णपणे स्वस्थ झाले।
Verse 30
पतित्वा दण्डवद्भूमौ कृतांजलिपुटो द्विजाः । अस्तौषीज्जानकीनाथं स्तोत्रैः श्रुतिमनोहरैः
भूमीवर दंडवत् पडून आणि अंजली बांधून—हे द्विजांनो—त्याने जानकीनाथाची स्तुती केली, श्रवणास मनोहर अशा स्तोत्रांनी।
Verse 31
हनूमानुवाच । नमो रामाय हरये विष्णवे प्रभविष्णवे । आदिदेवाय देवाय पुराणाय गदाभृते
हनुमान म्हणाला—रामाला नमस्कार; हरि, विष्णु, सर्वसमर्थ प्रभूला नमस्कार; आदिदेव, दिव्य देव, पुरातन, आणि गदाधारी याला नमस्कार।
Verse 32
विष्टरे पुष्पकं नित्यं निविष्टाय महात्मने । प्रहृष्टवानरानीकजुष्टपादांबुजाय ते
हे महात्मन्, तुम्हां नमस्कार—जे नित्य पुष्पक-आसनावर विराजमान आहात; ज्यांच्या कमलचरणांची हर्षित वानरसेना सेवा करते।
Verse 33
निष्पिष्ट राक्षसेंद्राय जगदिष्टविधायिने । नमः सहस्रशिरसे सहस्रचरणाय च
राक्षसेंद्राचा नाश करणाऱ्या, जगत्हिताचे विधान करणाऱ्या तुम्हां नमः; सहस्रशिर आणि सहस्रचरण असणाऱ्यास प्रणाम.
Verse 34
सहस्राक्षाय शुद्धाय राघवाय च विष्णवे । भक्तार्तिहारिणे तुभ्यं सीतायाः पतये नमः
सहस्रनेत्र, परम शुद्ध, राघव—जो विष्णुच आहात—भक्तांचे दुःख हरिणाऱ्या, सीतापती तुम्हां नमस्कार.
Verse 35
हरये नारसिंहाय दैत्यराजविदारिणे । नमस्तुभ्यं वराहाय दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धर
दैत्यराजाचा विदार करणाऱ्या हरि-नरसिंहाला नमस्कार; आणि दंष्ट्रेवर वसुंधरा उचलणाऱ्या वराहरूप तुम्हां प्रणाम.
Verse 36
त्रिविक्रमाय भवते बलियज्ञ विभेदिने । नमो वामनरूपाय नमो मंदरधारिणे
बलीच्या यज्ञाचा भेद करणाऱ्या त्रिविक्रमाला नमः; वामनरूपाला नमः; मंदर पर्वत धारण करणाऱ्यास नमः.
Verse 37
नमस्ते मत्स्यरूपाय त्रयीपालनकारिणे । नमः परशुरामाय क्षत्रियांतकराय ते
त्रयी वेदांचे पालन करणाऱ्या मत्स्यरूपाला नमस्कार. दुष्ट क्षत्रियांचा अंत करणाऱ्या परशुरामरूपाला तुला प्रणाम.
Verse 38
नमस्ते राक्षसघ्नाय नमो राघवरूपिणे । महादेव महाभीम महाकोदण्डभेदिने
राक्षसांचा संहार करणाऱ्यास नमस्कार; राघवरूपाला नमो नमः. हे महादेव, हे महाभीम, हे महाकोदंड भेदणाऱ्या, तुला प्रणाम.
Verse 39
क्षत्रियांतकरक्रूरभार्गवत्रासकारिणे । नमोऽस्त्वहिल्या संतापहारिणे चापहारिणे
क्षत्रियांचा अंत करणाऱ्या, क्रूर भार्गवाला भय देणाऱ्या तुला नमोऽस्तु. अहल्येचा संताप हरून धनुष्य धारण करणाऱ्या तुला प्रणाम.
Verse 40
नागायुतवलोपेतताटकादेहहारिणे । शिलाकठिनविस्तारवालिवक्षोविभेदिने
दहा हजार हत्तींच्या बळाने युक्त ताटकेचा देह नष्ट करणाऱ्या तुला नमस्कार. शिळेसारख्या कठीण व विस्तीर्ण वालीचे वक्ष भेदणाऱ्या तुला प्रणाम.
Verse 41
नमो माया मृगोन्माथकारिणेऽज्ञानहारिणे । दशस्यंदनदुःखाब्धिशोषणागस्त्यरूपिणे
मायामृगाचा मोह नष्ट करून अज्ञान हरिणाऱ्या तुला नमो नमः. दशाननाने निर्माण केलेला दुःखसागर अगस्त्यरूपाने शोषून टाकणाऱ्या तुला प्रणाम.
Verse 42
अनेकोर्मिसमाधूतसमुद्रमदहारिणे । मैथिलीमानसां भोजभानवे लोकसाक्षिणे
असंख्य लाटांनी हेलकावणाऱ्या समुद्राचा मद हरिणारा, मैथिलीच्या हृदयकमळास फुलविणारा सूर्यस्वरूप, आणि सर्व लोकांचा साक्षी—त्या प्रभूस नमस्कार।
Verse 43
राजेंद्राय नमस्तुभ्यं जानकीपतये हरे । तारकब्रह्मणे तुभ्यं नमो राजीवलोचन
हे राजाधिराज, तुला नमस्कार; हे जानकीपती हरि, तुला नमस्कार। हे कमलनेत्रा, तारक परब्रह्मा, तुला पुनःपुन्हा प्रणाम।
Verse 44
रामाय रामचन्द्राय वरेण्याय सुखात्मने । विश्वामित्रप्रियायेदं नमः खरविदारिणे
राम, रामचंद्र—परम वरेण्य, ज्यांचे स्वरूपच मंगलमय आनंद आहे; विश्वामित्रप्रिय, आणि खराचा विदारक—त्यांना हे नमस्कार।
Verse 45
प्रसीद देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । रक्ष मां करु णासिंधो रामचन्द्र नमोऽस्तु ते
हे देवदेवेश, प्रसन्न व्हा; भक्तांना अभय देणाऱ्या। हे करुणासागर रामचंद्र, माझे रक्षण कर—तुला नमस्कार।
Verse 46
रक्ष मां वेदवचसामप्यगोचर राघव । पाहि मां कृपया राम शरणं त्वामुपैम्यहम्
हे राघव, वेदवाणीच्या आवाक्याबाहेर असणाऱ्या, माझे रक्षण कर. हे राम, कृपेने मला वाचव; मी तुझ्या शरणास येतो।
Verse 47
रघुवीर महामोहमपाकुरु ममाधुना । स्नाने चाचमने भुक्तो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु
हे रघुवीर! माझा महामोह आत्ताच दूर कर—स्नान व आचमनात, भोजन करताना, तसेच जागृत, स्वप्न व सुषुप्ती अवस्थांतही।
Verse 48
सर्वावस्थासु सर्वत्र पाहि मां रघुनंदन । महिमानं तव स्तोतुं कः समर्थो जगत्त्रये
हे रघुनंदन! सर्व अवस्थांत व सर्वत्र माझे रक्षण कर. तुझ्या महिमेचे पूर्ण स्तवन त्रैलोक्यात कोण करू शकेल?
Verse 49
त्वमेव त्वन्महत्त्वं वै जानासि रघुनंदन । इति स्तुत्वा वायुपुत्रो रामचंद्रं घृणानिधिम्
हे रघुनंदन! तुझे स्वतःचे माहात्म्य खरे तर तूच जाणतोस. असे स्तवन करून वायुपुत्र (हनुमान) करुणानिधान रामचंद्राची स्तुती करू लागला.
Verse 50
सीतामप्यभितुष्टाव भक्तियुक्तेन चेतसा । जानकि त्वां नमस्यामि सर्वपापप्रणाशिनीम्
भक्तियुक्त मनाने त्याने सीतेचीही स्तुती केली—“हे जानकी! मी तुला नमस्कार करतो; तू सर्व पापांचा नाश करणारी आहेस.”
Verse 51
दारिद्र्यरणसंहर्त्रीं भक्तानामिष्टदायिनीम् । विदेहराजतनयां राघवानंदकारिणीम्
मी विदेहराजकन्येला नमस्कार करतो—जी दारिद्र्यरूपी रणाचा संहार करते, भक्तांना इष्ट फल देते, आणि राघवाला आनंद देणारी आहे.
Verse 52
भूमेर्दुहितरं विद्यां नमामि प्रकृतिं शिवाम् । पौलस्त्यैश्वर्यसंहर्त्रीं भक्ताभीष्टां सरस्वतीम्
मी भूमीची कन्या असलेल्या त्या विद्येला—शिवमयी शुभ प्रकृतीला—नमस्कार करतो/करते; जी पौलस्त्य (रावण) वंशाचे ऐश्वर्य हरून टाकणारी आणि सरस्वतीरूपे भक्तांचे अभीष्ट देणारी आहे।
Verse 53
पतिव्रताधुरीणां त्वां नमामि जनकात्मजाम् । अनुग्रहपरामृद्धिमनघां हरिवल्लभाम्
मी जनकनंदिनी तुला नमस्कार करतो/करते—पतिव्रतांमध्ये अग्रणी, अनुग्रहसमृद्धीने परिपूर्ण, निष्पाप आणि हरि (विष्णु)ची प्रिया।
Verse 54
आत्मविद्यां त्रयीरूपामुमारूपां नमाम्य हम् । प्रसादाभिमुखीं लक्ष्मीं क्षीराब्धितनयां शुभाम्
मी आत्मविद्या—त्रयी (वेदत्रय) स्वरूपिणी—ला नमस्कार करतो/करते; उमास्वरूपिणी, क्षीरसागरतनया, शुभ लक्ष्मीला, जी सदैव प्रसाद देण्यास अभिमुख आहे।
Verse 55
नमामि चन्द्रभगिनीं सीतां सर्वांगसुंदरीम् । नमामि धर्मनिलयां करुणां वेदमातरम्
मी चंद्रभगिनी, सर्वांगसुंदरी सीतेला नमस्कार करतो/करते. मी धर्मनिलय, करुणास्वरूपा, वेदमातेला देखील प्रणाम करतो/करते.
Verse 56
पद्मालयां पद्महस्तां विष्णुवक्षस्थलालयाम् । नमामि चन्द्रनिलयां सीतां चन्द्रनिभाननाम्
मी पद्मालय, पद्महस्ता, विष्णूच्या वक्षस्थळी वास करणाऱ्या सीतेला नमस्कार करतो/करते; मी चंद्रनिलया, चंद्रासारख्या मुखवाली सीतेला प्रणाम करतो/करते.
Verse 57
आह्लादरूपिणीं सिद्धिं शिवां शिवकरीं सतीम् । नमामि विश्वजननीं रामचन्द्रेष्टवल्लभाम् । सीतां सर्वानवद्यांगीं भजामि सततं हृदा
आनंदरूपिणी, सिद्धिरूपा, शिवा व शिवप्रदा, पतिव्रता सीतेला मी नमस्कार करतो. रामचंद्राची परमप्रिय, विश्वजननी हिला मी वंदन करतो. सर्वथा निर्दोष अंगांनी युक्त सीतेचे मी हृदयपूर्वक सदैव भजन करतो.
Verse 58
श्रीसूत उवाच । स्तुत्वैवं हनुमान्सीतारामचन्द्रौ सभक्तिकम्
श्रीसूत म्हणाले—अशा प्रकारे भक्तिभावाने सीता व रामचंद्र यांची स्तुती करून हनुमान…
Verse 59
आनंदाश्रुपरिक्लिन्नस्तूष्णीमास्ते द्विजोत्तमाः । य इदं वायुपुत्रेण कथितं पापनाशनम्
हे द्विजोत्तमांनो! (हनुमान) आनंदाश्रूंनी भिजून मौन बसून राहिला. वायुपुत्राने कथिलेले हे (स्तोत्र) पापनाशक आहे.
Verse 60
स्तोत्रं श्रीरामचंद्रस्य सीतायाः पठतेऽन्वहम् । स नरो महदैश्वर्यमश्नुते वांछितं स दा
जो मनुष्य श्रीरामचंद्र व सीतेचे हे स्तोत्र दररोज पठण करतो, तो महान ऐश्वर्य प्राप्त करतो आणि सदैव इच्छित फल मिळवतो.
Verse 61
अनेकक्षेत्रधान्यानि गाश्च दोग्ध्रीः पयस्विनीः । आयुर्विद्याश्च पुत्रांश्च भार्यामपि मनोरमाम्
(त्याला) अनेक शेतजमिनी व धान्य, दूधाने परिपूर्ण दुभत्या गायी; दीर्घायुष्य व विद्या; पुत्र आणि मनोहर पत्नीही प्राप्त होते.
Verse 62
एतत्स्तोत्रं सकृ द्विप्राः पठन्नाप्नोत्यसंशयः । एतत्स्तोत्रस्य पाठेन नरकं नैव यास्यति
हे द्विजांनो! जो या स्तोत्राचे एकदाही पठण करतो, तो निःसंशय त्याचे पुण्य प्राप्त करतो; या स्तोत्रपाठाने तो नरकास जात नाही.
Verse 63
ब्रह्महत्यादिपापानि नश्यंति सुमहांत्यपि । सर्वपापविनिर्मुक्तो देहांते मुक्तिमाप्नुयात्
ब्रह्महत्या इत्यादी अतिमहापापही नष्ट होतात. सर्व पापांपासून मुक्त होऊन मनुष्य देहांती मोक्ष प्राप्त करतो.
Verse 64
इति स्तुतो जगन्नाथो वायुपुत्रेण राघवः । सीतया सहितो विप्रा हनूमंतमथाब्रवीत्
वायुपुत्राने अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर जगन्नाथ राघव, सीतेसह, हे द्विजांनो, तेव्हा हनुमंतास म्हणाले.
Verse 65
श्रीराम उवाच । अज्ञानाद्वा नरश्रेष्ठ त्वयेदं साहसं कृतम् । ब्रह्मणा विष्णुना वापि शक्रादित्रिदशैरपि
श्रीराम म्हणाले—हे नरश्रेष्ठ! अज्ञानामुळे का होईना, तू हे धाडसी कृत्य केलेस; जे ब्रह्मा, विष्णू किंवा शक्रादि देवांनाही (करणे शक्य) नाही.
Verse 66
नेदं लिंगं समुद्धर्तुं शक्यते स्थापितं मया । महादेवापराधेन पतितोऽस्यद्य मूर्च्छितः
माझ्या द्वारा स्थापित हे लिंग उपटून काढणे शक्य नाही. महादेवाचा अपराध झाल्यामुळे हा आज पडून मूर्च्छित झाला आहे.
Verse 67
इतः परं मा क्रियतां द्रोहः सांबस्य शूलिनः । अद्यारभ्य त्विदं कुंडं तव नाम्ना जगत्त्रये
आतापासून उमा-सहित शूलिन महादेवाविरुद्ध द्रोह करू नये। आजपासून हे पुण्यकुंड तुझ्या नावाने त्रैलोक्यात प्रसिद्ध होईल।
Verse 68
ख्यातिं प्रयातु यत्र त्वं पतितो वानरोत्तम । महापातकसंघानां नाशः स्यादत्र मज्जनात्
हे वानरोत्तम! ज्या स्थानी तू पडला, तो देश प्रसिद्ध होवो; कारण येथे स्नान केल्याने महापातकांच्या समूहाचा नाश होतो.
Verse 69
महादेवजटाजाता गौतमी सरितां वरा । अश्वमेधसहस्रस्य फलदा स्नायिनां नृणाम्
महादेवांच्या जटांतून उत्पन्न झालेली गौतमी ही नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे; तिच्यात स्नान करणाऱ्या मनुष्यांना सहस्र अश्वमेध यज्ञाचे फळ देते.
Verse 70
ततः शतगुणा गंगा यमुना च सरस्वती । एतन्नदीत्रयं यत्र स्थले प्रवहते कपे
त्याहून शतगुणा गंगा, यमुना व सरस्वती—हे कपे! ज्या स्थळी हे तीन नद्यांचे त्रिक एकत्र प्रवाहित होते.
Verse 71
मिलित्वा तत्र तु स्नानं सहस्रगुणितं स्मृतम् । नदीष्वेतासु यत्स्नानात्फलं पुंसां भवेत्कपे
तेथे त्या एकत्र मिळाल्यावरचे स्नान सहस्रगुणित मानले गेले आहे. हे कपे! या नद्यांत स्नान केल्याने मनुष्यांना जे फळ मिळते, ते तेथे विशेषत्वाने प्रकट होते.
Verse 72
तत्फलं तव कुंडेऽस्मिन्स्नानात्प्राप्नोत्यसंशयम् । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं हनूमत्कुंडतीरतः
निःसंशय, तुझ्या या पवित्र कुंडात स्नान केल्याने तोच फल प्राप्त होतो. दुर्मिळ मानुष्यजन्म मिळाल्यावर हनूमत्कुंडाच्या तीरावरील तीर्थात पुण्यसंचय करावा.
Verse 73
श्राद्धं न कुरुते यस्तु भक्तियुक्तेन चेतसा । निराशास्तस्य पितरः प्रयांति कुपिताः कपे
जो भक्तियुक्त चित्ताने श्राद्ध करीत नाही, त्याचे पितर—हे कपे—निराश होऊन क्रोधित होऊन निघून जातात.
Verse 74
कुप्यंति मुनयोऽप्यस्मै देवाः सेंद्राः सचारणाः । न दत्तं न हुतं येन हनूमत्कुंडतीरतः
त्याच्यावर मुनिसुद्धा रागावतात; इंद्रासह देव आणि चारणही अप्रसन्न होतात—जो हनूमत्कुंडाच्या तीरावरील तीर्थात ना दान करतो, ना हवनाहुती अर्पितो.
Verse 75
वृथाजीवित एवासाविहामुत्र च दुःखभाक् । हनूमत्कुंडसविधे येन दत्तं तिलोदकम् । मोदंते पितरस्तस्य घृतकुल्याः पिबंति च
हनूमत्कुंडाजवळ ज्याने पितरांसाठी तिलोदक अर्पण केले नाही, त्याचे जीवन व्यर्थ असून तो इहलोकी व परलोकी दुःखाचा भागी होतो. परंतु तिलोदक अर्पण केल्यास त्याचे पितर आनंदित होतात आणि घृतधारा पितात.
Verse 76
श्रीसूत उवाच । श्रुत्वैतद्वचनं विप्रा रामेणोक्तं स वायुजः
श्रीसूत म्हणाले—हे विप्रहो! रामाने उच्चारलेले हे वचन ऐकून वायुपुत्र हनुमान् तदनुसार वागला.
Verse 77
उत्तरे रामनाथस्य लिंगं स्वेनाहृतं मुदा । आज्ञया रामचन्द्रस्य स्थापयामास वायुजः
उत्तरेकडे वायुपुत्राने आनंदाने स्वतःच्या प्रयत्नाने रामनाथाचे लिंग आणले आणि रामचंद्रांच्या आज्ञेने ते प्रतिष्ठापिले।
Verse 78
प्रत्यक्षमेव सर्वेषां कपिलांगूलवेष्टितम् । हरोपि तत्पुच्छजा तं बिभर्ति च वलित्रयम् । तदुत्तरायां ककुभि गौरीं संस्थापयन्मुदा
ते लिंग सर्वांना प्रत्यक्ष कपिच्या शेपटीने वेढलेले दिसत होते। त्या शेपटीतून निर्माण झालेल्या तीन वळ्या-चिन्हांना हरही धारण करतो. आणि त्याच उत्तर दिशेत त्याने आनंदाने गौरीचीही स्थापना केली।
Verse 79
श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्रा यदर्थं राघवेण तु । लिंगं प्रतिष्ठितं सेतौ भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्
श्रीसूत म्हणाले—हे विप्रहो! राघवाने सेतूवर हे लिंग कोणत्या हेतूने प्रतिष्ठापिले, ते मी तुम्हाला सांगितले; ते मनुष्यांना भोग व मोक्ष दोन्ही देणारे आहे।
Verse 80
यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयेह पापानि शिवलोके महीयते
जो एकाग्र मनाने हा अध्याय वाचतो किंवा ऐकतो, तो इथेच पापे झटकून टाकतो आणि शिवलोकी सन्मानित होतो।