Adhyaya 36

Verse 1

श्रीसूत उवाच । धनुष्कोटेस्तु माहात्म्यं भूयोऽपि प्रब्रवीम्यहम् । दुराचाराभिधो यत्र स्नात्वा मुक्तो भवद्द्विजाः

श्रीसूत म्हणाले—धनुष्कोटीचे माहात्म्य मी पुन्हा सांगतो; जिथे ‘दुराचार’ नावाने प्रसिद्ध मनुष्य स्नान करून मुक्त झाला, हे द्विजहो।

Verse 2

मुनय ऊचुः । दुराचाराभिधः कोऽसौ सूत तत्त्वार्थकोविद । किंच पापं कृतं तेन दुराचारेण वै मुने

मुनी म्हणाले—हे सूत, तत्त्वार्थकोविद, ‘दुराचार’ नावाचा तो कोण? आणि हे मुने, त्या दुराचाऱ्याने कोणते पाप केले होते?

Verse 3

कथं वा पातका न्मुक्तो धनुष्कोटौ निमज्जनात् । एतच्छुश्रूषमाणानां विस्तराद्वद नो मुने

धनुष्कोटी येथे निमज्जन केल्याने तो पातकांतून कसा मुक्त झाला? आम्ही हे ऐकण्यास उत्सुक आहोत; हे मुने, आम्हाला सविस्तर सांगा।

Verse 4

श्रीसूत उवाच । मुनयः श्रूयतां तस्य दुराचारस्य पातकम् । स्नानेन धनुषः कोटौ यथा मुक्तश्च पातकात्

श्रीसूत म्हणाले—हे मुनीहो, त्या ‘दुराचार’चे पातक ऐका; आणि धनुष्कोटी येथे स्नान केल्याने तो पातकातून कसा मुक्त झाला तेही ऐका।

Verse 5

दुराचाराभिधो विप्रो गौतमीतीरमाश्रितः । कश्चिदस्ति द्विजाः पापी क्रूरकर्मरतः सदा

गौतमीच्या तीरावर दुराचार नावाचा एक ब्राह्मण राहात असे। हे द्विजांनो, तो पापी होता आणि सदैव क्रूर कर्मांत रत असे।

Verse 6

ब्रह्मघ्नैश्च सुरापैश्च स्तेयिभिर्गुरुतल्पगैः । तदा संसर्गदुष्टोऽसौ तैः साकं न्यवसद्विजाः

हे द्विजांनो, तो ब्रह्महत्यारे, मद्यपी, चोर आणि गुरुशय्या भंग करणारे यांच्यासोबत राहू लागला. त्यांच्या संगदोषाने दूषित होऊन तो त्यांच्याच संगतीत वसे।

Verse 7

महापातकिसंसर्गं दोषेणास्य द्विजस्य वै । ब्राह्मण्यं सकलं नष्टं निःशेषेण द्विजोत्तमाः

हे श्रेष्ठ द्विजांनो, महापातकींच्या संगदोषामुळे त्या द्विजाचे संपूर्ण ब्राह्मण्य निःशेष नष्ट झाले।

Verse 8

महापातकिभिः सार्द्धं दिनमेकं तु यो द्विजः । निवसेत्सादरं तस्य तत्क्षणाद्वै द्विजन्मनः

परंतु जो द्विज महापातकींसोबत आदराने एक दिवस जरी राहतो, त्याच्या द्विजत्वाचा क्षय त्या क्षणापासूनच होऊ लागतो।

Verse 9

ब्राह्मणस्य तुरीयांशो नश्यत्येव न संशयः । द्विदिनं सेवनात्स्पर्शाद्दर्शनाच्छयनात्तथा

ब्राह्मणाच्या ब्राह्मण्याचा चतुर्थांश नक्कीच नष्ट होतो—यात संशय नाही—दोन दिवस त्यांची सेवा केल्याने, स्पर्शाने, दर्शनाने आणि त्यांच्या जवळ/सोबत शयन केल्यानेही।

Verse 10

भोजनात्सह पंक्तौ च महापातकिभिर्द्विजाः । द्वितीयभागो नश्येत ब्राह्मणस्य न संशयः

हे द्विजांनो! महापातकी लोकांसह एकाच पंक्तीत भोजन केल्यास ब्राह्मणाचा दुसरा धर्मभाग नष्ट होतो—यात संशय नाही।

Verse 11

त्रिदिनाच्च तृतीयांशो नश्यत्येव न संशयः । चतुर्दिनाच्चतुर्थांशो विलयं याति हि ध्रुवम्

तीन दिवसांनंतर तिसरा अंशही निश्चयाने नष्ट होतो—यात संशय नाही। चार दिवसांनंतर चौथा अंशही ध्रुवपणे विलयास जातो।

Verse 12

अतः परं तु तैः साकं शयनासनभोजनैः । तत्तुल्यपातकी भूयान्महापातकसंभवात्

यापुढे जर त्यांच्यासह शय्या, आसन व भोजनाचा संग केला, तर महापातक उत्पन्न होण्यामुळे तो त्यांच्याइतकाच पापी होतो।

Verse 13

तेन ब्राह्मण्यहीनोऽयं दुराचाराभिधो द्विजाः । ग्रस्तोऽभवद्भीषणेन वेतालेन बलीयसा

त्यामुळे, हे द्विजांनो! ‘दुराचार’ म्हणून प्रसिद्ध हा पुरुष ब्राह्मण्यहीन झाला आणि भयंकर, बलवान वेताळाने त्याला ग्रासले।

Verse 14

असौ परवशस्तेन वेतालेनातिपीडितः । देशाद्देशं भ्रमन्विप्रा वनाच्चैव वनांतरम्

त्या वेताळाच्या अधीन होऊन व अत्यंत पीडित होऊन, हे ब्राह्मणांनो! तो देशोदेशी भटकत राहिला आणि वनातून वनांतरात जात राहिला।

Verse 15

पूर्वपुण्यविपाकेन दैवयोगेन स द्विजः । रामचंद्रधनुष्कोटिं महापातकनाशनीम्

पूर्वपुण्याच्या परिपाकाने व दैवयोगाने तो द्विज रामचंद्रांची धनुष्कोटी—महापातकनाशिनी—येथे पोहोचला।

Verse 16

अनुद्रुतः पिशाचेन तेनाविष्टो ययौ द्विजाः । न्यमज्जयत्स वेतालो धनुष्कोटिजले त्वमुम्

त्या पिशाचाने पाठलाग करून व त्याच्याच आवेशाने ग्रस्त होऊन तो द्विज पुढे गेला, हे विप्रहो। मग त्या वेतालाने त्याला धनुष्कोटीच्या जलात बुडविले।

Verse 17

धनुष्कोटिजले सोऽयं वेतालेन प्रवेशितः । उदतिष्ठत्क्षणादेव वेतालेन विमोचितः

हा पुरुष वेतालाने धनुष्कोटीच्या जलात ढकलला, तरी क्षणातच तो वर आला—त्याच वेतालापासून मुक्त झाला।

Verse 18

उत्थितोऽसौ द्विजो विप्रा धनुष्कोटिजलात्तदा । स्वस्थो व्यचिंतयत्कोऽयं देशो जलधितीरतः

तेव्हा धनुष्कोटीच्या जलातून वर येऊन तो द्विज स्वस्थ झाला. हे विप्रहो, तो विचार करू लागला—‘समुद्रतीरी हा कोणता देश आहे?’

Verse 19

कथं मयागतमिह गौतमीतीरवासिना । इति चिंताकुलः सोऽयं धनुष्कोटिनिवासिनम्

‘गौतमीतीरी राहणारा मी येथे कसा आलो?’—अशी चिंता मनात घेऊन तो धनुष्कोटीतील एका रहिवाशाकडे (विचारण्यासाठी) गेला।

Verse 20

दत्तात्रेयं महात्मानं योगिप्रवरमुत्तमम् । समागम्य प्रणम्यासौ दुराचारोऽभ्यभाषत

महात्मा दत्तात्रेय—योगिप्रवर व उत्तम—यांच्याजवळ जाऊन दुराचाराने नमस्कार केला आणि मग तो बोलू लागला।

Verse 21

न जाने भगवन्देशः कतमोऽयं वदाधुना । गौतमीतीरनिलयो दुराचाराभिधो ह्यहम्

हे भगवन्, हा कोणता देश आहे हे मला माहीत नाही; आत्ताच सांगा. मी गौतमीच्या तीरावर राहतो आणि माझे नाव दुराचार आहे।

Verse 22

कृपया ब्रूहि मे ब्रह्मन्मयात्र कथमागतम् । इति पृष्टो मुनिस्तेन दुराचारेण सुव्रतः

कृपा करून, हे ब्रह्मन्-मुने, मी इथे कसा आलो ते सांगा. दुराचाराने विचारल्यावर सुव्रतधारी मुनींनी उत्तर दिले।

Verse 23

ध्यात्वा मुहूर्तमवदद्दुराचारं घृणानिधिः । महापातकिसंसर्गे दुराचार कृते पुरा

क्षणभर ध्यान करून करुणानिधान मुनी म्हणाले—“हे दुराचार, पूर्वी महापातकी लोकांच्या संगतीमुळे जे घडले…”

Verse 24

ब्राह्मण्यं नष्टमभवद्वेतालस्त्वां ततोऽग्रहीत् । तेनाविष्टस्त्वमायातो विवशोऽत्र विमूढधीः

तुझे ब्राह्मण्य नष्ट झाले; मग वेतालाने तुला धरले. त्याच्या आवेशाने तू विवश होऊन इथे आलास, तुझी बुद्धी पूर्णपणे भ्रमित झाली।

Verse 25

न्यमज्जयत्त्वां वेतालो धनुष्कोटिजलेऽत्र तु । तत्र मज्जनमात्रेण विमुक्तः पातकाद्भवान्

येथे धनुष्कोटीच्या जलात वेतालाने तुला बुडविले. त्या केवळ स्नानमात्रानेच तू पापातून मुक्त झालास.

Verse 26

धनुष्कोटौ तु ये स्नानं पुण्ये कुर्वंति मानवाः । तेषां नश्यंति वै सत्यं पंचपातकसंचयाः

धनुष्कोटी येथे जे मनुष्य पुण्यस्नान करतात, त्यांच्या पाच महापातकांचा साठा खरोखरच नष्ट होतो.

Verse 27

रामचंद्रधनुष्कोटावत्र मज्जनमात्रतः । महापातकिसंसर्गदोषस्ते विलयं ययौ

येथे रामचंद्राच्या धनुष्कोटीमध्ये केवळ मर्जनमात्राने महापातकींच्या संगामुळे आलेला दोष तुझा नाहीसा झाला.

Verse 28

तन्नाशादेव वेतालस्त्वां मुक्त्वा विलयं गतः । त्वामग्रहीद्यो वेतालः पुरायं ब्राह्मणोऽभवत्

तो दोष नष्ट होताच वेतालाने तुला सोडले आणि तो अदृश्य झाला. ज्याने तुला धरले होते तो वेताल पूर्वी ब्राह्मण होता.

Verse 29

सोऽयं भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम् । पार्वणेन विधानेन पितॄणां नाकरोन्मुदा

हा तोच मनुष्य आहे; भाद्रपद महिन्यात कृष्णपक्षी महालयकाळी पार्वण-विधानानुसार पितरांचे श्राद्ध त्याने आनंदाने केले नाही.

Verse 30

तेन स्वपितृभिः शप्तो वेतालत्वमगादयम् । सोपि चास्य धनुष्कोटेरवलोकनमात्रतः

स्वपितरांच्या शापामुळे तो पुरुष वेतालत्वास गेला. पण या धनुष्याच्या टोकाचे केवळ दर्शन होताच तो त्या अवस्थेतून हळूहळू मुक्त होऊ लागला.

Verse 31

वेतालत्वं विहायेह विष्णुलोकम वाप्तवान् । अतो भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम्

इथेच वेतालत्व टाकून त्याने विष्णुलोक प्राप्त केला. म्हणून भाद्रपद मासातील कृष्णपक्षात महालय-श्राद्धादि कर्म करावे.

Verse 32

उद्दिश्य स्वपितॄन्ये तु न कुर्वन्त्यतिलोभतः । महालोभयुतास्तेऽद्धा वेतालाः स्युर्न संशयः

जे लोक पितरांना उद्देशूनही अतिलोभामुळे (श्राद्धादि) करीत नाहीत, ते महालोभयुक्त निःसंशय वेताल होतात.

Verse 33

तस्माद्भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम् । पितॄनुद्दिश्य शक्त्या ये ब्राह्मणान्वेदपारगान्

म्हणून भाद्रपद मासातील कृष्णपक्षात महालयकाळी, जे लोक पितरांना उद्देशून आपल्या शक्तीनुसार वेदपारंगत ब्राह्मणांचा सत्कार करतात…

Verse 34

भोजयेयुर्महान्नेन न ते विंदंति दुर्गतिम् । यस्तु भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम्

…आणि त्यांना विपुल अन्नाने भोजन घालतात, त्यांना दुर्गती येत नाही. पण जो भाद्रपद मासातील कृष्णपक्षात महालयकाळी (हे कर्म) करीत नाही…

Verse 35

स्वशक्त्यनुगुणं विप्रमेकं द्वौ त्रीनकिंचनः । भोजयेन्नहि दौर्गत्यं भवेदस्य कदाचन

दरिद्री मनुष्यानेही आपल्या शक्तीनुसार एक, दोन किंवा तीन ब्राह्मणांना भोजन घालावे; असे केल्याने त्याच्यावर कधीही दुर्दैव येत नाही।

Verse 36

अयं भाद्रपदे मासे पितॄणामनुपासनात् । ययौ वेतालतां विप्रो यस्त्वां जग्राह पापिनम्

भाद्रपद महिन्यात पितृपूजेचा प्रमाद झाल्यामुळे, ज्याने तुला—पाप्याला—पकडले तो ब्राह्मण वेतालत्वाला गेला।

Verse 37

कालो भाद्रपदमासमारभ्य वृश्चिकावधि । महालयस्य कथितो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

तत्त्वदर्शी मुनींनी महालयाचा काळ भाद्रपद महिन्यापासून वृश्चिकपर्यंत असल्याचे सांगितले आहे।

Verse 38

मासो भाद्रपदः कालस्तत्रापि हि विशिष्यते । कृष्ण पक्षो विशिष्टः स्याद्दुराचारक तत्र वै

त्या काळांमध्ये भाद्रपद महिना विशेष श्रेष्ठ आहे; आणि त्यातही कृष्णपक्ष अत्यंत विशेष आहे—दुराचाऱ्यासाठीही खरेच।

Verse 39

तस्मिञ्छुभे कृष्णपक्षे प्रथमायां तथा तिथौ । श्राद्धं महालयं कुर्याद्यो नरो भक्तिपूर्वकम्

त्या शुभ कृष्णपक्षात, पहिल्या तिथीलाही, जो मनुष्य भक्तिपूर्वक महालय-श्राद्ध करतो तो पुण्यफलाचा भागी होतो।

Verse 40

तस्य प्रीणाति भगवान्पावकः सर्वपावनः । स वह्निलोकमाप्नोति वह्निना सह मोदते

त्याच्यावर सर्वपावन भगवान् पावक (अग्निदेव) प्रसन्न होतो. तो पुरुष वह्निलोकास प्राप्त होऊन अग्निसह तेथे आनंद भोगतो.

Verse 41

तस्मै च ज्वलनो देवः सर्वैश्वर्यं ददात्यपि । प्रथमायां तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

त्याला ज्वलनदेव (अग्नि) सर्व प्रकारचे ऐश्वर्यही देतो. पण जो मर्त्य प्रथमा तिथीस महालय कर्म करीत नाही…

Verse 42

वह्निर्गृहं दहेत्तस्य श्रियं क्षेत्रादिकं तथा । वेदज्ञे ब्राह्मणे भुक्ते प्रथमायां महालये

त्याचे घर अग्नी जाळून टाकतो, तसेच त्याची श्री-संपदा व क्षेत्रादी मालमत्ताही नष्ट करतो—प्रथमेच्या महालयात वेदज्ञ ब्राह्मणास भोजन घालूनही जो विधी पाळत नाही त्याचा.

Verse 43

दश कल्पसहस्राणि पितरो यांति तृप्तताम् । द्वितीयायां तु यो भक्त्या कुर्याच्छ्राद्धं महालयम्

दहा हजार कल्पांपर्यंत पितर तृप्त होतात. आणि जो द्वितीया तिथीस भक्तीने महालय-श्राद्ध करतो…

Verse 44

तस्य प्रीणाति भगवान्भवानीपतिरीश्वरः । स कैलासमवाप्नोति शिवेन सह मोदते

त्याच्यावर भवानीपति ईश्वर भगवान् प्रसन्न होतो. तो कैलासास प्राप्त होऊन शिवासह तेथे आनंद करतो.

Verse 45

विपुलां संपदं तस्मै प्रीतो दद्यान्महेश्वरः । द्वितीयायां तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

प्रसन्न झालेला महेश्वर त्याला विपुल संपत्ती देतो. परंतु जो मनुष्य द्वितीया तिथीस महालयकर्म करीत नाही…

Verse 46

तस्य वै कुपितः शंभुर्नाशयेद्ब्रह्मवर्चसम् । रौरवं कालसूत्राख्यं नरकं चास्य दास्यति

त्याच्यावर क्रुद्ध झालेला शंभू त्याचे ब्रह्मवर्चस नष्ट करतो आणि त्याला रौरव व कालसूत्र नामक नरकांत टाकतो.

Verse 47

वेदज्ञे ब्राह्मणे भुक्ते द्वितीयायां महालये । विंशत्कल्प सहस्राणि पितरो यांति तृप्तताम्

द्वितीयाच्या महालयी वेदज्ञ ब्राह्मणास भोजन घातल्यास पितर वीस हजार कल्पांपर्यंत तृप्त होतात.

Verse 48

अनुग्रहात्पितॄणां च संततिश्चास्य वर्द्धते । तृतीयायां नरो भक्त्या कुर्याच्छ्राद्धं महालयम्

पितरांच्या अनुग्रहाने त्याची संततीही वाढून फुलते. म्हणून तृतीया तिथीस भक्तीने महालय-श्राद्ध करावे.

Verse 49

तस्य प्रीणाति भगवांल्लोकपालो धनाधिपः । महापद्मादिनिधयो वर्तंते तस्य वै वशे

त्यामुळे धनाधिपती लोकपाल भगवान (कुबेर) प्रसन्न होतो; महापद्म इत्यादी महान निधीही त्याच्या वशात येतात.

Verse 50

तस्यानुगास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तृतीयायां तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

त्याचे अधीक्षक तीन देव—ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर—आहेत. जो मनुष्य तृतीया तिथीस महालय करीत नाही, तो त्यांच्या दंडविधानास पात्र ठरतो.

Verse 51

धनदो भगवांस्तस्य संपदं हरति क्षणात् । दारिद्यं च ददात्यस्मै बहुदुःखसमाकुलम्

त्याचा धनदाता भगवान् (कुबेर) क्षणात संपत्ती हिरावून घेतो आणि अनेक दुःखांनी वेढलेले दारिद्र्य त्याला देतो.

Verse 52

तृतीयायां तिथौ मर्त्यो यः करोति महालयम् । तृप्यंति पितरस्तस्य त्रिंशत्कल्पसहस्रकम्

जो मनुष्य तृतीया तिथीस महालय करतो, त्याचे पितर तृप्त होतात आणि तीस हजार कल्पांपर्यंत प्रसन्न राहतात.

Verse 53

चतुर्थ्यां तु नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । तस्य प्रीणाति भगवान्हेरंबः पार्वतीसुतः

जर मनुष्य भक्तीने चतुर्थी तिथीस महालय-श्राद्ध करील, तर पार्वतीसुत भगवान् हेरंब त्याच्यावर प्रसन्न होतो.

Verse 54

तस्य विघ्नाश्च नश्यंति गजवक्त्रप्रसादतः । चतुर्थ्यां तु तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

गजवक्त्र प्रभूच्या कृपेने त्याचे विघ्न नष्ट होतात. परंतु जो मनुष्य चतुर्थी तिथीस महालय करीत नाही…

Verse 55

विघ्नेशो भगवांस्तस्य सदा विघ्नं करोति हि । चण्डकोलाहलाभिख्ये नरके च पतत्यथ

त्याच्यासाठी भगवान विघ्नेश सदैव विघ्न निर्माण करतात; आणि मग तो ‘चण्डकोलाहल’ नावाच्या नरकात पडतो.

Verse 56

चतुर्थ्यां वै तिथौ मर्त्यो यः करोति महालयम् । पितरः कल्पसाहस्रं चत्वारिंशत्प्रहर्षिताः

जो मर्त्य चतुर्थी तिथीस महालय करतो, त्याचे पितर प्रसन्न होतात; ते चाळीस हजार कल्पांपर्यंत हर्षित राहतात.

Verse 57

बहून्पुत्रान्प्रदास्यंति श्राद्धकर्तुर्निरंतरम् । पंचम्यां तु तिथौ भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम्

श्राद्ध करणाऱ्यास ते निरंतर अनेक पुत्र देतात. पण जो भक्तीने पंचमी तिथीस महालय करीत नाही…

Verse 58

तस्य लक्ष्मीर्भगवती परित्यजति मंदिरम् । अलक्ष्मीः कलहाधारा तस्य प्रादुर्भवेद्गृहे

त्याचे घर भगवती लक्ष्मी सोडून देते; आणि कलहाची आधारभूत अलक्ष्मी त्याच्या गृही प्रकट होते.

Verse 59

पचम्यां तु तिथौ मर्त्यो यः करोति महालयम् । तस्य तृप्यंति पितरः पंचकल्पसहस्रके

परंतु जो मर्त्य पंचमी तिथीस महालय करतो, त्याचे पितर तृप्त होतात; ते पाच हजार कल्पांपर्यंत संतुष्ट राहतात.

Verse 60

संततिं चाप्यविच्छिन्नामस्मै दास्यंति तर्पिताः । पार्वती च प्रसन्ना स्यान्महदैश्वर्यदायिनी

तर्पणाने तृप्त झालेले पितर त्याला अविच्छिन्न संतती-परंपरा देतात; आणि देवी पार्वतीही प्रसन्न होऊन महान ऐश्वर्य व प्रभुत्व-समृद्धी प्रदान करते।

Verse 61

षष्ठ्यां तिथौ नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । तस्य प्रीणाति भगवान्षण्मुखः पार्वती सुतः

षष्ठी तिथीस जो पुरुष भक्तिभावाने महालय-श्राद्ध करतो, त्याच्यावर पार्वतीसुत भगवान् षण्मुख प्रसन्न होतात।

Verse 62

तस्य पुत्राश्च पौत्राश्च षण्मुखस्य प्रसादतः । ग्रहैर्वालग्रहैश्चैव न बाध्यंते कदाचन

षण्मुखाच्या कृपेने त्याचे पुत्र व पौत्र कधीही ग्रहांमुळे वा बालग्रहांमुळे बाधित होत नाहीत।

Verse 63

षष्ठ्यां तिथौ नरो भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम् । तस्य स्कन्दो महासेनो विमुखः स्यान्न संशयः

परंतु षष्ठी तिथीस जो पुरुष भक्तिभावाने महालय-कर्म करीत नाही, त्याच्यापासून महासेन स्कंद विमुख होतात—यात संशय नाही।

Verse 64

गर्भान्निर्गतमात्रैव प्रजा तस्य विनश्यति । पूतनादिग्रहकुलैर्बाध्यते च निरंतरम्

त्याची संतती गर्भातून बाहेर पडताच नष्ट होते; आणि तो पूतना इत्यादी ग्रहकुलांनी (पीडक भूतगणांनी) सतत बाधित होतो।

Verse 65

वह्निज्वालाप्रवेशाख्ये नरके च पतत्यधः । षष्ठ्यां तिथौ यः श्रद्धावान्कुर्याच्छ्राद्धं महालयम्

तो ‘वह्निज्वाला-प्रवेश’ नावाच्या नरकात अधःपात होतो; परंतु जो श्रद्धावान षष्ठी तिथीस महालय-श्राद्ध करतो, तो शुभ फल प्राप्त करतो।

Verse 66

षष्टिकल्पसहस्रं तु पितरो यामति तृप्तताम् । पुत्रानपि प्रदास्यंति संपदं विपुलां तथा

साठ हजार कल्पांपर्यंत पितर तृप्त होतात; आणि ते पुत्र तसेच विपुल संपत्तीही प्रदान करतात।

Verse 67

सप्तम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । हिरण्यपाणिर्भगवानादित्यस्तस्य तुष्यति

सप्तमी तिथीस जो मर्त्य महालय-श्राद्ध करतो, त्याच्यावर ‘हिरण्यपाणि’ भगवान आदित्य प्रसन्न होतो।

Verse 68

अरोगो दृढगात्रः स्याद्भास्करस्य प्रसादतः । हिरण्यपाणिर्भगवान्हिरण्यं पाणिना स्वयम्

भास्कराच्या कृपेने तो निरोगी व दृढगात्र होतो; आणि ‘हिरण्यपाणि’ भगवान स्वतःच्या हाताने त्याला सुवर्ण प्रदान करतो।

Verse 69

महालयश्राद्धकर्त्रे ददाति प्रीतमानसः । सप्तम्यां तु तिथौ भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम्

महालय-श्राद्ध करणाऱ्यास तो प्रसन्न मनाने वर देतो; पण जो भक्तीने सप्तमी तिथीस महालय करीत नाही, तो विपरीत फलाचा भागी होतो।

Verse 70

व्याधिभिः क्षयरोगाद्यै बाध्यते स दिवानिशम् । तीक्ष्णधारास्त्रशय्याख्ये नरके च पतत्यधः

तो क्षयरोग इत्यादी व्याधींनी दिवस-रात्र पीडित होतो आणि ‘तीक्ष्णधार शस्त्र-शय्या’ नावाच्या नरकात अधःपात होतो।

Verse 71

सप्तम्यां यो नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । सप्ततिं कल्पसाहस्रं प्रीणंति पितरोऽस्य वै

जो मनुष्य सप्तमी तिथीस भक्तिभावाने महालय श्राद्ध करतो, त्याचे पितर निश्चयच सत्तर हजार कल्पांपर्यंत तृप्त राहतात।

Verse 72

संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा । अष्टम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महाल यम्

पितृगण त्याला सदैव अविच्छिन्न संतती देतात; आणि अष्टमी तिथीस मर्त्याने महालय श्राद्ध करावे।

Verse 73

मृत्युंजयः कृत्तिवासास्तस्य प्रीणाति शंकरः । करस्थं तस्य कैवल्यं शंकरस्य प्रसादतः

मृत्युंजय, कृत्तिवासा शंकर त्याच्यावर प्रसन्न होतो; शंकराच्या प्रसादाने त्याच्या हातातच कैवल्य-मोक्ष येऊन ठरतो।

Verse 74

महालयेन श्राद्धेन तुष्टे साक्षात्त्रि यंबके । चतुर्दशसु लोकेषु दुर्लभं तस्य किं भवेत्

महालय श्राद्धाने जेव्हा साक्षात त्र्यंबक (शिव) संतुष्ट होतो, तेव्हा चौदा लोकांत त्याच्यासाठी काय दुर्लभ उरेल?

Verse 75

महालयं न कुर्याद्वै योऽष्टम्यां मूढचेतनः । संसारसागरे घोरे सदा मज्जति दुःखितः

जो मूढचित्त अष्टमीला महालयकर्म करीत नाही, तो दुःखी होऊन सदा भयंकर संसारसागरात बुडत राहतो।

Verse 76

कदाचिदपि तस्येष्टं नैव सिद्ध्यति भूतले । वैतरिण्याख्यनरके पतत्याचंद्रतारकम्

त्याचे इष्टकार्य पृथ्वीवर कधीही सिद्ध होत नाही; आणि तो चंद्र-तारे असेपर्यंत ‘वैतरणी’ नावाच्या नरकात पडतो।

Verse 77

योऽष्टम्यां श्रद्धया श्राद्धं नरः कुर्यान्महालयम् । अशीतिकल्पसाहस्रं तृप्यंति पितरोऽस्य वै

जो मनुष्य अष्टमीला श्रद्धेने महालय-श्राद्ध करतो, त्याचे पितर ऐंशी हजार कल्पांपर्यंत तृप्त होतात।

Verse 78

आशीर्भिर्वर्द्धयंत्येनं विघ्नश्चास्य व्यपोहति । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा

पितृगण आशीर्वादांनी त्याची उन्नती करतात, त्याचे विघ्न दूर करतात, आणि सदा अविच्छिन्न संततीही देतात।

Verse 79

नवम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । दुर्गादेवी भगवती तस्य प्रीणाति शांभवी

नवमी तिथीला मनुष्याने महालय-श्राद्ध करावे; तेव्हा शांभवी भगवती दुर्गा त्याच्यावर प्रसन्न होते।

Verse 80

क्षयापस्मारकुष्ठा दीन्क्षुद्रप्रेतपिशाचकान् । नाशयेत्तस्य सन्तुष्टा दुर्गा महिषमर्दिनी

त्याच्या विधीने संतुष्ट झालेली महिषमर्दिनी दुर्गा त्याच्यासाठी क्षय, अपस्मार, कुष्ठ, दैन्य तसेच क्षुद्र प्रेत‑पिशाचजन्य बाधा नष्ट करते।

Verse 81

नवम्यां तु तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम् । अपस्मारेण पीड्येत तथैव ब्रह्मरक्षसा

नवमी तिथीस जो मनुष्य महालय कर्म करीत नाही, तो अपस्माराने पीडित होतो आणि तसेच ब्रह्मराक्षसानेही बाधित होतो।

Verse 82

अभिचारार्थकृत्याभिर्वाध्येत च निरन्तरम् । नवम्यां यस्तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

तो अभिचार व शत्रुकृत कृत्यांनी सतत बाधित होईल; म्हणून नवमी तिथीस मनुष्याने महालय श्राद्ध करावे।

Verse 83

नवतिं कल्पसाहस्रं तृप्यन्ति पितरोऽस्य वै । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा

नव्वद हजार कल्पांपर्यंत त्याचे पितर निश्चयाने तृप्त राहतात; आणि पितृगण सदैव त्याला अविच्छिन्न वंशपरंपरा व संततीची निरंतरता देतात।

Verse 84

दशम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । तस्यामृतकलश्चन्द्रः षोडशात्मा प्रसीदति

दशमी तिथीस मनुष्याने महालय श्राद्ध करावे; तेव्हा अमृतकलशस्वरूप, षोडशकलायुक्त चंद्र प्रसन्न होतो।

Verse 85

औषधीनामधीशेऽस्मिञ्छ्राद्धेनानेन तोषिते । व्रीह्यादीनि तु धान्यानि दद्युरोषधयः सदा

या श्राद्धाने औषधींचा अधीश्वर प्रसन्न झाला की औषधी सदा तांदूळ इत्यादी धान्य प्रदान करतात।

Verse 86

यो न कुर्याद्दशम्यां तु महालयमनुत्तमम् । ओषध्यो निष्फलास्तस्य कृषिश्चाप्यस्य निष्फला

जो दशमीला अनुत्तम महालयकर्म करीत नाही, त्याच्या औषधी निष्फळ होतात आणि त्याची शेतीही निष्फळ ठरते।

Verse 87

दशम्यां यस्तिथौ मर्त्यः श्राद्धंकुर्यान्महालयम् । शतकल्पसहस्राणि तृप्यंति पितरोऽस्य वै

जो मर्त्य दशमी तिथीला महालय श्राद्ध करतो, त्याचे पितर निश्चयच शतसहस्र कल्पांपर्यंत तृप्त राहतात।

Verse 88

संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा । एकादश्यां नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

पितृगण सदा अविच्छिन्न संतती देतात; आणि एकादशीला नराने भक्तीने महालय श्राद्ध करावे।

Verse 89

संहर्ता सर्वलोकस्य तस्य रुद्रः प्रसीदति । रुद्रस्य सर्वसंहर्तुः प्रसादेन जगत्पतेः

त्याच्यावर सर्वलोकसंहर्ता रुद्र प्रसन्न होतो; सर्वसंहर्त्या रुद्राच्या प्रसादाने जगत्पती कृपा करतो।

Verse 90

शत्रून्पराजय त्येष श्राद्धकर्ता निरन्तरम् । ब्रह्महत्यायुतं चापि तस्य नश्यति तत्क्षणात्

जो निरंतर श्रद्धेने श्राद्ध करितो, तो निश्चयाने शत्रूंना पराजित करतो; त्याच्या ब्रह्महत्येच्या असंख्य पापांचा भारही तत्क्षणी नष्ट होतो।

Verse 91

अग्निष्टोमादियज्ञानां फलमाप्नोति पुष्कलम् । एकादश्यां नरो भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम्

तो अग्निष्टोमादी यज्ञांप्रमाणे पुष्कळ फळ प्राप्त करतो; पण जो मनुष्य एकादशीला भक्तीनेही महालय-कर्म करीत नाही, तो कर्तव्यच्युत ठरतो।

Verse 92

तस्य वै विमुखो रुद्रो न प्रसीदति कर्हिचित् । सर्वतो वर्धमानाश्च बाधन्ते शत्रवो ह्यमुम्

अशा व्यक्तीकडे रुद्र विमुख होतात व कधीही प्रसन्न होत नाहीत; आणि सर्व बाजूंनी वाढणारे शत्रू त्याला नक्कीच त्रास देतात।

Verse 93

अग्निष्टोमादिका यज्ञाः कृताश्च बहुदक्षिणाः । निष्फला एव तस्य स्युर्भस्मनि न्यस्तहव्यवत्

अग्निष्टोमादी यज्ञ पुष्कळ दक्षिणा देऊन केले तरीही, त्याच्यासाठी ते निष्फळ ठरतात—जणू भस्मावर टाकलेली आहुती।

Verse 94

ब्रह्मवातकतुल्यः स्याच्छ्राद्धाकरणदोषतः । एकादश्यां तिथौ यस्तु श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

श्राद्ध न केल्याच्या दोषामुळे मनुष्य ‘ब्रह्म-वातक’समान होतो; पण जो एकादशी तिथीस महालय-श्राद्ध करतो, तो त्या दोषातून मुक्त होतो।

Verse 95

द्विशतं कल्पसाहस्रं तृप्यंति पितरोऽस्य वै । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृ गणाः सदा

त्याचे पितर दोन लक्ष कल्पांपर्यंत तृप्त राहतात; आणि पितृगण सदैव त्याला अविच्छिन्न संततीचा वर देतात.

Verse 96

द्वादश्यां तु तिथौ मर्त्यः कुर्याच्छ्राद्धं महालयम् । तस्य लक्ष्मीपतिः साक्षात्प्रसीदति जनार्दनः

द्वादशी तिथीस जो मर्त्य महालय-श्राद्ध करतो, त्याच्यावर लक्ष्मीपति जनार्दन साक्षात् प्रसन्न होतात.

Verse 97

प्रसन्ने सति देवेशे देवदेवे जनार्दने । चराचरं जगत्सर्वं प्रीतमेव न संशयः

देवदेव, देवेश जनार्दन प्रसन्न झाल्यावर चराचरांसह सर्व जगत् प्रीत होते—यात संशय नाही.

Verse 98

भूमिर्हरिप्रिया चास्य सस्यं संवर्द्धयत्यपि । लक्ष्मीश्च वर्द्धते तस्य मंदिरे हरिवल्लभा

हरिप्रिया ही भूमी त्याचे धान्य-धान्यही वाढविते; आणि हरिवल्लभा लक्ष्मी त्याच्या घरात सदैव समृद्धी वाढविते.

Verse 99

गदा कौमोदकी नाम नारायणकरस्थिता । अपस्मारादिभूतानि नाशयत्येव सर्वदा

नारायणाच्या करस्थ ‘कौमोदकी’ नामक गदा अपस्मार इत्यादी भूत-उपद्रवांचा सदैव नाश करते.

Verse 100

तीक्ष्णधारं तथा चक्रं शत्रूनस्य दहत्यपि । यातुधानपिशाचादीञ्छंखश्चास्य व्यपोहति

त्याचे तीक्ष्णधार चक्र शत्रूंनाही दग्ध करते; आणि त्याचा शंख यातुधान, पिशाच इत्यादी दुष्ट शक्तींना दूर पळवितो।

Verse 110

सहस्रकल्पसाहस्रं प्रीणंति पितरोऽस्य वै । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितॄगणास्तदा

हजारो-हजार कल्पांपर्यंत त्याचे पितर खरोखर तृप्त होतात; मग पितृगण त्याला अखंड संततीपरंपरा प्रदान करतात।

Verse 120

संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणास्तदा । अमायां तु नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

मग पितृगण अखंड संतती देतात; म्हणून अमावास्येला मनुष्याने भक्तीने महालय-श्राद्ध करावे।

Verse 130

अस्मानुद्दिश्य मत्पुत्रा भोजयेयुर्द्विजोत्तमान् । तेन नो नरकक्लेशो न भविष्यति दारुणः

‘आमच्या उद्देशाने माझे पुत्र श्रेष्ठ द्विजांना भोजन घालोत; त्यामुळे आमच्यासाठी नरकाचे भयंकर दुःख होणार नाही.’

Verse 140

पार्वणेन विधानेन कुर्याच्छ्राद्धे महालयम् । नरो महालयश्राद्धे पितृवंश्यान्पितॄनिव

पार्वण-विधानानुसार महालय-श्राद्ध करावे; आणि महालय-श्राद्धात पितृवंशातील सर्वांना पितरांप्रमाणेच मानावे।

Verse 150

नकुर्याद्यद्यपि श्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । कुर्यान्महालयश्राद्धमस्मरन्नेव बुद्धिमान्

जरी कोणी आई-वडिलांच्या मृत्युतिथीला श्राद्ध करीत नसला, तरीही बुद्धिमानाने महालय-श्राद्ध अवश्य करावे; ते विसरू नये।

Verse 160

क्षमध्वं मम तद्यूयं भवंतो हि दयापराः । दरिद्रो रोदनं कुर्यादेवं काननभूमिषु

म्हणून तुम्ही मला क्षमा करा—तुम्ही दयाळू आहात. दरिद्री मनुष्य वनभूमीत अशा रीतीने रडतो.

Verse 170

एवं वै वरयेद्विप्राश्चतुरस्तु महालये । ब्राह्मणान्वेदसंपन्नान्सुशीलान्वरयेत्सुधीः

अशा प्रकारे महालयात चार विप्रांना आमंत्रित करावे; सुज्ञाने वेदसंपन्न व सुशील ब्राह्मणांनाच बोलवावे.

Verse 180

नश्यंति तत्क्षणादेव भूतान्यन्यानि वै तथा । महालयस्यकरणाद्विपुलां श्रियमश्नुते

त्याच क्षणी इतर (अपायकारक) भुतेही नष्ट होतात; आणि महालय केल्याने विपुल श्री-समृद्धी प्राप्त होते.

Verse 190

हत्वा तु रावणं संख्ये सीतां पुनरवाप्तवान् । महालयस्य करणाद्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

रणांगणात रावणाचा वध करून (रामाने) सीतेला पुन्हा प्राप्त केले; आणि महालय केल्याने धर्मपुत्र युधिष्ठिरालाही सिद्धी/यश मिळाले.

Verse 200

तस्माद्भाद्र पदे मासे दुराचार पितॄन्प्रति । ब्राह्मणान्भोजयान्नेन षड्रसेन सभक्तिकम्

म्हणून भाद्रपद महिन्यात पितरांप्रती दुराचार झाला असेल, तर श्रद्धा-भक्तीसह षड्रसयुक्त अन्नाने ब्राह्मणांना भोजन घालावे।

Verse 210

तान्यप्यत्र विनश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात् । शूद्रेण पूजितं लिंगं विष्णुं वा यो नमेद्द्विजः

ते दोषही येथे धनुष्कोटीमध्ये निमज्जनाने नष्ट होतात. आणि जो द्विज शूद्राने पूजिलेल्या लिंगास किंवा विष्णूस नमस्कार करतो, तो दोषाचा भागी होतो.

Verse 219

एवं वः कथितं विप्रा धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि

हे विप्रहो! अशा प्रकारे तुम्हांला धनुष्कोटीचे वैभव सांगितले; ते ऐकून पृथ्वीवरील मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.