Adhyaya 24

Verse 1

श्रीसूत उवाच । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा शिवतीर्थं ततो व्रजेत् । यत्र हि स्नानमात्रेण महापातककोटयः

श्रीसूत म्हणाले—चक्रतीर्थात स्नान करून मनुष्याने मग शिवतीर्थास जावे; जिथे केवळ स्नानमात्राने महापातकांच्या कोटींच्या कोटी नष्ट होतात।

Verse 2

तत्संसर्गाश्च नश्यंति तत्क्षणादेव तापसाः । अत्र स्नात्वा ब्रह्महत्यां मुमुचे कालभैरवः

हे तपस्वींनो, त्या पापांचा संसर्गदोषही तत्क्षणी नष्ट होतो। येथे स्नान करून कालभैरव ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झाले।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कालभैरवरुद्रस्य ब्रह्महत्या महामुने । किमर्थमभवत्सूत तन्नो वक्तुमिहार्हसि

ऋषी म्हणाले—हे महामुने, कालभैरव-रुद्रावर ब्रह्महत्या कशामुळे आली? हे सूत, ते आम्हांस येथे सांगणे आपणास योग्य आहे।

Verse 4

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि मुनयः सर्वे पुरावृत्तं विमुक्तिदम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

श्रीसूत म्हणाले—हे सर्व मुनिजनांनो, मी मुक्तिदायक असा प्राचीन वृत्तांत सांगतो; ज्याचे केवळ श्रवण केल्याने सर्व पापांतून सुटका होते।

Verse 5

प्रजापतेश्च विष्णोश्च बभूव कलहः पुरा । किंचित्कारणमुद्दिश्य समस्तजनसन्निधौ

प्राचीन काळी प्रजापती व विष्णू यांच्यात, काही कारणावरून, सर्व जनांच्या सन्निधीत कलह उत्पन्न झाला।

Verse 6

अहमेव जगत्कर्ता नान्यः कर्तास्ति कश्चन । अहं सर्वप्रपंचानां निग्रहानुग्रहप्रदः

‘मीच जगताचा कर्ता आहे; माझ्यावाचून दुसरा कोणताही सृष्टिकर्ता नाही. मी सर्व प्रपंचांना निग्रह व अनुग्रह देणारा आहे।’

Verse 7

मत्तो नास्त्यधिकः कश्चिन्मत्समो वा सुरेष्वपि । एवं स मनुते ब्रह्मा देवानां सन्निधौ पुरा

‘माझ्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही, देवांमध्येही माझ्यासमान कोणी नाही।’ असे ब्रह्मा प्राचीन काळी देवांच्या सन्निधीत मानू लागला।

Verse 8

तदा नारायणः प्राह प्रहसन्द्विजपुंगवाः । किमर्थमेवं ब्रूषे त्वमहंकारेण सांप्रतम्

तेव्हा नारायण हसत म्हणाले, हे द्विजश्रेष्ठ—‘आता अहंकाराने तू असे का बोलतोस?’

Verse 9

वाक्यमेवंविधं भूयो वक्तुं नार्हसि वै विधे । अहमेव जगत्कर्ता यज्ञो नारायणो विभुः

‘हे विधी (ब्रह्मा), असे शब्द पुन्हा बोलू नकोस. मीच जगताचा कर्ता आहे—यज्ञस्वरूप, सर्वव्यापी नारायण।’

Verse 10

मां विनास्य प्रपञ्चस्य जीवनं दुर्लभं भवेत् । मत्प्रसादाज्जगत्सृष्टं त्वया स्थावरजंगमम्

माझ्याविना या प्रपंचाचे जीवन दुर्मिळ होईल। माझ्या प्रसादानेच तुझ्याकडून हे स्थावर‑जंगम जगत् सृष्टीस आले आहे।

Verse 11

विवादं कुर्वतोरेवं ब्रह्मविष्ण्वोर्जयैषिणोः । देवानां पुरतस्तत्र वेदाश्चत्वार आगताः । प्रोचुर्वाक्यमिदं तथ्यं परमार्थप्रकाशकम्

अशा रीतीने जयाची इच्छा धरून ब्रह्मा व विष्णू वाद घालीत असता, देवांच्या समोर तेथे चारही वेद आले आणि परमार्थ प्रकाशणारे सत्य वचन बोलले।

Verse 12

वेदा ऊचुः । त्वं विष्णो न जगत्कर्ता न त्वं ब्रह्मन्प्रजापते

वेद म्हणाले— हे विष्णो, तू जगत्कर्ता नाहीस; आणि हे ब्रह्मन् प्रजापते, तूही सृष्टीकर्ता नाहीस।

Verse 13

किं त्वीश्वरो जगत्कर्ता परात्परतरो विभुः । तन्मायाशक्तिसंक्लृप्तमिदं स्थावरजंगमम्

परंतु परात्पर सर्वव्यापी ईश्वरच जगत्कर्ता आहे। त्याच्या मायाशक्तीने हे स्थावर‑जंगम जगत् घडविले गेले आहे।

Verse 14

सर्वदेवाभिवंद्यो हि सांबः सत्यादिलक्षणः । स्रष्टा च पालको हर्ता स एव जगतां प्रभुः

खरोखर सर्व देवांनी वंद्य, सत्यादि लक्षणांनी युक्त सांब (शिव) हाच स्रष्टा, पालक व संहारक आहे; तोच जगतांचा प्रभू आहे।

Verse 15

एवं समीरितं वेदैः श्रुत्वा वाक्यं शुभाक्षरम् । ब्रह्मा विष्णुस्तदा तत्र प्रोचतुर्द्विजपुंगवाः

वेदांनी उच्चारलेले शुभाक्षरयुक्त वचन ऐकून तेथे ब्रह्मा आणि विष्णू—द्विजांतील श्रेष्ठ—तेव्हा बोलले।

Verse 16

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । पार्वत्यालिंगितः शंभुर्मूर्तिमान्प्रमथाधिपः । कथं भवेत्परं ब्रह्म सर्वसंगविवर्जितम्

ब्रह्मा-विष्णू म्हणाले—“शंभू पार्वतीने आलिंगित आहेत; ते मूर्तिमान व प्रमथांचे अधिपती आहेत. मग सर्वसंगविवर्जित परब्रह्म ते कसे असतील?”

Verse 17

ताभ्यामितीरिते तत्र प्रणवः प्राह तौ तदा । अरूपो रूपमादाय महता ध्वनिना द्विजाः

त्यांनी असे म्हटल्यावर, त्या ठिकाणी प्रणवाने त्यांना तेव्हा संबोधिले—हे द्विजांनो—निराकार असूनही रूप धारण करून, महान ध्वनीने।

Verse 18

प्रणव उवाच । असौ शंभुर्महादेवः पार्वत्या स्वातिरिक्तया । संक्रीडते कदाचिन्नो किं तु स्वात्मस्वरूपया

प्रणव म्हणाला—“तो शंभू महादेव पार्वतीशी स्वतःपासून वेगळी मानून कधीही क्रीडा करीत नाही; तो तिच्याशी स्वात्मस्वरूप म्हणूनच क्रीडा करतो।”

Verse 19

असौ शंभुरनीशानः स्वप्रकाशो निरंजनः । विश्वाधिको महादेवो विश्वाधिक इति श्रुतः

तो शंभू कोणाच्याही अधीन नाही, स्वप्रकाश व निरंजन आहे. महादेव विश्वाच्या पलीकडे आहे; श्रुतीत तो ‘विश्वाधिक’—विश्वातीत—असा सांगितला आहे.

Verse 20

सर्वात्मा सर्वकर्तासौ स्वतन्त्रः सर्वभावनः । ब्रह्मन्नयं सृष्टिकाले त्वां नियुंक्ते रजोगुणैः

तो सर्वांचा आत्मा, सर्वांचा कर्ता, स्वातंत्र्यवान आणि सर्व भावांचा प्रेरक आहे. हे ब्रह्मन्, सृष्टीकाळी तोच रजोगुणांच्या सामर्थ्याने तुला कार्यास नियुक्त करतो.

Verse 21

सत्त्वेन रक्षणे शंभुस्त्वां प्रेषयति केशव । तमसा कालरुद्राख्यं संप्रेरयति संहृतौ

रक्षणासाठी, हे केशवा, शंभू सत्त्वगुणाने तुला प्रेषित करतो; आणि संहारकाळी तमोगुणाने ‘कालरुद्र’ नामकास प्रेरित करतो.

Verse 22

अतः स्वतन्त्रता विष्णो युवयोर्न कदाचन । नापि प्रजापतेरस्ति किं तु शंभोः स्वतन्त्रता

म्हणून, हे विष्णो, तुमच्यापैकी कोणालाही कधी स्वातंत्र्य नाही; प्रजापतीलाही नाही. स्वातंत्र्य केवळ शंभूचेच आहे.

Verse 23

ब्रह्मन्विष्णो युवाभ्यां तु किमर्थं न महेश्वरः । ज्ञायते सर्वलोकानां कर्ता विश्वाधिकस्तथा

हे ब्रह्मन्, हे विष्णो, मग तुम्ही दोघे महेश्वराला का ओळखत नाही—की तोच सर्व लोकांचा कर्ता आणि संपूर्ण विश्वापलीकडचा आहे?

Verse 24

सापि शक्तिरुमा देवी न पृथक्छंकरात्सदा । शंभोरानंदभूता सा देवी नागंतुकी स्मृता

तीच शक्ति उमा देवी आहे; ती कधीही शंकरापासून वेगळी नाही. शंभूच्या आनंदस्वरूप म्हणून ती देवी ‘नागंतुकी’—म्हणजे बाह्य/आकस्मिक नसलेली—अशी स्मरली जाते.

Verse 25

अतो विश्वाधिको रुद्रः स्वतंत्रो निर्विकल्पकः । सर्वदेवैरयं वन्द्यो युवाभ्यामपि शंकरः

म्हणून रुद्र विश्वापलीकडे, स्वातंत्र्यवान व निर्विकल्प आहे। तो शंकर सर्व देवांनी वंद्य, आणि तुम्हा दोघांनीही पूज्य आहे।

Verse 26

कर्ता नास्यास्ति रुद्रस्य नाधिकोऽस्माच्च विद्यते । न तत्समोऽपि लोकेषु विद्यते शतशस्तथा

रुद्राचा कर्ता कोणी नाही; त्याहून श्रेष्ठही कोणी नाही. सर्व लोकांत त्याच्या समकक्षही नाही—शेकड्यांतही नाही.

Verse 27

अतो मोहं न कुरुतं ब्रह्मविष्णो युवां वृथा । इत्युक्तं प्रणवेनाथ श्रुत्वा ब्रह्मा च केशवः

म्हणून हे ब्रह्मा-विष्णू, उगीच मोह करू नका. प्रणवाचे हे वचन ऐकून ब्रह्मा व केशव विस्मित झाले.

Verse 28

मायया मोहितौ शंभोर्नैवाज्ञानममुंचताम् । एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा प्रददर्श महाद्भुतम्

शंभूच्या मायेमुळे मोहित झालेले ते दोघे तत्क्षणी अज्ञान सोडू शकले नाहीत. त्याच दरम्यान ब्रह्माने एक महान अद्भुत दृश्य पाहिले.

Verse 29

व्याप्नुवद्गगनं सर्वमनंतादित्य सन्निभम् । तेजोमण्डलमाकाशमध्यगं विश्वतोमुखम्

ते सर्व गगन व्यापून टाकीत होते, अनंत सूर्याप्रमाणे. आकाशाच्या मध्यभागी स्थित ते तेजोमंडळ सर्वदिशांकडे मुख असलेले होते.

Verse 30

तन्निरूपयितुं ब्रह्मा ससर्जोर्ध्वगतं मुखम् । तपोबलविसृष्टेन पंचमेन मुखेन सः

तो गूढ रहस्य निश्चित करण्यासाठी ब्रह्म्याने तपोबलाने प्रकट झालेले वरच्या दिशेने असलेले पाचवे मुख निर्माण केले।

Verse 31

निरूपयामास विभुस्तत्तेजोमण्डलं मुहुः । तत्प्रजज्वाल कोपेन मुखं तेजोविलोकनात्

विभूने त्या तेजोमंडळाकडे पुन्हा पुन्हा पाहिले; आणि त्या ज्वलंत तेजाचे दर्शन होताच मुख क्रोधाने प्रज्वलित झाले।

Verse 32

अनंतादित्यसंकाशं ज्वलत्तत्पंचमं शिरः । दिधक्षुः प्रलये लोकान्वडवाग्निरिवाबभौ

ते ज्वलंत पाचवे शिर अनंत सूर्यांसारखे तेजस्वी होते; प्रलयकाळी लोकांना दग्ध करावयास उद्यत वडवाग्नीप्रमाणे भासले।

Verse 33

व्यदृश्यत च तत्तेजः पुरुषो नीललोहितः । दृष्ट्वा स्रष्टा तदा ब्रह्मा बभाषे परमेश्वरम्

तेव्हा ते तेज पुरुषरूपाने नीललोहित म्हणून प्रकट झाले; ते पाहून स्रष्टा ब्रह्म्याने परमेश्वरास संबोधिले।

Verse 34

वेदाहं त्वां महादेव ललाटान्मे पुरा भवान् । विनिर्गतोऽसि शंभो त्वं रुद्रनामा ममात्मजः

महादेवा, मी तुला ओळखतो; पूर्वी तू माझ्या ललाटातून प्रकट झाला आहेस। हे शंभो, तू माझा पुत्र—रुद्रनामा आहेस।

Verse 35

इति गर्वेण संयुक्तं वचः श्रुत्वा महेश्वरः । कालभैरवनामानं पुरुषं प्राहिणोत्तदा

गर्वयुक्त ते वचन ऐकून महेश्वरांनी तेव्हा ‘कालभैरव’ नावाच्या पुरुषास पाठविले।

Verse 36

अयुद्ध्यत चिरं कालं ब्रह्मणा कालभैरवः । महादेवांशसंभूतः शूलटंकगदाधरः

दीर्घ काळ कालभैरवाने ब्रह्म्याशी युद्ध केले—तो महादेवांच्या अंशातून उत्पन्न, त्रिशूल, टंका व गदा धारण करणारा होता।

Verse 37

युद्ध्वा तु सुचिरं कालं ब्रह्मणा कालभैरवः । वदनं ब्रह्मणः शुभ्रं व्यलोकयत पंचमम्

अतिदीर्घ काळ ब्रह्म्याशी युद्ध करून कालभैरवाने ब्रह्म्याच्या उज्ज्वल पाचव्या मुखाकडे दृष्टि स्थिर केली।

Verse 38

विलोक्योर्ध्वगतं वक्त्रं पञ्चमं भारतीपतेः । गर्वेण महता युक्तं प्रजज्वालातिकोपितः

भारतीपतीचे वरच्या दिशेला असलेले, महागर्वाने भरलेले पाचवे मुख पाहून तो अत्यंत क्रोधाने प्रज्वलित झाला।

Verse 39

ततस्तत्पंचमं वक्त्रं भैरवः प्राच्छिनद्रुषा । ततो ममार ब्रह्माऽसौ कालभैरवहिंसितः

मग भैरवाने आपल्या खड्गधारेने ते पाचवे मुख छिन्न केले; आणि कालभैरवाच्या आघाताने तो ब्रह्मा तेथेच पडून निःशेष झाला।

Verse 40

ईश्वरस्य प्रसादेन प्रपेदे जीवितं पुनः । ततो विलोकयामास शंकरं शशिभूषणम्

ईश्वराच्या प्रसादाने त्याला पुन्हा जीवन प्राप्त झाले. मग त्याने शशिभूषण शंकराचे दर्शन घेतले.

Verse 41

वासुक्याद्यष्टभोगींद्रविभूषणविभूषितम् । दृष्ट्वा वेधा महादेवं पार्वत्या सह शंकरम्

वासुकी आदी अष्टभोगींद्रांच्या भूषणांनी विभूषित, पार्वतीसह महादेव शंकरांना पाहून वेधा (ब्रह्मा) यांनी दर्शन घेतले.

Verse 42

लेभे माहेश्वरं ज्ञानं महादेवप्रसादतः । ततस्तुष्टाव गिरिशं वरेण्यं वरदं शिवम्

महादेवांच्या कृपेने त्याला माहेश्वर ज्ञान प्राप्त झाले. मग त्याने वरेण्य, वरद, शिव गिरीशाची स्तुती केली.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । मह्यं प्रसीद गिरिश शशांककृतशेखर । यन्मयापकृतं शंभो तत्क्षमस्व दयानिधे

ब्रह्मा म्हणाले—हे गिरिश, शशांककृतशेखर, माझ्यावर प्रसन्न व्हा. हे शंभो, माझ्याकडून जे अपराध झाले ते क्षमा करा, हे दयानिधे.

Verse 44

क्षमस्व मम गर्वं त्वं शंकरेति पुनःपुनः । नमश्चकार सोमं तं सोमार्धकृतशेखरम्

तो पुन्हा पुन्हा म्हणाला—“हे शंकर, माझा गर्व क्षमा करा,” आणि सोमार्धकृतशेखर त्या प्रभूला नमस्कार केला.

Verse 45

अथ देवः प्रसन्नोऽस्मै ब्रह्मणे स्वांशजाय तु । मा भैरित्यब्रवीच्छंभुर्भैरवं चाभ्यभाषत

तेव्हा देव आपल्या अंशातून उत्पन्न ब्रह्म्यावर प्रसन्न होऊन म्हणाले—“भिऊ नकोस”; आणि शंभूने भैरवालाही संबोधिले।

Verse 46

ईश्वर उवाच । एष सर्वस्य जगतः पूज्यो ब्रह्मा सनातनः । हतस्यास्य विरिंचस्य धारय त्वं शिरोऽधुना

ईश्वर म्हणाले—“हा सनातन ब्रह्मा सर्व जगतास पूज्य आहे; म्हणून या हत विरिंचीचे शिर आता तू धारण कर.”

Verse 47

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं लोकसंग्रहकाम्यया । भिक्षामट कपालेन भैरव त्वं ममाज्ञया

“ब्रह्महत्येच्या पापशुद्धीसाठी आणि लोकसंग्रहाच्या हेतूने, हे भैरवा! माझ्या आज्ञेने कपाल घेऊन भिक्षा मागत भ्रमण कर.”

Verse 48

उक्त्वैवं शंकरो विप्रास्तत्रैवांतरधीयत । नीलकण्ठो महादेवो गिरिजार्द्धतनुस्ततः

असे बोलून, हे विप्रहो! शंकर तेथेच अंतर्धान पावले; मग नीलकंठ महादेव—गिरिजा-अर्धतनु—अदृश्य झाले।

Verse 49

भैरवं ग्राहयामास वदनं वेधसो द्विजाः । चरस्व पापशुद्ध्यर्थं लोकसंग्रहणाय वै

हे द्विजहो! भैरवाने वेधस (ब्रह्मा) यांचे वदन/शिर उचलून घेतले; “पापशुद्धीसाठी आणि लोकसंग्रहासाठी तू भ्रमण कर”—असा आदेश झाला।

Verse 50

कपालधारी हस्तेन भिक्षां गृह्णातु भैरवः । इतीरयित्वा गिरिशः कन्यां कांचिद्भयंकरीम्

"कपालधारी भैरवाने हाताने भिक्षा ग्रहण करावी," असे म्हणून गिरीशाने (शिवाने) एका भयंकर कन्येला बोलावले.

Verse 51

ब्रह्महत्याभिधां क्रूरां वडवानलसन्निभाम् । तां प्रेरयित्वा गिरिशो भैरवं पुनरब्रवीत्

वडवानलासारख्या त्या क्रूर 'ब्रह्महत्या' नामक कन्येला प्रेरित करून गिरीशाने पुन्हा भैरवाला सांगितले.

Verse 52

ईश्वर उवाच । भैरवैतद्व्रतं त्वब्दं ब्रह्महत्याविशुद्धये । चर त्वं सर्वतीर्थेषु स्नाहि शुद्ध्यर्थमात्मनः

ईश्वर म्हणाला: "हे भैरवा, ब्रह्महत्येच्या शुद्धीसाठी तू एक वर्ष हे व्रत कर. आत्मशुद्धीसाठी सर्व तीर्थांमध्ये फिर आणि स्नान कर."

Verse 53

ततो वाराणसीं गच्छ ब्रह्महत्याप्रशांतये । वाराणसीप्रवेशेन ब्रह्महत्या तवाधमा

"त्यानंतर ब्रह्महत्येच्या शांतीसाठी वाराणसीला जा. वाराणसीत प्रवेश केल्याने तुझी ती नीच ब्रह्महत्या..."

Verse 54

पादशेषा विनष्टा स्याच्चतुर्थांशो न नश्यति । तस्य नाशं प्रवक्ष्यामि तव भैरव तच्छुणु

"...तीन चतुर्थांश नष्ट होईल, पण चौथा भाग नष्ट होणार नाही. हे भैरवा, त्या उरलेल्या भागाचा नाश कसा होईल ते मी तुला सांगतो, ते ऐक."

Verse 55

दक्षिणांभोनिधेस्तीरे गन्धमादनपर्वते । सर्वप्राण्युपकाराय कृतं तीर्थं मया शुभम्

दक्षिण समुद्राच्या तीरावर, गंधमादन पर्वतावर, सर्व प्राण्यांच्या उपकारासाठी मी एक शुभ तीर्थ स्थापन केले आहे।

Verse 56

शिवसंज्ञं महापुण्यं तत्र याहि त्वमादरात् । तत्प्रवेशनमात्रेण ब्रह्महत्या तवाशुभा

ते ‘शिव’ नावाने प्रसिद्ध महापुण्यदायक आहे—तू आदराने तेथे जा। त्यात केवळ प्रवेश केल्यानेच तुझी अशुभ ब्रह्महत्या (पाप) नष्ट होते।

Verse 57

शिवतीर्थस्य माहात्म्यान्निःशेषं नश्यति ध्रुवम् । उक्त्वैवं भैरवं रुद्रः कैलासं प्रययौ क्षणात्

शिवतीर्थाच्या माहात्म्याने ते निःशेष निश्चयाने नष्ट होते. असे सांगून रुद्रांनी भैरवाला उपदेश केला आणि क्षणात कैलासास प्रस्थान केले.

Verse 58

ततः कपालपाणिस्तु भैरवः शिवचोदितः । देवदानवयक्षादिलोकेषु विचचार सः

त्यानंतर कपालधारी भैरव, शिवाच्या प्रेरणेने, देव-दानव-यक्ष इत्यादी लोकांत भ्रमण करू लागला.

Verse 59

तं यांतमनुयाति स्म ब्रह्महत्यातिभीषणा । भैरवः सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च

तो जिथे जाई तिथे अत्यंत भयानक ब्रह्महत्या त्याच्या मागोमाग येत असे. आणि भैरव सर्व तीर्थे व पुण्यधामेही फिरत राहिला.

Verse 60

चरित्वा लीलया देवस्ततो वाराणसीं ययौ । वाराणसीं प्रविष्टे तु भैरवे शंकरांशजे

लीलेने स्वेच्छेने विचरत देव भैरव नंतर वाराणसीस गेले. आणि शंकरांच्या अंशापासून उत्पन्न भैरव वाराणसीत प्रवेश करताच पुढील प्रसंग घडू लागला.

Verse 61

चतुर्थांशं विना नष्टा ब्रह्महत्यातिकुत्सिता । चतुर्थांशेन दुद्राव भैरवं शंकरांशजम्

अतिनिंद्य व भयंकर ब्रह्महत्येचे पाप चतुर्थांश वगळता नष्ट झाले. उरलेल्या त्या चौथ्या भागासह ते शंकरांशज भैरवाचा पाठलाग करू लागले.

Verse 62

ततः स भैरवो देवः शूलपाणिः कपालधृक् । शिवाज्ञया ययौ पश्चाद्गंधमादनपर्वतम्

त्यानंतर त्रिशूलधारी व कपालधारी देव भैरव शिवाच्या आज्ञेने पुढे गंधमादन पर्वताकडे गेले.

Verse 63

शिवतीर्थं ततो गत्वा भैरवः स्नातवान्द्विजाः । स्नानमात्रेण तत्रास्य शिवतीर्थे महत्तरे

हे द्विजहो, मग भैरव शिवतीर्थास जाऊन स्नान करून आले. त्या परम महान शिवतीर्थात केवळ स्नानमात्रानेच (त्याची महिमा प्रकट झाली).

Verse 64

निःशेषं विलयं याता ब्रह्महत्यातिभीषणा । अस्मिन्नवसरे शंभुः प्रादुरासीत्तदग्रतः । प्रादुर्भूतो महादेवो भैरवं वाक्यमब्रवीत्

अतिभयंकर ब्रह्महत्या पूर्णतः निःशेष विलीन झाली. त्याच क्षणी शंभू त्याच्या समोर प्रकट झाले; प्रकट झालेल्या महादेवांनी भैरवाला वचन सांगितले.

Verse 65

ईश्वर उवाच । निःशेषं ब्रह्महत्या ते शिवतीर्थे निमज्जनात्

ईश्वर म्हणाले—शिवतीर्थात निमज्जन केल्याने तुझी ब्रह्महत्या निःशेष नष्ट झाली आहे।

Verse 66

नष्टा भैरव नास्त्यत्र संदेहस्तव सुव्रत । इदं कपालं काश्यां त्वं स्थापयस्व क्वचित्स्थले

हे भैरवा, ती नष्ट झाली आहे—यात तुझा काहीही संदेह नाही, हे सुव्रता। हे कपाल तू काशीत योग्य अशा ठिकाणी स्थापून ठेव।

Verse 67

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । भैरवोऽपि तदा विप्रा ब्रह्महत्याविमोचितः

असे बोलून भगवान शंभू तेथेच अंतर्धान पावले. आणि हे विप्रहो, भैरवही तेव्हा ब्रह्महत्येतून मुक्त झाला.

Verse 68

शिवतीर्थस्य माहात्म्याद्ययौ वाराणसीं पुरीम् । कपालं स्थापयामास प्रदेशे कुत्रचिद्द्विजाः । कपालतीर्थमित्याख्यामलभत्तत्स्थलं तदा

शिवतीर्थाच्या माहात्म्यामुळे तो वाराणसी नगरीस गेला. हे द्विजहो, त्याने एका प्रदेशात कपाल स्थापिले; आणि ते स्थान तेव्हा ‘कपालतीर्थ’ या नावाने प्रसिद्ध झाले.

Verse 69

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्पुण्यं शिवतीर्थं विमुक्तिदम्

श्रीसूत म्हणाले—असा हा त्या पुण्य शिवतीर्थाचा प्रभाव आहे, जो मुक्ती देणारा आहे.

Verse 70

महादुःखप्रशमनं महापातकनाशनम् । नरकक्लेशशमनं स्वर्गदं मोक्षदं तथा

हे महादुःखाचे शमन करते, महापातकांचा नाश करते, नरकक्लेश शांत करते; स्वर्ग देणारे आणि मोक्षही प्रदान करणारे आहे।

Verse 71

शिवतीर्थस्य माहात्म्यं मया प्रोक्तं विमुक्तिदम् । इदं पठन्सदा मर्त्यो दुःखग्रामाद्विमुच्यते

शिवतीर्थाचे माहात्म्य मी सांगितले आहे, ते विमुक्तिदायक आहे। जो मर्त्य हे सदैव पठण करतो, तो ‘दुःखग्राम’पासून मुक्त होतो।